Đưa văn hóa quê hương vào lớp học bằng cách mới
Học văn hóa truyền thống qua trải nghiệm là cách để học sinh tiếp cận di sản địa phương bằng việc quan sát, thực hành và chia sẻ, thay vì chỉ ghi nhớ kiến thức qua bài giảng. Sáng 4/11, Trường Tiểu học Núi Đèo phối hợp Trường Tiểu học Thủy Đường, phường Thủy Nguyên, tổ chức chuyên đề “Cùng tiếng Anh và công nghệ số khám phá văn hóa quê hương”, kết hợp giao lưu trực tiếp với học liệu và công cụ số. Cách làm này đáng chú ý vì đặt văn hóa vào một tình huống học tập có việc để làm, điều để tìm hiểu và cơ hội để trình bày. Hai trường đổi mới cách tổ chức dạy học nhằm khám phá văn hóa quê hương, phát triển năng lực sử dụng tiếng Anh và năng lực số cho học sinh. Đây là hướng đi thuyết phục hơn việc biến di sản thành một danh sách tên gọi cần học thuộc.
Năm trạm biến di sản thành hành trình khám phá
Tiết hoạt động trải nghiệm lớp 4 với chủ đề “Nghề truyền thống” được tổ chức theo mô hình “Trạm văn hóa số” gồm năm điểm: dấu ấn lịch sử; kiến trúc và những cây cầu kết nối quê hương; phong tục, tập quán; nghề truyền thống; văn hóa nghệ thuật. Cấu trúc theo trạm giúp học sinh di chuyển giữa nhiều lát cắt văn hóa, thay vì chỉ tiếp nhận thông tin theo một chiều. Tại trạm nghề truyền thống, các em tìm hiểu làm bánh gai Ninh Giang, gốm Chu Đậu, mắm Cát Hải, gói bánh chưng Thủy Đường và đan lát Chính Mỹ. Qua phần giới thiệu của “Đại sứ văn hóa nhí”, tài liệu số Việt – Anh và cuộc gặp nghệ nhân, học sinh tìm hiểu nguồn gốc, quy trình, giá trị sản phẩm, quan sát một số công đoạn phù hợp và thưởng thức thành phẩm.
Tiếng Anh và công nghệ phục vụ việc học
Trong mô hình này, công nghệ có ích nhất khi mở thêm cách tiếp cận di sản, còn tiếng Anh trở thành công cụ để học sinh diễn đạt điều các em vừa khám phá. Video, sách điện tử và robot ứng dụng trí tuệ nhân tạo hỗ trợ giáo viên tổ chức hoạt động, hướng dẫn học sinh tương tác và hoàn thành nhiệm vụ. Học liệu số, mã QR, bản đồ, podcast, video ngắn cùng công nghệ thực tế ảo và thực tế tăng cường mở rộng không gian tìm hiểu các giá trị địa phương. Tiếng Anh cho học sinh được lồng ghép vừa sức: các em tập gọi tên sản phẩm, giới thiệu phát hiện, trò chuyện với nghệ sĩ và nghệ nhân, rồi bày tỏ cảm nhận bằng câu phù hợp với khả năng. Kết hợp như vậy có thể giúp kỹ năng số học sinh gắn với một nhiệm vụ cụ thể, thay vì chỉ làm quen thiết bị mà thiếu mục đích học tập.
Trải nghiệm chỉ có ý nghĩa khi nối với cộng đồng
Hoạt động còn đưa học sinh đến gần các loại hình ca trù, hát đúm và chèo; các em tìm hiểu trang phục, nhạc cụ, giao lưu với nghệ sĩ, nghệ nhân và thưởng thức cả tiết mục nhảy múa hiện đại. Ba trạm còn lại dùng hình ảnh, mô hình, học liệu số và nhiệm vụ tương tác để khám phá di tích, kiến trúc, phong tục, tập quán. Phần trình diễn thời trang “Miền di sản” tạo thêm cơ hội để học sinh giới thiệu vẻ đẹp trang phục và văn hóa quê hương. Nghệ sĩ, người làm nghề truyền thống và cha mẹ học sinh cùng tham gia, khiến giáo dục trải nghiệm không bị giới hạn trong lớp học. Tuy vậy, hiệu quả lâu dài sẽ phụ thuộc vào việc nhà trường có tiếp tục biến những cuộc gặp gỡ này thành hoạt động học tập thường xuyên hay không. Chuyên đề cũng là dịp để cán bộ quản lý, giáo viên trao đổi kinh nghiệm tổ chức trải nghiệm, tích hợp giáo dục địa phương và khai thác nguồn lực văn hóa, lịch sử.
Kết luận: học di sản bằng cách sống cùng di sản
Điểm đáng giữ lại từ cách làm của hai trường là sự kết hợp giữa nội dung địa phương, hoạt động trực tiếp, tiếng Anh và công cụ số trong cùng một hành trình học tập. Khi học sinh được hỏi, quan sát, thử sức và kể lại điều mình biết, văn hóa truyền thống có cơ hội trở thành trải nghiệm có ý nghĩa, chứ không chỉ là kiến thức xa cách. Hai trường hướng đến đổi mới phương pháp, phát triển năng lực tiếng Anh và năng lực số, đồng thời bồi đắp tình yêu quê hương, niềm tự hào và ý thức gìn giữ di sản. Đây là một hướng đi đáng tiếp tục: công nghệ nên hỗ trợ gặp gỡ văn hóa thật, còn tiếng Anh nên giúp các em diễn đạt hiểu biết của mình. Khi nhà trường duy trì được sự đồng hành của gia đình và cộng đồng, việc học văn hóa truyền thống sẽ gần gũi và có sức sống hơn.
