Khẩu độ biến thiên smartphone: từ tính năng “cho vui” thành vũ khí mới
Khẩu độ biến thiên smartphone là cơ chế cho phép ống kính camera trên điện thoại thay đổi kích thước lỗ mở để kiểm soát lượng ánh sáng đi vào cảm biến và độ sâu trường ảnh, giúp người dùng linh hoạt hơn khi chụp thiếu sáng, chụp chân dung hoặc chụp cận cảnh trong nhiều bối cảnh khác nhau so với khẩu độ cố định truyền thống. Khẩu độ biến thiên từng bị xem là tính năng phụ, thậm chí bị nhiều người coi là “cho vui” vì xuất hiện rải rác rồi biến mất trên vài đời máy, trước khi quay lại mạnh mẽ cùng các flagship mới như camera iPhone 18 Pro. Sự trở lại này không phải trùng hợp: trong bối cảnh cấu hình camera đã bão hòa, công nghệ aperture động đang trở thành điểm nhận diện mới giữa các hãng, chia rõ hai trường phái: ưu tiên chụp ảnh đêm smartphone và ưu tiên kiểm soát sáng tạo độ sâu trường ảnh.
Apple: iPhone 18 Pro biến khẩu độ thành công cụ kiểm soát độ sâu trường ảnh
Sau nhiều thế hệ trung thành với khẩu độ cố định, Apple cuối cùng đã đưa khẩu độ biến thiên lên camera iPhone 18 Pro và 18 Pro Max, cho phép người dùng chủ động điều chỉnh độ sâu trường ảnh khi chụp chân dung và kiểm soát lượng sáng tốt hơn trong tối. Ống kính chính 48MP có thể chuyển giữa f/1.48, f/1.8, f/2.8 và f/4.0. Ở f/1.48, Apple tuyên bố máy có thể cải thiện khoảng 50% hiệu năng chụp thiếu sáng so với thế hệ trước. Nhưng điều thú vị hơn là ở các mức f/2.8 và đặc biệt f/4, iPhone 18 Pro tăng độ sâu trường ảnh, giúp nhiều chi tiết trong khung hình cận cảnh cùng nét, giảm tình trạng “một phần bông hoa nét, phần còn lại mờ tịt” vốn do cảm biến lớn và khẩu độ rộng gây ra. Đây là cách tiếp cận ngược Samsung: Apple chấp nhận mất bớt ánh sáng để đổi lấy khả năng kiểm soát vùng nét – một lựa chọn nhắm vào người dùng thích sáng tạo hơn là chỉ cần ảnh sáng.
Samsung: từ “ông tổ” khẩu độ biến thiên đến chiến lược chỉ tập trung chụp đêm
Nếu phải chọn một cái tên đặt nền móng cho công nghệ aperture động trên smartphone, đó chính là Samsung với Galaxy S9/S9+ và sau đó là Galaxy S10/S10+ sử dụng hệ thống Dual Aperture f/1.5 – f/2.4. Thời điểm 2018, f/1.5 là khẩu độ rộng nhất trên smartphone, cho phép thu nhiều ánh sáng hơn, giảm ISO hoặc tăng tốc độ chụp, từ đó mang lại ảnh đêm sạch hơn, ít nhiễu, ít nhòe chuyển động. Nói cách khác, Samsung dùng khẩu độ biến thiên chủ yếu như vũ khí chụp ảnh đêm smartphone: bật f/1.5 để kéo sáng, đóng về f/2.4 khi đủ sáng để giữ chi tiết. Điểm đáng tiếc là sau Galaxy S10, Samsung rút lui, quay lại khẩu độ cố định từ dòng S20 trở đi. Trong khi Apple đang dùng khẩu độ biến thiên để xử lý độ sâu trường ảnh, Samsung lại bỏ dở cuộc chơi mà chính mình mở ra – một quyết định khiến nhiều fan chụp ảnh tiếc nuối, nhất là khi các hãng khác bắt đầu chứng minh khẩu độ biến thiên không hề “vô dụng” như định kiến trước đây.
Huawei, Xiaomi, HONOR: những cách tiếp cận khác với công nghệ aperture động
Ở phe Android, Huawei là cái tên kiên trì nhất với khẩu độ biến thiên. Mate 50 Pro đưa tính năng này trở lại một cách nghiêm túc với dải f/1.4 – f/4.0 chia thành nhiều cấp nhỏ. Các đời sau như Pura 70 Ultra vẫn giữ khẩu độ biến thiên f/1.6 – 4.0, còn Mate 80 Pro Max tiếp tục kết hợp dải f/1.4 – f/4.0 với cảm biến 50MP. Huawei rõ ràng xem đây là trụ cột lâu dài, dùng để cân bằng giữa ánh sáng và độ sâu trường ảnh cho nhiều bối cảnh chụp. Xiaomi thì khác: 13 Ultra và 14 Ultra thử nghiệm khẩu độ biến thiên kết hợp cảm biến 1 inch, rồi bất ngờ quay về khẩu độ cố định ở 15 Ultra và 17 Ultra. HONOR với Magic6 Pro cũng góp mặt nhưng chưa tạo hệ sinh thái dài hơi. Nhìn chung, mỗi hãng chọn một ưu tiên: Huawei “nuôi dài” công nghệ, Xiaomi và HONOR thử rồi chững, còn Apple mới gia nhập nhưng tạo nhiều tranh luận vì hướng đi thiên về kiểm soát sáng tạo thay vì chỉ kéo sáng chụp đêm.
Khẩu độ biến thiên có đáng tiền trên flagship mới?
Khẩu độ biến thiên từng bị coi là tính năng phụ, thậm chí bị xem là chi tiết để khoe cho vui hơn là lợi ích thực tế. Nhưng khi camera iPhone 18 Pro bước vào cuộc chơi, câu chuyện đã khác: tính năng này không còn là gạch đầu dòng phụ mà trở thành một trong những yếu tố phân biệt flagship. Theo thông tin từ nhà bán lẻ, iPhone 18 Pro và iPhone 18 Pro Max đang được đặt trước với giá khởi điểm từ 35,6 triệu đồng, kèm ưu đãi đến 5 triệu đồng và trả góp 18 tháng 0% lãi suất. Đây là mức giá cao, nên câu hỏi tự nhiên là: khẩu độ biến thiên có xứng đáng? Câu trả lời phụ thuộc bạn thuộc “trường phái” nào. Nếu bạn muốn nhiều quyền kiểm soát độ sâu trường ảnh, thích chụp cận cảnh, food, macro mà vẫn giữ nhiều chi tiết nét, hướng đi của Apple và Huawei sẽ rất hấp dẫn. Nếu ưu tiên của bạn là chụp ảnh đêm smartphone sáng hơn, ít nhiễu, những thế hệ Samsung từng có Dual Aperture hay các máy Android tập trung vào khẩu độ rộng vẫn đáng cân nhắc. Nhìn lại gần một thập kỷ, khẩu độ biến thiên smartphone đã trải qua đủ thăng trầm: Samsung tiên phong rồi bỏ, Huawei bền bỉ, Xiaomi và HONOR thử nghiệm ngắn hạn, còn Apple mới vào sân nhưng gây tiếng vang. Điều quan trọng là người dùng nay có thêm một lớp “tinh chỉnh quang học” thực sự, chứ không chỉ dựa vào thuật toán – và đó là bước tiến hiếm hoi mang cảm giác máy ảnh truyền thống trở lại lên smartphone hiện đại.
