Tăng huyết áp âm thầm làm tổn thương mạch máu não
Đột quỵ là tình trạng nguồn máu cung cấp cho một phần não bị gián đoạn hoặc mạch máu trong não bị vỡ, khiến tế bào não có thể tổn thương nhanh chóng. Tăng huyết áp là một trong những yếu tố nguy cơ thường gặp nhất; xem nhẹ chỉ số huyết áp đồng nghĩa với việc bỏ qua một nguy cơ có thể chủ động kiểm soát.
Huyết áp cao kéo dài khiến thành mạch liên tục chịu áp lực, làm tổn thương lớp nội mạc và thúc đẩy xơ vữa. Mạch máu não vì thế có thể hẹp hoặc tắc, dẫn đến nhồi máu não; đồng thời, thành mạch suy yếu có thể vỡ và gây xuất huyết não. Hai con đường khác nhau nhưng cùng cho thấy vì sao tăng huyết áp liên quan đến cả hai thể đột quỵ. Bệnh thường diễn biến âm thầm, không nhất thiết báo trước bằng triệu chứng rõ rệt. Chờ đến khi cơ thể phát tín hiệu bất thường mới kiểm tra là một lựa chọn nhiều rủi ro.
Con số 71% là lời cảnh báo, không phải lý do để chờ
Theo thống kê lâm sàng được trình bày tại một hội nghị khoa học, khoảng 71% bệnh nhân đột quỵ có tiền sử tăng huyết áp. Con số này không có nghĩa mọi người bị tăng huyết áp chắc chắn sẽ đột quỵ, nhưng cho thấy đây là yếu tố nguy cơ không thể xem nhẹ. Đường huyết cao, rối loạn mỡ máu, rối loạn nhịp tim, đặc biệt là rung nhĩ, hút thuốc hoặc sử dụng nhiều chất kích thích, béo phì và ít vận động cũng có thể làm nguy cơ đột quỵ tăng lên.
Điểm đáng lo là tăng huyết áp có thể tồn tại mà người mắc vẫn cảm thấy bình thường. Vì thế, đo huyết áp định kỳ và đánh giá các nguy cơ đi kèm có giá trị hơn việc chỉ dựa vào cảm giác khỏe hay mệt. Phòng ngừa đột quỵ nên bắt đầu trước khi xuất hiện biến chứng, thay vì đợi một cơn đau đầu hay dấu hiệu nghiêm trọng buộc gia đình phải hành động.
Kiểm soát huyết áp là việc lâu dài, không phải điều trị theo cảm giác
Mức dưới 130/80 mmHg được nhấn mạnh cho nhiều nhóm người trưởng thành và người từng bị đột quỵ, nhưng mục tiêu phù hợp cần được bác sĩ xác định theo sức khỏe, bệnh đi kèm và khả năng dung nạp điều trị. Đừng tự đặt mục tiêu rồi tự điều chỉnh thuốc: chỉ số huyết áp cần được duy trì ổn định, không chỉ giảm tạm thời.
Một sai lầm phổ biến là ngừng thuốc khi thấy huyết áp trở về bình thường, hoặc chỉ uống khi đo thấy chỉ số tăng. Tăng huyết áp là bệnh mạn tính; tự bỏ thuốc hay đổi liều có thể khiến huyết áp tăng trở lại. Người đã được chẩn đoán nên đo và ghi kết quả tại nhà, tái khám đúng lịch, dùng thuốc theo chỉ định, đồng thời hỏi bác sĩ trước khi thay đổi điều trị. Kiểm soát huyết áp bền bỉ thường ít gây chú ý hơn một lần cấp cứu, nhưng đó mới là hướng phòng ngừa đáng tin cậy.
Giảm nguy cơ bằng thói quen hằng ngày và phản ứng đúng lúc
Kiểm soát huyết áp cần đi cùng những lựa chọn bảo vệ tim mạch và não bộ: ăn uống lành mạnh, vận động thường xuyên, không hút thuốc, ngủ đủ, kiểm soát cân nặng, mỡ máu và đường huyết. Khuyến nghị gồm hạn chế muối dưới 5 g mỗi ngày, vận động cường độ vừa ít nhất 150 phút mỗi tuần và ngủ khoảng 7–9 giờ mỗi đêm. Không một thói quen đơn lẻ nào bảo đảm ngăn được đột quỵ, nhưng phối hợp kiểm soát các yếu tố nguy cơ có thể góp phần phòng ngừa nhiều trường hợp.
Cũng cần nhận biết dấu hiệu cấp tính như tê yếu hoặc liệt một bên, méo miệng, nói khó. Khi những biểu hiện này xuất hiện đột ngột, hãy đưa người bệnh đến cơ sở y tế có khả năng cấp cứu đột quỵ ngay; không chờ triệu chứng tự hết và không tự điều trị tại nhà.
Kết luận: tăng huyết áp không phải bản án, nhưng chủ quan với nó là một rủi ro có thể tránh. Đo huyết áp, tuân thủ điều trị và xử lý các nguy cơ đi kèm từ sớm là những bước thiết thực để giảm nguy cơ đột quỵ.
