Khi tiết kiệm điện học đường bắt đầu từ một trò chơi
Tiết kiệm điện học đường là quá trình các nhà trường giáo dục học sinh sử dụng điện và các dạng năng lượng một cách an toàn, hiệu quả và có trách nhiệm, thông qua bài học, trò chơi, hoạt động trải nghiệm và những quy định cụ thể trong đời sống nhà trường, nhằm hình thành thói quen tiết kiệm điện lâu dài, góp phần bảo vệ môi trường và hướng tới giáo dục năng lượng bền vững. Ngày 14.9, gần 1.000 học sinh Trường Tiểu học Linh Nam tham gia chương trình “Học sinh với kiến thức sử dụng năng lượng an toàn, tiết kiệm và hiệu quả” do Cục Đổi mới sáng tạo, Tiết kiệm năng lượng và Phát triển công nghiệp thuộc Bộ Công Thương tổ chức. Điều đáng nói không phải là con số hay khẩu hiệu, mà là cách chương trình chạm tới trẻ em: bằng trò chơi, câu hỏi tương tác, thiết bị trực quan, thay vì những bài giảng khô cứng. Khi các em được chơi để học, thông điệp tiết kiệm điện không còn là mệnh lệnh, mà trở thành lựa chọn tự nguyện.
Trò chơi, mô hình và những bài học điện năng không cần phấn bảng
Chương trình ở Linh Nam cho thấy một sự dịch chuyển rõ ràng: từ truyền đạt lý thuyết sang tổ chức trải nghiệm sống động. Học sinh không bị yêu cầu chép khái niệm “giáo dục năng lượng bền vững”, mà được tự mình nhận diện hành vi gây lãng phí điện qua các tình huống, trò chơi ô chữ, phần thi trắc nghiệm. Các em được thực hành với mô hình và thiết bị tiết kiệm năng lượng, quan sát sự khác biệt khi bật – tắt, dùng đúng – dùng sai. Theo Bộ Công Thương, chương trình giúp học sinh “được trang bị kiến thức và kỹ năng sử dụng năng lượng an toàn, tiết kiệm và hiệu quả ngay từ trường học”. Đó là một câu nói tưởng chừng quen thuộc, nhưng đằng sau là sự thừa nhận rằng lớp học truyền thống không đủ để tạo thói quen tiết kiệm điện. Trẻ em học nhanh nhất khi được chạm, thử và sai trong môi trường an toàn.
Từ chiếc công tắc trong lớp đến thói quen cả đời
Điểm thú vị của cách làm ở Linh Nam là xuất phát từ những hành vi nhỏ nhặt: tắt đèn, tắt quạt khi ra khỏi phòng, dùng điều hòa hợp lý, không lãng phí nước, sử dụng thiết bị điện đúng cách. Ông Dương Văn Hòa nhấn mạnh, những hành động nhỏ này, nếu được hình thành thành thói quen hôm nay, sẽ đi theo các em suốt hành trình trưởng thành. Đây không phải lời động viên chung chung, mà là mục tiêu cụ thể của giáo dục năng lượng bền vững: biến các thao tác lặp đi lặp lại hàng ngày thành phản xạ tự nhiên. Khi một học sinh Hà Nội quen tay tắt công tắc trước khi ra khỏi lớp, thói quen ấy có khả năng đi theo em về nhà, vào tương lai gia đình và nơi làm việc sau này. Tiết kiệm điện học đường vì thế không dừng ở cổng trường, mà là điểm khởi đầu cho một phong cách sống xanh, tiết kiệm và có trách nhiệm.
Chiến dịch của Bộ Công Thương: 5 trường, một thế hệ công dân xanh
Điều khiến chương trình ở Linh Nam đáng chú ý là nó không phải hoạt động đơn lẻ, mà nằm trong Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2019-2030 đã được Thủ tướng phê duyệt. Theo kế hoạch, hoạt động tuyên truyền này sẽ được triển khai tại 5 trường tiểu học và trung học cơ sở ở Hà Nội. Con số năm trường nghe có vẻ khiêm tốn, nhưng nếu mỗi điểm trường tạo ra hàng nghìn học sinh có thói quen tiết kiệm điện, hiệu ứng lan tỏa về gia đình và cộng đồng là rất lớn. Bộ Công Thương khẳng định sẽ tiếp tục đồng hành với các địa phương, trường học để mở rộng hình thức truyền thông, đa dạng cách tiếp cận và “xây dựng một thế hệ công dân xanh, sử dụng tài nguyên quốc gia một cách hiệu quả”. Câu hỏi đặt ra không phải “có cần làm không”, mà là “cần làm nhanh đến mức nào” trước sức ép môi trường ngày càng rõ.
Từ Hà Nội nhìn rộng ra: vì sao cần nhân rộng mô hình trải nghiệm
Dù mới triển khai ở một số trường, mô hình biến bài học tiết kiệm điện thành chuỗi hoạt động trải nghiệm đã gợi ra hướng đi cho nhiều địa phương. Truyền thông trực quan, trò chơi, câu hỏi tương tác, thiết bị mô phỏng được chứng minh là hiệu quả hơn hẳn so với việc đọc – chép khái niệm. Quan trọng hơn, chương trình khuyến khích học sinh chia sẻ kiến thức với gia đình: nhắc bố mẹ tắt thiết bị khi không dùng, điều chỉnh điều hòa hợp lý, hạn chế lãng phí nước. Khi học sinh Hà Nội trở thành “đại sứ nhỏ” của thói quen tiết kiệm điện, giáo dục năng lượng bền vững không còn đóng khung trong lớp học, mà đi vào phòng khách, bếp, cơ quan. Nếu ngành giáo dục chấp nhận rằng trải nghiệm thực tế hữu ích hơn lời giảng một chiều, tiết kiệm điện học đường hoàn toàn có thể trở thành nền tảng để xây dựng một xã hội tiết kiệm năng lượng, không bằng những khẩu hiệu, mà bằng thói quen hàng ngày.
