Khi phim về tội phạm thực xuyên tạc sự thật

Phim về tội phạm thực: Giải trí hay bóp méo bi kịch?

Phim về tội phạm thực là các tác phẩm truyền hình hoặc điện ảnh chuyển thể sự kiện có thật liên quan tới án mạng, tội ác và nhân vật phạm tội ngoài đời, vừa nhằm mục đích giải trí, vừa hứa hẹn cung cấp cái nhìn sâu hơn về lịch sử và tâm lý tội phạm, nhưng ngày càng bị chỉ trích vì đánh đổi độ chính xác lịch sử phim để lấy kịch tính và lượt xem. Khi bi kịch thật sự của nạn nhân bị biến thành chất liệu giật gân, câu hỏi không còn là phim hay hay dở, mà là chúng ta đang thưởng thức nghệ thuật hay đồng lõa với sự xuyên tạc. Cuộc tranh cãi quanh loạt phim Monster và các nhân vật như Aileen Wuornos hay Lizzie Borden cho thấy ranh giới đạo đức đó đã bị xô lệch đáng kể.

Sarah Paulson vs Charlize Theron: Ai hóa thân Aileen Wuornos thuyết phục hơn?

Aileen Wuornos, kẻ giết bảy người đàn ông trên các xa lộ Florida và bị xử tử bằng tiêm thuốc độc, là một trong những hình tượng gây ám ảnh nhất của phim về tội phạm thực. Việc hai diễn viên thể hiện tội phạm hạng A như Sarah Paulson và Charlize Theron cùng hóa thân Wuornos lập tức biến thành cuộc thi không chính thức trên mạng: ai “giống” hơn, ai “đáng sợ” hơn. Theron từng thay đổi cơ thể, tăng 30–40 pound và đeo răng giả để nhập vai trong bộ phim Monster, và vai diễn này đem về cho cô giải Oscar "Nữ chính xuất sắc". Trong khi đó, Paulson được khen ngợi vì tái tạo gần như từng cử chỉ trong phiên tòa của Wuornos, với các đoạn so sánh song song gây sốt trên mạng. Cả hai cách tiếp cận đều kỹ thuật và mạnh mẽ, nhưng việc khán giả bình chọn “người thắng cuộc” ở một vai diễn về kẻ sát nhân vô tình biến tội ác thành trò giải trí có điểm số.

Khi Monster: The Lizzie Borden Story chọn kịch tính thay vì sự thật

Phần phim xoay quanh Lizzie Borden trong loạt Monster, ra mắt ngày 17 tháng 9, nhanh chóng trở thành tâm điểm tranh cãi vì những lựa chọn nghệ thuật bị xem là lệch khỏi lịch sử. Lizzie bị cáo buộc dùng rìu giết bố và mẹ kế năm 1892, nhưng chưa từng bị kết tội; dù vậy, ngay từ hình ảnh mở đầu, phim đã khẳng định cô là kẻ giết người bằng cảnh tấn công cha mẹ. Độ chính xác lịch sử phim tiếp tục bị bào mòn khi kịch bản thêm mối quan hệ tình ái giữa Lizzie và người giúp việc Bridget, dù hoàn toàn không có bằng chứng lịch sử nào về sự gắn kết lãng mạn, và Bridget ngoài đời không hề trở lại để đoàn tụ sau vụ án. Một người dùng mạng bức xúc: "So sad because Lizzie didn’t even do it and Ryan could show people that she really isn’t a monster, but he decides to make a tragedy into his sick idea". Đó không chỉ là phê phán một cảnh phim, mà là lời tố cáo quan điểm sáng tạo lấy bi kịch thật làm đất diễn cho fantasy.

Cảnh nôn mửa, vũ điệu và tình tiết đồng tính: khi sự giật gân lấn át trách nhiệm

Ngoài việc bóp méo diễn biến vụ án, Monster: The Lizzie Borden Story còn bị xem là cố tình "câu view" bằng những chi tiết gây sốc. Chỉ ít lâu sau ngày phát hành, khán giả phàn nàn về cảnh nôn mửa bị đánh giá là "quá mức cần thiết" và những tuyến truyện đồng tính bị coi là gán ghép lên các nhân vật lịch sử. Đỉnh điểm là cảnh nhảy múa phi thời gian, nơi Lizzie, Bridget, Wuornos và Shelby – bạn gái của Aileen – cùng tham gia một điệu nhảy trên nền ca khúc synth-pop "Smalltown Boy" của Bronski Beat. Một người xem gay gắt: "The makers should be jailed for this" và người khác mỉa mai rằng nhà sản xuất "tried to appeal to TikTok tards". Câu hỏi đặt ra không phải là liệu cảnh nhảy có “đẹp” hay “viral”, mà là việc dùng âm nhạc thời hiện đại và không khí tiệc tùng để phủ lên những vụ án mạng thật có phải là hành vi thiếu tôn trọng nạn nhân và lịch sử hay không. Khi khán giả thốt lên "We need to lowkey ki** the True Crime genre now", đó là lời cảnh báo rằng sự giật gân đã vượt quá sức chịu đựng.

Khán giả khó tính hơn, nhưng ngành phim đã chịu nhìn lại chưa?

Cuộc tranh cãi quanh Monster và những màn so sánh Sarah Paulson – Charlize Theron tưởng chừng chỉ là câu chuyện fan tranh luận, nhưng thực tế phản ánh sự thay đổi thái độ của khán giả với chuyển thể sự kiện có thật. Ngày trước, người xem dễ chấp nhận việc thêm thắt chi tiết cho hấp dẫn; hiện nay, họ thẳng thắn phê bình mỗi bước lệch khỏi dữ liệu lịch sử, từ việc gán tội giết người cho Lizzie đến chuyện dựng nên mối quan hệ tình ái không hề tồn tại. Đồng thời, họ soi kỹ cách diễn viên thể hiện tội phạm, đối chiếu từng cử chỉ với tư liệu ngoài đời và tranh luận về mức độ "trung thực" của việc hóa thân. Điều đáng tiếc là dù khán giả đã đòi hỏi trách nhiệm cao hơn, một phần ngành phim vẫn tiếp tục xây dựng độ chính xác lịch sử phim như thứ có thể hy sinh để đổi lấy cảnh nôn mửa choáng váng hay vũ điệu gây tranh cãi. Chừng nào bi kịch thật còn bị xem là công cụ kịch bản, tranh cãi sẽ không lắng xuống, và thể loại phim về tội phạm thực sẽ tiếp tục đứng trước nguy cơ đánh mất niềm tin của chính những người từng say mê nó.