Giáo dục kỹ năng an toàn: từ khẩu hiệu đến năng lực sống còn
Giáo dục kỹ năng an toàn là quá trình nhà trường trang bị cho học sinh kiến thức, thái độ và kỹ năng thực hành để nhận diện nguy cơ, phòng ngừa rủi ro và ứng phó hiệu quả với các tình huống khẩn cấp trong đời sống học đường, gia đình và môi trường số, qua đó hình thành ý thức tự bảo vệ và trách nhiệm với cộng đồng. Trong bối cảnh bạo lực học đường, cháy nổ, tai nạn và rủi ro trên không gian mạng ngày càng hiện hữu, việc coi giáo dục kỹ năng an toàn như một môn học nền tảng là bước chuyển tư duy cần thiết. Các chương trình mới không dừng ở tuyên truyền mà đi vào thực hành, mô phỏng tình huống, buộc học sinh phải suy nghĩ, lựa chọn và chịu trách nhiệm với hành vi của mình. Đây là sự thay đổi đáng hoan nghênh, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao về sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và chính quyền địa phương.
Kết nối nhà trường – cộng đồng: an toàn không còn là việc riêng của lớp học
Điểm đáng chú ý là các trường không tự làm một mình, mà chủ động gắn giáo dục kỹ năng an toàn với cộng đồng. Trường THCS Nghĩa Tân phối hợp với UBND phường Nghĩa Đô tổ chức lễ ra mắt mô hình “Trường học văn minh – Cộng đồng gắn kết”, hướng tới môi trường học đường an toàn, văn minh và tăng cường phối hợp giữa gia đình, nhà trường, xã hội. Sự kiện có sự tham gia của đại diện chính quyền, lực lượng công an, giáo viên, phụ huynh cùng 3.100 học sinh – con số cho thấy an toàn học đường đang được xem là nhiệm vụ chung chứ không phải phong trào hình thức. Phó chủ tịch UBND phường Nghĩa Đô nhấn mạnh yêu cầu chủ động phòng ngừa bạo lực học đường, tệ nạn xã hội, nguy cơ mất an toàn giao thông và rủi ro trên không gian mạng. Khi lãnh đạo địa phương lên tiếng và cam kết phối hợp triển khai mô hình, thông điệp rất rõ: nếu cộng đồng thờ ơ, mọi nỗ lực trong lớp học sẽ chỉ là “bài giảng trên giấy”.
Phòng cháy chữa cháy cho học sinh: tập huấn để không hoảng loạn khi có khói lửa
Trong mảng phòng cháy chữa cháy học sinh, nhiều trường đã chuyển từ việc treo sơ đồ thoát hiểm sang đào tạo ứng phó khẩn cấp có kịch bản rõ ràng. Trường Tiểu học và THCS FPT Cầu Giấy tổ chức tập huấn phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ hằng năm cho cán bộ, giáo viên và học sinh. Học sinh được tìm hiểu nguy cơ cháy nổ trong gia đình và trường học, cách hô hoán, gọi điện thoại khẩn cấp, nhận diện lối thoát hiểm và lựa chọn phương án thoát nạn phù hợp. Quan trọng hơn, các em trực tiếp thực hành sử dụng bình chữa cháy xách tay để dập đám cháy mô phỏng. Theo Phó chủ tịch Thường trực UBND phường Cửa Nam Nguyễn Tùng Lâm, cháy nổ và sự cố có thể xảy ra ở nhiều nơi, trong khi kiến thức và kỹ năng PCCC giúp mỗi người chủ động phòng ngừa, xử lý tình huống phù hợp và bảo vệ bản thân, những người xung quanh. Khi trẻ em được đặt vào tình huống giả định, học cách giữ bình tĩnh và làm đúng quy trình, chúng ta đang đầu tư cho năng lực sống còn chứ không phải một buổi ngoại khóa vui vẻ.
Phòng chống bạo lực học đường và an toàn mạng: dạy trẻ tự bảo vệ mình
Không chỉ đối phó với nguy cơ hữu hình như lửa và khói, giáo dục kỹ năng an toàn còn phải bước vào không gian số. Tại Trường Tiểu học và THCS Đông Ngạc, Đoàn Thanh niên và Hội Phụ nữ Công an phường phối hợp tổ chức tuyên truyền phòng, chống bạo lực học đường và tội phạm ở người chưa thành niên cho hơn 1.000 học sinh. Báo cáo viên phân tích các dạng bạo lực thể chất, tinh thần và trên mạng xã hội, hướng dẫn học sinh nhận diện nguyên nhân, dấu hiệu và ảnh hưởng đến sức khỏe, tâm lý. Các em được rèn kỹ năng ứng xử, giải quyết mâu thuẫn, tự bảo vệ và tìm kiếm hỗ trợ khi gặp tình huống không an toàn. Ở một trường khác, chương trình “An toàn không gian mạng dành cho học sinh” giúp các em hiểu rủi ro từ lừa đảo trúng thưởng, đánh cắp tài khoản, dụ dỗ gửi hình ảnh riêng tư và hành vi đăng tải hình ảnh người khác không xin phép. Nếu không dạy trẻ đọc “biển báo nguy hiểm” trên mạng, mọi khẩu hiệu an toàn sẽ bị mạng xã hội cuốn trôi.
Từ phong trào đến chính sách dài hạn: không thể quay lại kiểu giáo dục an toàn đối phó
Điểm chung của các chương trình tại Hà Nội là sự phối hợp bài bản giữa trường học và chính quyền, lực lượng công an, cảnh sát PCCC, cùng doanh nghiệp luật và tổ chức xã hội. Hơn 400 học sinh tham gia trải nghiệm “Chúng em là lính cứu hỏa” tại Trường THCS Trưng Vương cho thấy mô hình giáo dục kỹ năng an toàn có thể hấp dẫn nếu được thiết kế như một trải nghiệm, không phải bài giảng khô khan. Tuy nhiên, nếu các hoạt động này chỉ xuất hiện nhân dịp kỷ niệm 25 năm Ngày toàn dân phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ rồi lắng xuống, chúng ta sẽ quay lại vòng luẩn quẩn đối phó. Chính quyền địa phương đã cam kết tiếp tục phối hợp với nhà trường và các lực lượng liên quan để triển khai mô hình. Vấn đề còn lại là ngành giáo dục phải đưa giáo dục kỹ năng an toàn – từ phòng cháy chữa cháy đến an toàn mạng trường học – thành cấu phần bắt buộc trong chương trình, có đánh giá, có chuẩn năng lực. Khi học sinh hiểu nguy cơ, thực hành ứng phó và ý thức trách nhiệm, xã hội sẽ ít phải chứng kiến những bi kịch “giá như được dạy từ sớm”.
