Tiết kiệm điện cho học sinh: Không chỉ là bài học, mà là thay đổi hành vi
Tiết kiệm điện cho học sinh là quá trình giáo dục được thiết kế để giúp trẻ nhận biết hành vi gây lãng phí năng lượng, hiểu rủi ro mất an toàn điện và hình thành thói quen sử dụng thiết bị điện hợp lý, an toàn, bền vững trong trường học và gia đình, thông qua bài học, trò chơi và trải nghiệm thực tế thay vì lý thuyết khô cứng.
Nếu coi giáo dục năng lượng bền vững là một cuộc “cách mạng thói quen”, thì điểm xuất phát hiệu quả nhất chính là nhà trường tiểu học. Ngày 14.9, Cục Đổi mới, Tiết kiệm năng lượng và Phát triển bền vững (Bộ Công Thương) tổ chức chương trình “Học sinh với kiến thức sử dụng năng lượng an toàn, tiết kiệm và hiệu quả” tại Trường Tiểu học Linh Nam, quận Hoàng Mai, với gần 1.000 em học sinh tham gia trong khuôn khổ Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2019-2030. Đây không phải một buổi tuyên truyền “đọc – chép” quen thuộc, mà là một mô hình cho thấy: muốn thói quen tiết kiệm điện ăn sâu, phải biến nó thành trải nghiệm sống hằng ngày của trẻ.
Khi trò chơi học tập trường học làm tốt hơn cả bài giảng
Điểm đáng chú ý nhất ở Linh Nam không nằm ở khẩu hiệu, mà ở cách tổ chức hoạt động. Thay vì truyền đạt kiến thức một chiều, học sinh được tham gia trò chơi tương tác, trả lời câu hỏi, thực hành và trải nghiệm các mô hình, thiết bị tiết kiệm năng lượng. Các em quan sát trực tiếp thiết bị hoạt động ra sao, hành vi nào gây lãng phí điện, cách dùng quạt, điều hòa, bóng đèn cho đúng, và vì sao điều đó lại quan trọng.
Cách truyền thông trực quan, sinh động này giúp kiến thức không dừng ở mức “biết”, mà chuyển thành “nhớ và làm được”: các em chơi đố vui để nhận diện thói quen xấu, đóng vai trong các tình huống mất an toàn điện, tự tay bật tắt thiết bị theo kịch bản sử dụng hợp lý. Nói cách khác, mỗi trò chơi học tập trường học là một bài mô phỏng đời sống thu nhỏ, nơi việc tiết kiệm điện được gắn với cảm xúc, với sự hứng thú, và đó là nền tảng tạo nên thay đổi hành vi bền vững – điều mà bài giảng lý thuyết khó đạt được.
Từ lớp học về gia đình: Thói quen tiết kiệm điện lan truyền thế nào?
Điện bị lãng phí không phải vì chúng ta thiếu kiến thức, mà vì thói quen xấu đã “đóng rễ” từ sớm. Chính vì vậy, việc dạy thói quen tiết kiệm điện trong môi trường học đường không chỉ là thêm một chủ đề giáo dục, mà là can thiệp trực tiếp vào cách trẻ tổ chức cuộc sống hằng ngày. Nội dung chương trình tập trung vào các hành vi rất gần gũi: tắt đèn, tắt quạt khi ra khỏi phòng, dùng điều hòa hợp lý, không lãng phí nước, sử dụng thiết bị đúng cách và phòng tránh rủi ro mất an toàn điện.
Phó Chủ tịch UBND phường Linh Nam, ông Dương Văn Hòa, nhấn mạnh những việc cực nhỏ này, nếu được rèn thành thói quen từ hôm nay, sẽ theo các em suốt quá trình trưởng thành. Tác động còn vượt ra khỏi cổng trường: học sinh được khuyến khích chia sẻ kiến thức với gia đình, nhắc cha mẹ tắt thiết bị khi không dùng, hay sử dụng điều hòa ở mức hợp lý. Khi trẻ trở thành “đại sứ năng lượng” trong mỗi nhà, chương trình nâng cao nhận thức trong trường học chuyển hóa thành thay đổi tiêu dùng tài nguyên trong cả cộng đồng – điều mà các chiến dịch tuyên truyền đơn thuần rất khó làm được.
Giáo dục năng lượng bền vững: Vì sao phải bắt đầu ngay từ tiểu học?
Không phải ngẫu nhiên hoạt động ở Linh Nam nằm trong Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2019-2030 do Thủ tướng phê duyệt. Việc sử dụng năng lượng an toàn, tiết kiệm, hiệu quả hiện là yếu tố cốt lõi để bảo vệ môi trường và xây dựng lối sống xanh. Nguồn năng lượng là hữu hạn, trong khi lối sống lãng phí không chỉ làm tăng chi phí cho từng gia đình, trường học, cơ quan, mà còn gia tăng phát thải, làm chậm mục tiêu phát triển bền vững.
Trong bối cảnh đó, coi học sinh là lực lượng trung tâm của giáo dục năng lượng bền vững là lựa chọn mang tính chiến lược. Ở cấp tiểu học, tính tò mò và khả năng bắt chước cao khiến các em dễ tiếp nhận thông điệp mới, dễ biến hành vi tiết kiệm điện thành nếp sống tự nhiên. Từ vài thao tác nhỏ trong lớp, các em học được cách nhìn tài nguyên bằng con mắt trách nhiệm hơn. Đây không phải chiến dịch “một lần cho xong”, mà là đầu tư dài hạn vào thế hệ công dân xanh tương lai – những người sẽ quyết định cách xã hội tiêu thụ năng lượng trong nhiều thập kỷ tới.
Bài học cho các trường Hà Nội: Nhân rộng mô hình, giữ vững yếu tố trải nghiệm
Điểm đáng mừng là mô hình tại Linh Nam không phải hoạt động đơn lẻ. Theo kế hoạch, chương trình nâng cao nhận thức này sẽ được triển khai tại 5 trường tiểu học và trung học cơ sở ở Hà Nội, và Bộ Công Thương sẽ tiếp tục phối hợp các địa phương, nhà trường mở rộng hoạt động truyền thông, đa dạng hóa hình thức tuyên truyền trong thời gian tới. Hướng đi đó là đúng, nhưng câu hỏi lớn là: nhân rộng thế nào để không biến trải nghiệm sống động thành buổi nói chuyện nhàm chán?
Các trường muốn dạy tiết kiệm điện học sinh hiệu quả không nên dừng ở việc “lồng ghép vài slide” vào giờ sinh hoạt, mà cần giữ tinh thần: học bằng tay, bằng mắt, bằng hành động. Đó là tổ chức trò chơi học tập trường học, xây góc trải nghiệm thiết bị tiết kiệm năng lượng, cho học sinh tham gia kiểm đếm thiết bị đang bật – tắt trong lớp, đưa tiêu chí tiết kiệm điện vào thi đua lớp học xanh. Khi trải nghiệm gắn với đánh giá và niềm vui, thói quen tiết kiệm điện mới đủ sức bám rễ. Hà Nội đang có cơ hội biến mỗi lớp học thành một “phòng thí nghiệm hành vi xanh”, và nếu tận dụng tốt, những tiết học hôm nay sẽ trở thành nền tảng cho một đô thị tiết kiệm năng lượng ngày mai.
