Thông điệp chính: Khoản thu nhiều hơn, nhưng quyền của phụ huynh cũng rõ hơn
Quy định mới về khoản thu trường công lập tại TP.HCM là tập hợp các loại phí dịch vụ giáo dục công được phép thu, mức trần tối đa và cơ chế quản lý thu chi, áp dụng cho học sinh tại các cơ sở giáo dục công lập thuộc phạm vi quản lý của UBND TP.HCM, với mục tiêu vừa bổ sung nguồn lực cho nhà trường vừa bảo vệ quyền lợi của phụ huynh và học sinh.
Trọng tâm cần hiểu ngay: thành phố đã công bố danh mục 7 khoản thu trường công lập dùng để hỗ trợ hoạt động giáo dục – đào tạo, kèm theo giới hạn mức thu và cơ chế giám sát. Quy định này đi cùng một bộ quy tắc quản lý thu – chi mới, nêu rõ: các khoản phí dịch vụ giáo dục công chỉ được thu khi có sự đồng thuận của phụ huynh và không được vượt quá trần quy định. Nói cách khác, nhà trường có thêm không gian tài chính, nhưng không còn “vùng xám” cho các khoản đóng góp mập mờ. Phụ huynh nếu nắm chắc quy định sẽ hạn chế bị áp lực đóng các khoản ngoài danh mục, dưới danh nghĩa “tự nguyện”.
7 khoản thu chính: Thu gì, nhằm mục đích nào?
Điểm mới quan trọng là TP.HCM đã xác định rõ 7 nguồn thu chính hỗ trợ hoạt động giáo dục và đào tạo tại các trường công lập. Các khoản này gồm: dịch vụ ăn bán trú và nội trú; dịch vụ đưa đón học sinh; dịch vụ công nghệ và học tập số; dịch vụ hoạt động ngoại khóa, kỹ năng sống; dịch vụ giữ trẻ ngoài giờ (không bao gồm tiền ăn); dịch vụ dạy bơi an toàn và phòng chống đuối nước; và các dịch vụ khác hỗ trợ hoạt động giáo dục phù hợp nhu cầu vận hành của cơ sở giáo dục.
Về bản chất, đây không phải là học phí TP.HCM 2026-2027, mà là nhóm phí dịch vụ giáo dục công gắn với các tiện ích bổ trợ cho việc học. Danh mục này áp dụng cho hai nhóm cơ sở: trường ở phường (nhóm 1) và trường ở xã hoặc khu hành chính đặc biệt (nhóm 2), với mức trần thu khác nhau tùy điều kiện nhưng đều bị khống chế bởi quyết định của UBND thành phố. Đáng lưu ý, các đơn vị sự nghiệp công lập tự đảm bảo chi thường xuyên hoặc cả chi thường xuyên và đầu tư có thể áp dụng mức thu tối đa gấp hai lần mức nêu trong danh mục – điều này mở thêm dư địa cho các trường có điều kiện nhưng cũng đòi hỏi phụ huynh phải đọc kỹ thông báo để không nhầm lẫn.”
Quy định thu tiền nhà trường: Tự nguyện trên giấy hay tự nguyện thực chất?
Cốt lõi của quy định thu tiền nhà trường lần này là làm rõ cơ chế: thu gì, ai quyết và dùng vào đâu. Quy định nêu rõ, các khoản phí trong quyết định được thu trên cơ sở tự nguyện, với sự đồng ý của phụ huynh và học sinh; số tiền thu chỉ được dùng để bù chi phí dịch vụ và không được vượt quá mức tối đa trong quyết định. UBND TP.HCM cũng yêu cầu các cơ sở giáo dục lập dự toán chi tiết cho từng khoản thu, đảm bảo tính toán đầy đủ, hợp lý theo điều kiện cơ sở vật chất và nhu cầu người học.
Nói rõ hơn: trường không được tự ý đặt khoản thu ngoài danh mục, không được áp mức vượt trần, và phải tính giảm mức thu nếu hạng mục đó đã được ngân sách hoặc nguồn khác hỗ trợ. Đây là bước tiến quan trọng để hạn chế tình trạng “phí chồng phí” núp bóng quỹ lớp, quỹ trường. Tuy vậy, “tự nguyện” có trở thành tự nguyện thực chất hay không phụ thuộc rất lớn vào cách nhà trường tổ chức lấy ý kiến và khả năng phụ huynh dám nói “không” với các khoản thu không phù hợp. Nếu phụ huynh im lặng cho xong, mọi quy định tốt cũng dễ biến thành hình thức.
Minh bạch thu – chi: Quyền được biết và được hoàn tiền của phụ huynh
Một điểm ít được nhấn mạnh nhưng lại rất quan trọng là cơ chế quản lý doanh thu và chi tiêu của các cơ sở giáo dục công lập được cập nhật theo hướng tăng trách nhiệm giải trình. Các trường có quyền tự chủ quyết định khoản chi cho dịch vụ và hoạt động hỗ trợ giáo dục, miễn là hợp lý, đúng mục đích, bám theo quy chế chi tiêu nội bộ và tuân thủ quy định tài chính hiện hành. Đổi lại, họ phải xây dựng dự toán cụ thể từng khoản thu, công khai với phụ huynh trước khi triển khai và chỉ được thu trong khung thời gian năm học do cấp có thẩm quyền ban hành.
Điểm bảo vệ phụ huynh rõ ráng nhất là quy định về xử lý chênh lệch thu – chi: nếu thu nhiều hơn chi, nhà trường bắt buộc phải hoàn trả phần chênh lệch cho học sinh; nếu thu ít hơn chi, trường phải tự bù từ nguồn hợp pháp của mình và không được thu bổ sung, ngân sách nhà nước cũng không chi thêm. Đây là lời nhắc thẳng thắn rằng trường không thể biến phụ huynh thành “kho dự phòng” mỗi khi tính toán thiếu. Tuy nhiên, để quyền này đi vào thực tế, phụ huynh cần yêu cầu báo cáo quyết toán rõ ràng vào cuối năm học, thay vì chấp nhận những bản tổng hợp chung chung khó kiểm chứng.
Phụ huynh cần làm gì trước khi năm học bắt đầu?
Quy định mới có hiệu lực từ ngày 25-9-2026 và được áp dụng từ năm học 2026-2027. Như vậy, phụ huynh còn khoảng thời gian nhất định để chuẩn bị cả tài chính lẫn hiểu biết pháp lý. Việc đầu tiên nên làm là phân biệt rõ đâu là học phí theo chính sách chung, đâu là khoản thu trường công lập thuộc nhóm dịch vụ hỗ trợ. Khi nhận thông báo thu, hãy đối chiếu xem khoản đó có nằm trong 7 nhóm đã được thành phố cho phép hay không.
Tiếp theo, hãy hỏi ba câu cơ bản cho mọi khoản thu: có tự nguyện hay bị mặc định? có biên bản thống nhất của phụ huynh? và có dự toán chi tiết, công khai cách sử dụng hay không? Các khoản ngoài danh mục hoặc không minh bạch nên được thảo luận ngay tại cuộc họp phụ huynh, không nên chấp nhận “vì con” một cách mù mờ. Cần nhớ rằng, các khoản phí dịch vụ giáo dục công chỉ hợp pháp khi đáp ứng đủ ba tiêu chí: đúng danh mục, không vượt trần và được thu với sự đồng thuận đã được ghi nhận. Nếu gặp tình huống bất thường, phụ huynh có thể phản ánh với UBND phường, xã – nơi được giao trách nhiệm kiểm tra, giám sát và chấn chỉnh các trường không thực hiện đúng quy định.
