Từ dự án riêng lẻ đến thay đổi trên diện rộng
Chuyển đổi AI là việc đưa trí tuệ nhân tạo vào thiết kế lại dịch vụ công, hoạt động doanh nghiệp và các ngành để tạo giá trị có thể đo lường, thay vì triển khai những thử nghiệm tách rời. Tại hội nghị bàn tròn cấp bộ trưởng về số và AI trong Tuần lễ Số quốc tế Việt Nam, diễn ra ở Quảng Ninh ngày 28/10/2026, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhấn mạnh AI phải tạo kết quả cụ thể và lan tỏa thành chuyển đổi trên toàn nền kinh tế, xã hội. Đây là sự chuyển hướng cần thiết: số lượng dự án trình diễn không nói lên mức độ đổi mới nếu chúng không cải thiện công việc hay dịch vụ. Tuyên bố “AI vì con người, AI cho mọi người, Việt Nam làm chủ và cùng thế giới kiến tạo” đặt đúng đích đến, nhưng thước đo sau cùng phải là lợi ích thực tế, không phải độ mới của công nghệ.
Bộ trưởng cũng nêu rằng AI đang định hình kinh tế và xã hội hiện tại, chứ không còn là chuyện của tương lai; nếu các nước không cùng hành động, khoảng cách số có thể tiếp tục nới rộng. Vì vậy, AI trong nền kinh tế cần được đánh giá bằng năng suất, chất lượng dịch vụ và khả năng tiếp cận, chứ không chỉ bằng mức đầu tư hay số mô hình được giới thiệu.
Tầm nhìn chỉ thành hiện thực khi có nền móng
Chủ trương triển khai AI trên quy mô quốc gia sẽ không đi xa nếu hạ tầng, dữ liệu và nhân lực vẫn tập trung ở một số tổ chức lớn. Bộ trưởng xác định các ưu tiên gồm năng lực tính toán, dữ liệu chất lượng, mô hình AI tiếng Việt và đội ngũ có kỹ năng; đồng thời nhấn mạnh kết nối tin cậy, nguồn điện dồi dào và hạ tầng số đáng tin cậy phải có mức tiếp cận rộng, giá phù hợp và tiết kiệm năng lượng. Đó không phải danh sách phụ trợ: thiếu những điều kiện này, các địa phương và doanh nghiệp nhỏ khó chuyển từ thử nghiệm sang vận hành thường xuyên. Hợp tác công – tư có thể huy động nguồn lực, nhưng cần đi cùng mục tiêu phổ cập, để năng lực AI không trở thành đặc quyền của nơi có sẵn dữ liệu và máy tính.
Việt Nam đặt AI là công nghệ chiến lược, gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng, năng suất và sức cạnh tranh. Định hướng thể chế gồm Luật Trí tuệ nhân tạo, Luật Dữ liệu và Luật Chuyển đổi số, cùng quản lý theo mức độ rủi ro, thử nghiệm có kiểm soát và dự kiến xây dựng Quỹ phát triển trí tuệ nhân tạo quốc gia. Khung này có thể tạo niềm tin nếu quy định đủ rõ để bảo vệ người dân mà không khiến thử nghiệm hợp pháp trở nên quá khó. Quản trị trí tuệ nhân tạo vì thế không phải phần việc tách biệt với phát triển: đó là điều kiện để ứng dụng được chấp nhận và mở rộng.
Khoảng cách lớn nhất nằm ở khâu triển khai
Từ tầm nhìn đến ứng dụng thực tế là một chặng đường còn bỏ ngỏ. Yêu cầu ưu tiên dự án xuất phát từ nhu cầu thật, có thể triển khai và nhân rộng cho thấy chính sách đã nhận diện rủi ro quen thuộc: sáng kiến chạy tốt trong phạm vi hẹp nhưng không nối được với quy trình, ngân sách, dữ liệu và trách nhiệm vận hành. Một chatbot thử nghiệm không đồng nghĩa với dịch vụ công được thiết kế lại; một công cụ phân tích không tự động làm thay đổi cách doanh nghiệp ra quyết định. Muốn thu hẹp khoảng cách, mỗi ứng dụng AI cần có bài toán rõ, người chịu trách nhiệm, tiêu chí đánh giá và kế hoạch mở rộng sau khi thử nghiệm. Nếu thiếu những bước đó, khẩu hiệu chuyển đổi toàn diện dễ vượt xa kết quả mà người dân và doanh nghiệp nhìn thấy.
Tác động gần gũi nhất cần thể hiện trong những việc người dân và doanh nghiệp thường xuyên xử lý: tiếp cận dịch vụ công dễ hơn, quy trình ít tốn công hơn, thông tin đáng tin cậy hơn. Niềm tin là điều kiện để ứng dụng AI đi sâu vào đời sống kinh tế, xã hội; thử nghiệm có kiểm soát, tiêu chuẩn và kiểm thử có thể giúp hạn chế rủi ro. Với doanh nghiệp, giá trị phải thể hiện trong hoạt động và năng suất, không chỉ ở bản trình diễn. Chuyển đổi AI chỉ có ý nghĩa khi người dùng nhận được cải thiện cụ thể và những cải thiện ấy có thể duy trì.
Từ đối thoại đến trách nhiệm tạo kết quả
Tuần lễ Số quốc tế Việt Nam diễn ra từ ngày 28 đến 30/10, quy tụ đại diện gần 30 quốc gia để thúc đẩy đối thoại chính sách và hợp tác về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và quản trị AI. Tiếp theo hội nghị, Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết sẽ tổng hợp các ý kiến, đề xuất và tiếp tục làm việc với từng đối tác để chuyển chúng thành hoạt động hợp tác cụ thể. Bộ trưởng cũng đề xuất duy trì trao đổi chính sách thường xuyên, kết nối chính phủ với doanh nghiệp, giới học thuật và tổ chức quốc tế, nhất là trong đào tạo nhân lực và nghiên cứu chung.
Bối cảnh tạo thêm sức ép phải thực thi tốt: theo đánh giá của GSMA, kinh tế số Việt Nam được dự báo đóng góp 30% GDP vào năm 2030. Quảng Ninh, nơi diễn ra hội nghị, ghi nhận GRDP tăng 12,54% trong chín tháng đầu năm 2026, mức cao nhất cả nước, và đón 20,3 triệu lượt khách, trong đó có 4,21 triệu khách quốc tế. Những con số ấy chưa chứng minh AI đã tạo ra tăng trưởng, nhưng nhắc rằng quy mô cơ hội cũng đòi hỏi cách triển khai có kỷ luật. Kết luận cần rõ: Việt Nam đã nêu đúng hướng, song thành công sẽ được quyết định bởi khả năng biến chủ trương thành ứng dụng hữu ích, an toàn và có thể nhân rộng.
