Từ tường bảo tàng đến màn hình: di sản bước vào kỷ nguyên 3D
Bảo tàng số hóa 3D là quá trình quét 3D tác phẩm nghệ thuật, hiện vật và không gian trưng bày để tạo ra mô hình ba chiều chi tiết cao, cho phép công chúng quan sát, tương tác, in 3D di sản văn hóa và lưu trữ chúng dưới dạng bảo tồn di sản số dài hạn ngoài giới hạn không gian, thời gian truyền thống của bảo tàng vật lý. Việc số hóa di sản văn hóa đang ngày càng phát triển mạnh mẽ, và Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan ở New York đang biến xu hướng này thành một bước ngoặt táo bạo. Bảo tàng công bố khởi động sáng kiến mới, cung cấp hơn một trăm mô hình 3D chi tiết cao về các hiện vật trưng bày cho công chúng. Nói cách khác, một phần kho báu vốn chỉ nhìn được qua tủ kính nay được mở khóa để ai cũng có thể xoay, phóng to và khám phá từ nhà mình.
Quét 3D tác phẩm nghệ thuật: khi chi tiết nhỏ hơn cả mắt người được số hóa
Điểm ấn tượng của dự án không nằm ở con số hơn một trăm hiện vật, mà ở cách chúng được tạo ra. Đợt đầu tiên bao gồm hơn một trăm hiện vật được quét kỹ lưỡng từ nhiều thời kỳ lịch sử và khắp nơi trên thế giới. Mỗi mô hình được tạo bằng các phương pháp quét 3D và đo ảnh tiên tiến, cho phép ghi lại ngay cả những chi tiết nhỏ nhất thường bị bỏ qua trong một chuyến tham quan bảo tàng thông thường. Về bản chất, đây không phải là vài bức ảnh xoay vòng mà là bản sao hình học chính xác: vết nứt trên đá, nếp gấp trên áo choàng, dấu thời gian trên bề mặt đều trở thành dữ liệu. Điều này nâng việc bảo tàng số hóa 3D từ mức “trưng bày trên web” lên thành một dạng tài liệu khoa học, mà nhà nghiên cứu, nhà bảo tồn hay sinh viên lịch sử nghệ thuật đều có thể sử dụng nghiêm túc.
In 3D di sản văn hóa: từ tác phẩm trưng bày tới vật học cụ trong tay học sinh
Dù mục tiêu chính của Met không phải là in 3D, việc mở dữ liệu lại tạo ra một cuộc cách mạng âm thầm trong giáo dục. Các mô hình này có thể xem miễn phí ngay tại nhà, dùng để học tập, trong thực tế tăng cường hoặc thực tế ảo, và trong nhiều trường hợp còn có thể dùng làm cơ sở cho việc in 3D. Bảo tàng cung cấp các mô hình ở nhiều định dạng khác nhau, có thể được dùng, sau khi chỉnh sửa, để tạo ra các bản sao vật lý trên máy in 3D. Điều đó nghĩa là một lớp lịch sử nghệ thuật không còn phải dựa vào sách giáo khoa đen trắng: học sinh có thể cầm trên tay bản sao thu nhỏ của tượng cổ, so sánh tỉ lệ, hoa văn, thậm chí sơn lại để hiểu kỹ thuật nguyên bản. Một số mô hình sẽ cần chỉnh sửa về hình dạng hoặc độ dày trước khi in, nhưng dữ liệu gốc đã là nền tảng đủ tốt để cộng đồng sáng tạo tiếp tục phát triển.
Dân chủ hóa tiếp cận nghệ thuật: khi New York chỉ còn cách một cú nhấp chuột
Không phải ai cũng có điều kiện đặt chân tới New York, nhưng điều đó không còn là rào cản để tiếp cận bộ sưu tập của Met. Các mô hình 3D này có thể xem miễn phí từ sự thoải mái tại nhà; về bản chất, bảo tàng đã chuyển một phần không gian trưng bày lên trình duyệt web và kính VR. Những sáng kiến như thế này cho thấy tiềm năng to lớn của việc số hóa di sản văn hóa: tác phẩm trước đây chỉ dành cho khách tham quan của một bảo tàng duy nhất giờ đây có thể được hầu như bất cứ ai trên thế giới xem chi tiết. Đây là bước dân chủ hóa thực sự, không phải bằng khẩu hiệu, mà bằng dữ liệu mở: người đam mê lịch sử, nhà sưu tập, chủ sở hữu máy in 3D tại nhà, nhà phát triển AR/VR hay giáo viên vùng xa đều có cùng một điểm xuất phát – tệp 3D chính thức từ bảo tàng.
Bảo tồn di sản số: mở khóa hiện tại để bảo vệ quá khứ
Điều đáng chú ý là Met không xem dự án này như một chiến dịch truyền thông, mà như phần tiếp nối của triết lý Truy cập Mở lâu đời, nhằm đưa di sản văn hóa đến gần hơn với đông đảo người dân nhất có thể. Trước đây, bảo tàng chủ yếu cung cấp ảnh độ phân giải cao; giờ đây, họ mở một chương hoàn toàn mới với mô hình ba chiều. Về mặt bảo tồn di sản số, mỗi mô hình 3D là một lớp bảo hiểm cho tương lai: nếu hiện vật gốc bị xuống cấp, hư hại bởi thời gian hay thảm họa, chúng ta vẫn có bản ghi chi tiết cấu trúc, tỷ lệ và bề mặt. Đồng thời, việc cho phép công chúng khám phá mô hình giúp giảm áp lực tiếp xúc vật lý với hiện vật thật. Quét 3D tác phẩm nghệ thuật, in 3D di sản văn hóa và phổ biến chúng không làm mất đi “hào quang” của bản gốc; ngược lại, nó khiến công chúng hiểu hơn giá trị cần được bảo vệ đằng sau lớp kính bảo tàng.
