Khẩu độ thay đổi smartphone là gì và vì sao câu chuyện đang quay lại?
Khẩu độ thay đổi trên smartphone là cơ chế cho phép ống kính camera điều chỉnh kích thước lỗ mở để kiểm soát lượng ánh sáng và độ sâu trường ảnh một cách cơ học, thay vì cố định một giá trị rồi phó mặc phần còn lại cho xử lý phần mềm, từ đó tái tạo gần hơn cách vận hành của máy ảnh DSLR hay mirrorless trên một thân máy nhỏ gọn như điện thoại. Suốt nhiều năm, khẩu độ ống kính trên smartphone gần như là một thông số cố định, nhà sản xuất chọn sẵn một con số duy nhất rồi để phần mềm xử lý phần còn lại. Ý tưởng để người dùng tự đóng mở khẩu độ từng bị xem là tính năng "cho vui" hơn là hữu dụng. Việc iPhone 18 Pro camera chính thức bước vào cuộc chơi khẩu độ thay đổi đánh dấu một vòng lặp thú vị: công nghệ từng bị bỏ rơi bỗng trở thành tâm điểm mới của nhiếp ảnh di động.
Samsung mở đường, rồi lặng lẽ rời bỏ công nghệ khẩu độ biến thiên
Để hiểu vì sao động thái của Apple gây chú ý, cần nhắc lại rằng chính công nghệ Samsung Galaxy mới là kẻ tiên phong với khẩu độ thay đổi smartphone. Năm 2018, hãng đưa cơ chế "dual aperture" lên Galaxy S9/S9+, cho phép chuyển giữa hai mức f/1.5 và f/2.4 tùy điều kiện ánh sáng. Tính năng này tiếp tục xuất hiện trên Galaxy S10, rồi biến mất hoàn toàn từ dòng S20 trở đi. Lý do không chỉ là chi phí và độ phức tạp phần cứng: cảm biến nhỏ khiến chênh lệch giữa hai mức khẩu độ mang lại lợi ích thực tế khá mờ nhạt, phần lớn người dùng để auto và khó nhận ra khác biệt. Nói cách khác, Samsung cố gắng bán một tính năng quang học cho một thời kỳ mà xử lý computational photography chưa đủ mạnh để biến dữ liệu bổ sung đó thành trải nghiệm khác biệt.
Apple quay lại khẩu độ biến thiên: không lặp lại sai lầm của Samsung
Khi Apple gửi thiệp mời sự kiện “Surprise and Shine” với vệt sáng sau logo, nhiều người đã đoán họ chuẩn bị đụng vào ống kính. Và đúng như vậy: iPhone 18 Pro và Pro Max đều được trang bị camera khẩu độ thay đổi. Trong nhiều thế hệ trước, ống kính chính iPhone giữ khẩu độ cố định f/1.78 từ thời 14 Pro, mọi bài toán xóa phông hay chụp đêm giao cho chip xử lý ảnh đảm nhiệm. Lần này, Apple dùng hệ thống 6 lá khẩu cắt bằng laser, mỗi lá mỏng hơn cả sợi tóc, làm từ polymer composite để vừa nhẹ vừa bền, giúp kiểm soát lượng sáng một cách cơ học thực sự. Khẩu độ biến thiên trên iPhone 18 Pro không chỉ là trò hoài cổ mà là cách Apple ghi thêm dữ liệu quang học "thật" cho thuật toán, thay vì tiếp tục vẽ mọi thứ bằng phần mềm.
Khác biệt trong triết lý: từ hai nấc f/1.5–2.4 đến dải khẩu mượt và thời video lên ngôi
Điểm khác nhau lớn nhất giữa Samsung và Apple nằm ở cách họ gắn khẩu độ biến thiên với nhiếp ảnh di động thời computational photography. Samsung dùng một lá chắn cơ học hai trạng thái, bật qua lại giữa f/1.5 và f/2.4. Trong bối cảnh cảm biến nhỏ và thuật toán chưa tinh vi, lợi ích của hai nấc đó bị giới hạn: ảnh vẫn phụ thuộc nhiều vào xử lý phần mềm, xóa phông vẫn chủ yếu nhờ AI, nên người dùng khó cảm nhận giá trị. Ngược lại, hệ 6 lá khẩu trên iPhone 18 Pro cho phép dải khẩu độ điều chỉnh mượt, không dừng ở hai nấc cố định. Điều này mở ra hai hướng: chụp ảnh với dữ liệu độ sâu quang học tự nhiên hơn, và quan trọng hơn là video. Khi quay ngoài trời nắng gắt, thay vì phải tăng tốc độ màn trập đến mức gây "chớp lá cửa", khẩu độ cơ học giúp hạn chế cháy sáng và giữ chuyển động mượt mà hơn. Đây là lợi ích mà người dùng phổ thông dễ thấy hơn bất kỳ biểu đồ MTF nào.
Tương lai khẩu độ biến thiên: Apple, Huawei, Xiaomi và cuộc đua mới của nhiếp ảnh di động
Apple không phải hãng duy nhất tin rằng khẩu độ biến thiên còn đất sống. Huawei đã chứng minh điều ngược lại với lo ngại "tính năng cho vui": Mate 50 Pro mang dải khẩu f/1.4–f/4.0 chia thành nhiều cấp nhỏ, Pura 70 Ultra duy trì f/1.6–4.0, còn Mate 80 Pro Max lại mở rộng từ f/1.4 đến f/4.0. Xiaomi thì nhập cuộc với 13 Ultra, 14 Ultra rồi dừng ở 15 Ultra, quay về khẩu độ cố định, nhiều khả năng vì bài toán độ bền cụm camera. Trong bức tranh đó, bước đi của iPhone 18 Pro camera cho thấy một xu hướng: khẩu độ thay đổi smartphone chỉ có ý nghĩa khi gắn chặt với sức mạnh thuật toán. Việc Apple quyết định đưa tính năng này lên dòng Pro có thể khiến nhiều hãng Android cân nhắc quay lại trò chơi. Đồng thời, có tin đồn Samsung cũng đặt hàng phát triển lại công nghệ này, dù Galaxy S27 được cho là chưa kịp có. Thông điệp ở đây khá rõ: khẩu độ biến thiên không còn là trò diễn một lần, mà là sân chơi dài hạn cho ai kết hợp được quang học và computational photography một cách thuyết phục.
