AI y tế cộng đồng bắt đầu từ những nhu cầu rất cụ thể
AI y tế cộng đồng là cách dùng các công cụ trí tuệ nhân tạo và nền tảng số trong khám chữa bệnh, quản lý y tế và giáo dục sức khỏe, được thiết kế sao cho người dân ở mọi vùng miền, kể cả vùng biên, có thể tiếp cận và sử dụng một cách an toàn, dễ hiểu và phù hợp với đời sống hằng ngày. Ở Quảng Ninh, câu chuyện này không nằm trên slide hội thảo, mà bắt đầu từ phòng mổ, phòng trực bệnh viện và kéo dài đến những lớp “Bình dân học vụ số” giữa núi rừng Hoành Mô. Tuổi trẻ ở đây không chờ chuyển đổi số y tế tự đến, mà chủ động biến các sáng kiến trong bệnh viện thành công cụ phục vụ vùng biên, coi công nghệ phục vụ vùng biên là thước đo giá trị của đổi mới, chứ không phải là khẩu hiệu.
Khi bác sĩ trẻ số hóa bệnh viện thay vì viết sáng kiến để… cất tủ
Điểm khởi đầu của hành trình này là một quyết định rất “đời thường”: thay sổ ghi chép bằng phần mềm quản lý sự cố y khoa tại Bệnh viện Sản nhi Quảng Ninh. Năm 2025, bác sĩ Nguyễn Thành Công cùng Ban Chấp hành Liên chi Đoàn và Phòng Quản lý chất lượng triển khai hệ thống số hóa quy trình ghi nhận, báo cáo sự cố, xây dựng dữ liệu phục vụ phân tích và phòng ngừa rủi ro. Đây là chuyển đổi số y tế kiểu thực hành: mục tiêu không phải là bộ hồ sơ đẹp để thi, mà là giảm lỗi, giảm rủi ro cho bệnh nhân. Dữ liệu được cập nhật liên tục giúp bệnh viện theo dõi, phân tích nguyên nhân và thiết kế giải pháp can thiệp hiệu quả hơn. Câu nói của bác sĩ Công – sáng kiến phải bắt đầu từ vấn đề thực tế và khả năng áp dụng – là một tuyên ngôn chống lại lối làm hình thức vẫn còn phổ biến trong nhiều nơi.
Từ trải nghiệm đó, nhóm đoàn viên tiếp tục phát triển “Health Insight AI” – nền tảng AI hỗ trợ quản lý, điều hành và phân tích dữ liệu ngành y tế Quảng Ninh. Về bản chất, đây là bước nâng cấp từ một công cụ đơn lẻ lên một hệ sinh thái AI y tế cộng đồng: dùng AI để tổng hợp, phân tích thông tin, cung cấp thêm công cụ cho cán bộ y tế trong công việc hằng ngày. Một câu nói đáng trích dẫn ở đây là: “Chúng tôi mong muốn mỗi hoạt động Đoàn đều tạo ra giá trị cụ thể, từ một sáng kiến hỗ trợ công việc đến một đơn vị máu được trao đi hay một người dân được khám, tư vấn sức khỏe”. Đó là cách nhìn rất mới về phong trào Đoàn: không tách rời chuyên môn và tình nguyện, mà gắn chặt chúng thành một chuỗi giá trị hữu hình.
Từ phòng mổ đến lớp học: “Bình dân học vụ số” và tình nguyện viên AI
Điểm đột phá của mô hình Quảng Ninh không nằm riêng trong công nghệ, mà ở cách đưa nó ra khỏi bệnh viện. Đoàn Thanh niên Sở Y tế mở phong trào “Bình dân học vụ số” giai đoạn 2025 – 2027, biến những bác sĩ, điều dưỡng, kỹ thuật viên thành tình nguyện viên AI. Họ được tập huấn ứng dụng AI trong chuyên môn, quản lý y tế, rồi xuống cơ sở hướng dẫn cán bộ, nhân viên và người dân dùng nền tảng số, dịch vụ công trực tuyến, kỹ năng số phục vụ khám chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe. Đây là AI y tế cộng đồng theo đúng nghĩa: tri thức từ những nền tảng như Health Insight AI được “dịch” thành thao tác cụ thể trên điện thoại, máy tính, sổ sức khỏe điện tử cho người dân. Không có câu chuyện “AI là thứ xa xỉ”, mà là những bài học ngắn, gọn, gắn với nhu cầu khám, chữa và theo dõi bệnh hằng ngày.
Đi cùng chuyên môn là chuỗi hoạt động chăm sóc sức khỏe miễn phí: chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026, Đoàn Thanh niên Sở Y tế huy động hơn 200 triệu đồng để tổ chức 2 đợt khám, tư vấn sức khỏe, phát thuốc; 3 chương trình hiến máu, tiếp nhận 550 đơn vị; vận động hiến mô, tạng và trao hơn 150 suất quà cho trẻ em vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo. Những con số này cho thấy khi chuyên môn y tế được gắn với phong trào Đoàn, kết quả không dừng lại ở vài buổi truyền thông. Nó trở thành hệ sinh thái: dữ liệu y tế được số hóa, rủi ro được phân tích bằng AI, người bệnh được hỗ trợ bằng các kỹ năng số, và cộng đồng nhận lại các dịch vụ sức khỏe thiết thực. Nói cách khác, chuyển đổi số y tế ở đây không chỉ là hệ thống phần mềm, mà là cách tổ chức lại mối quan hệ giữa bệnh viện, đoàn viên và người dân.
Công nghệ phục vụ vùng biên: “Mùa hè xanh” và 73 lớp Bình dân học vụ số
Nếu bệnh viện là nơi AI được thử nghiệm, thì vùng biên như Hoành Mô là nơi công nghệ chứng minh ý nghĩa xã hội. Trong Chiến dịch “Mùa hè xanh” 2026, 25 sinh viên CLB Sinh viên tình nguyện Trường đại học Hạ Long đã sống cùng người dân xã biên giới Hoành Mô, chuyển trọng tâm từ lao động tay chân sang sinh hoạt hè, hướng dẫn kỹ năng, hỗ trợ chuyển đổi số và các hoạt động cộng đồng theo đúng nhu cầu địa bàn. Một trong những nội dung được đẩy mạnh là giúp người dân tiếp cận công nghệ: các tình nguyện viên hướng dẫn sử dụng VNeID, dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt và tổ chức các lớp “Bình dân học vụ số”. Khi người dân vùng biên học cách dùng mã định danh, thanh toán số, khai báo y tế điện tử, đó chính là công nghệ phục vụ vùng biên, chứ không phải công nghệ dừng lại ở đô thị.
Toàn chiến dịch “Mùa hè xanh” được triển khai tại 100% trường đại học, cao đẳng trên địa bàn Quảng Ninh, với 29 đội hình, thu hút hơn 1.854 đoàn viên, thanh niên, sinh viên. Kết quả cụ thể: 73 lớp “Bình dân học vụ số” được tổ chức, thu hút hơn 5.000 lượt đoàn viên, thanh niên và người dân tham gia. Đây là một câu nói đáng ghi lại: “Mỗi địa bàn cần một phần việc khác nhau, mỗi đoàn viên có một chuyên môn khác nhau. Khi hai yếu tố ấy gặp nhau, hoạt động tình nguyện không dừng ở những ngày ra quân, mà có thể để lại sản phẩm, kỹ năng và cách làm tiếp tục được sử dụng sau khi chiến dịch kết thúc”. Nói cách khác, tình nguyện viên AI không chỉ “dạy cho xong một lớp”, mà đặt nền cho thói quen mới: người dân biết chủ động dùng công nghệ để giao dịch, khám chữa bệnh, tiếp cận dịch vụ công, giảm phụ thuộc vào trung gian.
Một mô hình chuyển giao AI vượt khỏi trung tâm y tế đô thị
Nhìn từ bên ngoài, mô hình Quảng Ninh là chuỗi hoạt động rời rạc: phần mềm quản lý sự cố y khoa, nền tảng Health Insight AI, phong trào “Bình dân học vụ số”, chiến dịch “Mùa hè xanh”. Nhưng nếu ghép lại, ta thấy một con đường khá rõ cho việc chuyển giao AI vượt khỏi các trung tâm y tế đô thị. Từ phần mềm trong bệnh viện, nền tảng AI của những bác sĩ trẻ, đến 73 lớp “Bình dân học vụ số” trong mùa hè, điểm chung là tuổi trẻ Quảng Ninh dùng chính kiến thức và thế mạnh của mình để giải quyết nhu cầu cụ thể của địa phương. AI không xuất hiện như “cỗ máy thần kỳ”, mà như công cụ hỗ trợ từng bước: giúp bác sĩ phân tích dữ liệu, giúp đoàn viên tư vấn sức khỏe tốt hơn, giúp người dân hiểu và dùng được dịch vụ số.
Điều đáng nói là mô hình này không phụ thuộc vào một dự án tài trợ lớn, mà dựa trên hai yếu tố: chuyên môn vững của bác sĩ, sinh viên ngành y, và cách tổ chức phong trào Đoàn gắn với nhu cầu địa bàn. Khi nhu cầu của từng địa bàn được xác định trước để bố trí lực lượng và nội dung phù hợp, chuyển đổi số y tế không còn là khẩu hiệu mà trở thành lộ trình cụ thể. AI y tế cộng đồng, công nghệ phục vụ vùng biên, tình nguyện viên AI – tất cả đều được “bẻ nhỏ” thành những kỹ năng, buổi tập huấn, lớp học. Đây là thông điệp quan trọng: nếu muốn AI đi xa hơn các trung tâm lớn, hãy bắt đầu từ những đội hình tại chỗ, gắn chuyên môn với tình nguyện, để mỗi sáng kiến số đều có “điểm đến” là người dân, nhất là ở vùng biên, vùng sâu, vùng xa.
