Từ “trường làng” đến không gian học tập tiệm cận quốc tế
Xu hướng mới của trường học công lập TP.HCM là nâng cấp cơ sở vật chất trường học lên mức tiệm cận trường quốc tế, với bể bơi, phòng STEM, không gian thể thao và sáng tạo, đồng thời bố trí trường gần khu dân cư để giảm chênh lệch cơ hội học tập giữa các nhóm học sinh. Tâm điểm là Trường THPT Võ Trường Toản, toạ lạc trên khu đất khoảng 19.000m² với sân chơi thoáng rộng, cây xanh và 45 phòng học, được khánh thành khuôn viên mới vào ngày 26.8 sau dự án xây dựng, cải tạo khởi công từ 6.6.2025. Không ít giáo viên, học sinh so sánh trường với “trường quốc tế” – một sự so sánh không hề quá lời khi nơi này có bể bơi, nhà thi đấu đa năng, phòng bộ môn, phòng STEM trường học, phòng tiếng Anh, phòng âm nhạc cùng trang thiết bị đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục và hội nhập quốc tế.
Bể bơi, phòng STEM và lớp nhạc: Công lập không còn đứng ngoài cuộc chơi
Điều đáng nói ở đây không chỉ là vẻ ngoài khang trang, mà là triết lý học tập mới được hiện thực hóa bằng không gian. Ở THPT Võ Trường Toản, học sinh không chỉ ngồi trong lớp mà còn được học khoa học thực nghiệm, STEM, tiếng Anh, âm nhạc và thể thao trong những phòng chức năng thiết kế riêng, thay vì “gánh” mọi thứ trong một phòng học truyền thống. Trường còn là một trong số ít trường học công lập TP.HCM có bể bơi, cùng nhà thi đấu đa năng cho hoạt động thể chất quanh năm. Cách đầu tư này gửi đi thông điệp rõ ràng: năng lực tư duy, trải nghiệm thực hành và sức khỏe thể chất không còn là đặc quyền của học sinh trường tư đắt đỏ, mà đang dần trở thành tiêu chuẩn tối thiểu trong hệ thống công lập.
Trường gần nhà: công bằng bắt đầu từ quãng đường đến lớp
Khoảng cách giữa nhà và trường học là một dạng bất bình đẳng ít được gọi tên. Ở TP.HCM, khi dân số học đường tăng thêm 96.258 học sinh trong năm học 2026-2027, nâng tổng số lên hơn 2,62 triệu em, việc có chỗ học gần nơi ở trở thành yếu tố sống còn. Trường Tiểu học Trần Đại Nghĩa, vừa khánh thành tại phường Bình Hưng Hòa và đưa vào sử dụng từ năm học 2026-2027, được xây trên khu đất hơn 8.800m² với 30 phòng học chuẩn, phòng bộ môn, thư viện, khu hành chính, sân chơi. Ưu điểm lớn nhất theo phụ huynh không phải kiến trúc đẹp mà là “con được học ngay tại khu vực sinh sống”. Khi học sinh không phải đi học xa, phụ huynh bớt vất vả, trẻ có thêm thời gian nghỉ ngơi, tự học và tham gia hoạt động cộng đồng.
Công nghệ trong lớp học: bước dịch chuyển thầm lặng của công lập
Một cuộc cách mạng thầm lặng khác diễn ra ngay trong từng lớp học: công nghệ và tính trực quan. Tại Trường Tiểu học Trần Đại Nghĩa, cơ sở vật chất được đầu tư đồng bộ, phòng học có máy lạnh, thiết bị dạy học hiện đại, bảng và tivi tương tác. Theo chia sẻ của giáo viên, hơn 30 phòng học được trang bị tivi tương tác, giúp bài giảng trở nên trực quan, sinh động, đặc biệt với học sinh lớp 1 vốn cần nhiều hình ảnh và hoạt động thao tác. Trong khi đó, ở THPT, các phòng thực hành, phòng STEM và không gian học tiếng Anh, âm nhạc được trang bị theo hướng đáp ứng yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học và hội nhập quốc tế. Nếu trước đây, lớp thông minh hay bảng tương tác gần như gắn với trường tư, thì nay công lập đã bắt đầu đặt học sinh của mình vào cùng một mặt bằng trải nghiệm.
Chiến dịch 1.000 phòng học: phá vỡ vòng lặp quá tải – học xa – học tạm
Điểm chung của những thay đổi này là chúng không phải các dự án đơn lẻ, mà nằm trong một chiến lược quy mô lớn. Thành phố đã phát động chiến dịch 150 ngày hoàn thành 1.000 phòng học cho năm học mới, song song với việc xây dựng, nâng cấp trường và chuyển đổi các trụ sở dư thừa thành cơ sở giáo dục. Đến 20.8, đã có 930 trên 1.044 phòng mới dự kiến hoàn thành trước 5.9 được bàn giao, và trước ngày khai giảng 5.9, tổng cộng hơn 1.000 phòng học mới sẽ được đưa vào sử dụng. Một ví dụ là Trường THPT Thoại Ngọc Hầu, được cải tạo từ trụ sở UBND quận cũ, với 20 phòng học và phòng bộ môn đang được gấp rút hoàn thiện để đón học sinh. Chính việc tận dụng quỹ đất, công trình có sẵn cho giáo dục cho thấy thành phố đặt công bằng trong tiếp cận hạ tầng giáo dục lên hàng ưu tiên.
Khi công lập “nâng cấp”: cơ hội và bài toán phải giải tiếp
Nhìn tổng thể, các trường học công lập TP.HCM đang bước qua một ngưỡng mới: không chỉ đuổi kịp về số phòng học mà còn dần tiến gần chuẩn của các trường quốc tế, từ bể bơi, nhà thể thao đến phòng STEM trường học và lớp học ứng dụng công nghệ. Đây là bước đi quan trọng để thu hẹp khoảng cách cơ sở vật chất giữa học sinh giàu – nghèo, trung tâm – ngoại thành. Tuy vậy, hạ tầng chỉ là điều kiện cần. Câu hỏi tiếp theo là làm sao khai thác tối đa những không gian mới này: giáo viên có được bồi dưỡng đủ để dạy học tích hợp STEM? Học sinh từ các bối cảnh khác nhau có được tiếp cận công bằng những nguồn lực tốt nhất trong trường? Nếu thành phố tiếp tục song hành đầu tư cho con người cùng với cơ sở vật chất, năm học 2026-2027 có thể được nhìn lại như dấu mốc khiến “trường công” không còn đồng nghĩa với lựa chọn thứ hai.
