Từ đối thoại chính sách đến hành động
Tuần lễ Số Quốc tế Việt Nam là diễn đàn quy tụ cơ quan quản lý, doanh nghiệp, tổ chức quốc tế và giới nghiên cứu nhằm bàn cách phát triển công nghệ số, quản trị AI và biến hợp tác thành ứng dụng thực tế. Diễn ra tại Quảng Ninh từ ngày 28 đến 30/10, sự kiện do Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì, phối hợp với chính quyền địa phương và các đơn vị liên quan tổ chức.
Khoảng 500 đại biểu từ gần 30 quốc gia tham dự, đại diện cho cơ quan nhà nước, tổ chức quốc tế, doanh nghiệp công nghệ, viện nghiên cứu, trường đại học và giới chuyên gia. Quy mô ấy tạo cơ hội trao đổi rộng, nhưng giá trị của diễn đàn không nên chỉ đo bằng số người tham dự. Thước đo thuyết phục hơn là liệu đối thoại có giúp các bên xác định ưu tiên chung và triển khai được sáng kiến cụ thể hay không. Với chủ đề kết nối thông minh, quản trị AI và chuyển đổi bằng AI, tuần lễ đặt đúng câu hỏi: làm sao để công nghệ tạo ích lợi xã hội mà không bỏ lại phía sau những nhóm thiếu điều kiện tiếp cận.
Quản trị và an toàn phải đi cùng đổi mới
Thông điệp đáng chú ý của diễn đàn là quản trị AI không đối lập với đổi mới; ngược lại, quy tắc rõ ràng có thể giúp người dân và doanh nghiệp tin tưởng hơn khi sử dụng công nghệ. Các cuộc thảo luận đặt ra bài toán cân bằng giữa linh hoạt và chắc chắn về pháp lý, giữa thúc đẩy sáng tạo và bảo vệ người dân. Những công cụ được nêu gồm cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, tiêu chuẩn, kiểm thử, báo cáo sự cố và khả năng tương thích giữa các khuôn khổ quản trị.
An toàn AI vì thế cần được xem là điều kiện triển khai, không phải phần bổ sung sau cùng. Quyền riêng tư, an ninh mạng và quản lý rủi ro phải đi vào thiết kế, thử nghiệm lẫn quá trình vận hành. Hội thảo trong khuôn khổ hợp tác Việt Nam - Nhật Bản dự kiến trao đổi về quản trị, an toàn và rủi ro theo tinh thần Tiến trình AI Hiroshima. Cách tiếp cận này hợp lý: nếu thiếu niềm tin và trách nhiệm giải trình, tốc độ ứng dụng có thể tăng nhưng lợi ích khó lan tỏa bền vững.
Hạ tầng số và hợp tác cần tạo năng lực dài hạn
AI cần mạng thế hệ mới, trung tâm dữ liệu, năng lực tính toán và dữ liệu chất lượng; bởi vậy, hạ tầng số là nền móng chứ không phải hạng mục phụ trợ. Hạ tầng cũng cần đáng tin cậy, có chi phí tiếp cận hợp lý và hướng tới tiết kiệm năng lượng. Thách thức là huy động đầu tư tư nhân, xây dựng năng lực bền vững và tránh để tốc độ phát triển công nghệ tạo thêm khoảng cách số. Nếu chỉ tập trung vào năng lực cao mà bỏ qua khả năng tiếp cận rộng, chuyển đổi AI sẽ khó đem lại giá trị chung.
Các phiên song phương và đa phương mở đường cho hợp tác công nghệ về chính sách, tiêu chuẩn, nghiên cứu, chuyển giao và ứng dụng; mục tiêu nên là những sáng kiến có thể triển khai, thay vì dừng ở tuyên bố thiện chí. Diễn đàn hợp tác số Việt Nam - Australia cũng gắn kết đầu tư, chuyển giao công nghệ, doanh nghiệp với phát triển nhân lực số. Đây là ưu tiên thiết yếu: năng lực tính toán hay mô hình AI không tự tạo thành năng lực quốc gia nếu thiếu người có kỹ năng để phát triển, vận hành và giám sát chúng. Hợp tác chỉ bền khi cùng xây dựng được cả công nghệ lẫn con người.
Kết quả phải được nhìn thấy trong ứng dụng
Tuần lễ Số Quốc tế cho thấy quản trị AI, an toàn AI, hạ tầng số, hợp tác công nghệ và nhân lực không thể tách rời. Quy tắc tạo niềm tin; hạ tầng giúp công nghệ vận hành; hợp tác kết nối nguồn lực; còn nhân lực quyết định các năng lực ấy có được dùng hiệu quả hay không. Vì vậy, ưu tiên tiếp theo nên là chuyển đối thoại thành chương trình có mục tiêu, trách nhiệm và khả năng đánh giá rõ ràng.
Quy tụ đại biểu từ gần 30 quốc gia là nền tảng tốt để mở rộng trao đổi, nhưng thành công dài hạn sẽ phụ thuộc vào kết quả sau diễn đàn: các đối tác có tiếp tục phối hợp, các sáng kiến có đi vào thực tế và lợi ích có đến được với người dân, doanh nghiệp hay không. Kết luận của tuần lễ vì thế khá rõ: muốn AI tạo giá trị, Việt Nam cần đồng thời xây dựng niềm tin, hạ tầng đáng tin cậy và đội ngũ đủ năng lực.
