Ngày hội áo dài: Di sản sống nhờ những bàn tay phía sau tà áo
Ngày hội Văn hóa Áo dài TP.HCM lần II là một chuỗi hoạt động văn hóa tại Đường sách Nguyễn Văn Bình, nơi áo dài được tôn vinh không chỉ như trang phục truyền thống mà như một di sản sống, gắn với ký ức đô thị, đời sống thường nhật và công sức của những nghệ nhân, thợ may áo dài đang âm thầm gìn giữ nghề qua từng đường kim mũi chỉ, từng thiết kế và câu chuyện được kể trên sàn diễn lẫn ngoài phố phường. Sáng 18/10, lễ bế mạc diễn ra trong không gian nhộn nhịp, khi các cô, các chị, các anh cùng diện áo dài tham dự tổng kết ngày hội với chủ đề “Sài Gòn áo dài”, biến Đường sách TP.HCM thành một bức tranh văn hóa sống động về bản sắc Việt giữa lòng đô thị hiện đại. Lễ bế mạc đã thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước tại Đường sách Nguyễn Văn Bình, khẳng định sức hút của di sản văn hóa áo dài khi được đặt đúng vào không gian cộng đồng. Điều đáng nói là ngày hội này không được tạo nên bởi một sân khấu hoành tráng, mà bởi hàng nghìn con người cùng yêu, mặc, thiết kế, may, thêu và kể câu chuyện về áo dài, như chia sẻ của Chủ tịch Hiệp hội Áo dài TP.HCM Anna Hạnh Lê.
“Áo dài tri ân”: Khi bảo tồn di sản gắn với sinh kế người làm nghề
Điểm nhấn quan trọng nhất của lễ bế mạc không nằm ở những màn trình diễn hào nhoáng, mà ở chương trình “Áo dài tri ân”, nơi các nghệ nhân truyền thống và thợ may áo dài được gọi tên, tri ân và hỗ trợ một cách cụ thể. Đây là bước chuyển cần thiết: bảo tồn di sản văn hóa áo dài không thể chỉ dừng ở việc ca ngợi vẻ đẹp trên sân khấu, mà phải gắn với sinh kế của người làm nghề, những người đang đối mặt với nhiều khó khăn trong bối cảnh thời trang công nghiệp và xu hướng ăn mặc thay đổi. Chương trình “Áo dài tri ân - Quỹ Sinh Kế” ghi nhận và hỗ trợ các nghệ nhân, thợ may, thợ thêu, thợ đính kết đang góp sức gìn giữ nghề truyền thống. Theo chia sẻ từ ban tổ chức, hoạt động trao hỗ trợ từ Quỹ Sinh Kế được kỳ vọng sẽ tiếp thêm động lực để thợ may, thợ đính kết duy trì công việc và ổn định cuộc sống, qua đó gắn việc bảo tồn di sản với sự quan tâm dành cho những người trực tiếp tạo nên giá trị ấy. Đồng cảm với những hoàn cảnh khó khăn, nhà thiết kế Hà Văn Lợi đã ủng hộ 50 triệu đồng từ việc cho thuê áo dài để hỗ trợ các nghệ nhân, thợ may khó khăn thông qua Hiệp hội Áo dài TP.HCM.
Hà Văn Lợi và áo dài ngũ thân: Di sản không chỉ là hình thức
Sự xuất hiện của Nhà nghiên cứu văn hóa – Nghệ nhân – Nhà thiết kế Hà Văn Lợi tại lễ bế mạc cho thấy ngày hội áo dài đang đi đúng hướng: đưa tri thức văn hóa trở lại trung tâm của câu chuyện thời trang. Ông mở đầu chương trình bằng màn trình diễn bộ sưu tập áo dài ngũ thân, kết hợp chia sẻ kiến thức về lịch sử, cấu trúc và ý nghĩa văn hóa của trang phục truyền thống. Theo Hà Văn Lợi, cấu trúc năm thân của áo dài ngũ thân không chỉ là lựa chọn thẩm mỹ mà còn gợi nhắc tình thân, sự bao bọc và trách nhiệm giữa các thành viên trong gia đình, biến áo dài thành một phương tiện kể chuyện về lịch sử, nghệ thuật và bản sắc Việt Nam. Từ góc nhìn nghiên cứu văn hóa, ông khẳng định áo dài ngũ thân là một phần của lịch sử trang phục Việt Nam, chứa đựng những quan niệm về đạo đức, gia đình và cách ứng xử trong đời sống; việc nghiên cứu, phục dựng và phát triển thiết kế đương đại vì thế phải hướng đến việc duy trì những giá trị văn hóa được gửi gắm qua nhiều thế hệ. Qua đó, ông mong muốn áo dài ngũ thân được nhìn nhận không chỉ như một di sản trang phục mà còn là phương tiện truyền tải những quan niệm sống tốt đẹp của người Việt.
Từ sàn diễn đến đời sống: Kết nối nhà thiết kế với người giữ nghề
Điều đáng giá của Ngày hội Văn hóa Áo dài TP.HCM lần II là cách ban tổ chức chủ động kéo áo dài ra khỏi khuôn khổ sân khấu, đưa vào đời sống thường nhật và môi trường sáng tạo. Chuỗi hoạt động phong phú từ trình diễn, giao lưu, trải nghiệm văn hóa đến các workshop chụp ảnh, postcard “Áo dài Sài Gòn” cho thấy việc gìn giữ trang phục truyền thống phải gắn với cộng đồng, sinh kế người làm nghề và khả năng tiếp nối di sản. Định hướng mà Hiệp hội Áo dài TP.HCM theo đuổi là kết nối nhà thiết kế với doanh nghiệp, nghệ nhân với thị trường, truyền thống với sáng tạo và giá trị văn hóa với những cơ hội phát triển bền vững. Chủ tịch Anna Hạnh Lê nhấn mạnh việc gìn giữ áo dài cần sự chung tay của người mặc, nhà thiết kế, thợ may, thợ thêu và người yêu văn hóa truyền thống. Dự án ghi lại 1.000 gương mặt và câu chuyện về áo dài từ nhà thiết kế, nghệ nhân, doanh nhân, người làm nghề thủ công, sinh viên đến du khách cho thấy áo dài chỉ có thể tiếp tục sống khi trở thành ký ức chung của cộng đồng, chứ không phải tài sản riêng của ngành thời trang.
Kết luận: Tôn vinh nghệ nhân truyền thống để áo dài tiếp tục sống
Nhìn lại lễ bế mạc Ngày hội Văn hóa Áo dài TP.HCM lần II tại Đường sách Nguyễn Văn Bình, điều đáng nhớ không chỉ là những tà áo dài thướt tha, mà là cách thành phố chọn tôn vinh những người đứng phía sau chúng. Khi nghệ nhân truyền thống, thợ may áo dài, thợ thêu, thợ đính kết được đặt ở trung tâm của câu chuyện di sản, áo dài không còn là hình ảnh hoài niệm mà trở thành di sản sống, có cơ hội tiếp tục phát triển và được trao truyền. Cách làm này gửi đi một thông điệp rõ ràng: gìn giữ di sản văn hóa áo dài không chỉ là bảo tồn những giá trị thuộc về quá khứ, mà còn phải tạo điều kiện để những giá trị ấy tiếp tục sống, phát triển và hiện diện trong đời sống hôm nay. Nếu muốn áo dài hiện diện tự nhiên trong trường học, doanh nghiệp, sự kiện mang dấu ấn Việt Nam, chúng ta không thể bỏ quên những người đang cặm cụi bên máy may, khung thêu. Tôn vinh họ, hỗ trợ sinh kế của họ, lắng nghe tri thức của họ – đó mới là con đường để ngày hội áo dài không kết thúc sau lễ bế mạc, mà tiếp tục lan tỏa trong từng ngày sống của thành phố.
