Vì sao trời lạnh làm tăng áp lực lên tim mạch?
Đột quỵ trời lạnh là nguy cơ biến cố mạch máu não có thể tăng khi nhiệt độ giảm, do cơ thể co mạch để giữ nhiệt, khiến huyết áp và gánh nặng lên tim tăng. Đây không phải điều chắc chắn xảy ra với mọi người, nhưng người có bệnh nền cần chủ động phòng ngừa.
Khi gặp lạnh, mạch máu ngoại vi co lại làm tăng sức cản mà tim phải vượt qua để bơm máu. Với người tăng huyết áp hoặc có bệnh mạch vành, suy tim, bệnh thận hay tiền sử đột quỵ, sự thay đổi này đáng lưu ý hơn; biến động huyết áp có thể làm tăng áp lực lên mạch máu não. Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng cho biết một nghiên cứu trên 1.694 bệnh nhân tại Đức ghi nhận nhiệt độ trung bình giảm 2,9 độ C trong 24 giờ có liên quan với khả năng nhồi máu não tăng khoảng 11%. Đây là mối liên quan trong nghiên cứu, không phải dự báo chắc chắn cho từng cá nhân.
Giữ ấm chủ động, tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột
Giữ ấm mùa lạnh là việc thiết thực hơn là cố gắng chống rét bằng rượu bia. Hãy chú ý vùng đầu, cổ, ngực và bàn chân; mặc đủ ấm khi ra ngoài, hạn chế đi ra ngoài lúc rét đậm và tránh bước từ phòng ấm ngay vào môi trường lạnh. Nửa đêm và sáng sớm thường lạnh sâu hơn, nên người cao tuổi hoặc có bệnh tim mạch cần thận trọng trong những thời điểm này.
Nếu tập thể dục, ưu tiên vận động trong nhà hoặc đợi lúc trời ấm hơn, khởi động kỹ và không gắng sức quá mức. Sau khi thức dậy, đừng lập tức vận động mạnh. Khi tắm, chú ý nhiệt độ nước và giữ phòng tắm đủ ấm; nước quá nóng có thể làm giãn mạch nhanh, gây chóng mặt hoặc tụt huyết áp, nhất là khi đứng lên đột ngột. Rượu bia không phải cách giữ ấm an toàn: cảm giác nóng lên có thể khiến bạn chủ quan trong khi cơ thể vẫn thất thoát nhiệt.
Uống thuốc đúng chỉ định và theo dõi huyết áp
Phòng đột quỵ không đồng nghĩa với tự điều chỉnh thuốc mỗi khi trời trở lạnh. GS.TS Phạm Mạnh Hùng, Viện trưởng Viện Tim mạch, Bệnh viện 198, khuyến nghị người bệnh duy trì thuốc huyết áp theo đúng chỉ định, kể cả khi cảm thấy khỏe hoặc số đo tại nhà đang ổn định. Không tự ý ngừng thuốc, giảm liều, uống thuốc của người khác hay tăng liều khi thấy chỉ số cao. Hạn chế muối, nước mắm, đồ muối chua và thực phẩm chế biến sẵn; đồng thời bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia, ngủ đủ và vận động phù hợp.
Theo dõi huyết áp tại nhà đều đặn giúp nhận ra thay đổi mà không phải chờ đến khi đau đầu hay chóng mặt, bởi tăng huyết áp thường không có dấu hiệu rõ. Có thể đo vào buổi sáng và buổi tối bằng máy đo bắp tay, với vòng bít vừa vặn. Trước khi đo, ngồi nghỉ ít nhất 5 phút; tránh hút thuốc, uống cà phê hoặc tập thể dục trong 30 phút trước đó. Mỗi lần đo hai lượt, cách nhau một phút, rồi ghi kết quả để trao đổi với bác sĩ.
Nhận biết dấu hiệu nguy hiểm và tìm trợ giúp kịp thời
Người cao tuổi, người tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh mạch vành, suy tim, bệnh thận mạn hoặc từng bị đột quỵ cần cảnh giác hơn khi nhiệt độ giảm đột ngột. Người trẻ cũng không nên mặc định mình an toàn nếu chưa từng được chẩn đoán bệnh: kiểm tra sức khỏe và huyết áp định kỳ vẫn cần thiết. Đau tức hoặc đè nặng ở ngực, khó thở đột ngột hay dấu hiệu thần kinh bất thường cần được xem là cảnh báo, không nên chờ tự hết.
Mục tiêu huyết áp cần được cá nhân hóa. Với nhiều người đang điều trị, bác sĩ có thể hướng tới mức dưới 130/80 mmHg nếu cơ thể dung nạp tốt; người rất cao tuổi, thể trạng yếu hoặc chóng mặt khi đứng có thể cần mục tiêu khác. Hạ huyết áp quá mức cũng có rủi ro, vì vậy hãy trao đổi với bác sĩ thay vì tự đặt ngưỡng hoặc tự tăng giảm thuốc. Nếu chỉ số liên tục vượt mục tiêu đã thống nhất, liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá.
Kết luận: cái lạnh làm tăng thêm gánh nặng cho hệ tim mạch, nhưng nguy cơ không phải không thể kiểm soát. Giữ ấm, duy trì điều trị và đo huyết áp đúng cách là những việc nhỏ có giá trị; khi xuất hiện dấu hiệu cảnh báo, ưu tiên tìm trợ giúp y tế thay vì chờ đợi.
