Khám sức khỏe toàn dân: bước ngoặt từ chữa bệnh sang phòng bệnh
Khám sức khỏe toàn dân là chương trình tổ chức khám sức khỏe định kỳ, tầm soát sàng lọc và lập hồ sơ sức khỏe điện tử cho mọi người dân, nhằm chuyển hệ thống y tế từ chữa bệnh thụ động sang chăm sóc sức khỏe chủ động, quản lý sức khỏe liên tục theo vòng đời và phát hiện sớm nguy cơ bệnh mạn tính để can thiệp kịp thời.
TP.HCM đã đặt một mục tiêu táo bạo: trong năm 2026, 100% người dân sẽ được khám sức khỏe và tầm soát sàng lọc ít nhất một lần. Đây không phải khẩu hiệu cho đẹp báo cáo, mà là lựa chọn chiến lược: hoặc thành phố chuyển hẳn sang chăm sóc sức khỏe chủ động, hoặc tiếp tục trả giá đắt vì bệnh mạn tính bùng phát muộn. Sau hơn hai tháng triển khai, chiến dịch khám sức khỏe toàn dân đã ghi nhận hơn 1 triệu lượt khám với nhiều kết quả tích cực. Nói cách khác, người dân đã bắt đầu dịch chuyển từ tâm lý “không bệnh thì thôi” sang chấp nhận khám định kỳ như một phần của cuộc sống khỏe.
Đây cũng là cách cụ thể để hiện thực hóa tinh thần nghị quyết và chỉ thị về việc chuyển đổi mô hình từ “chữa bệnh” sang “chăm sóc sức khỏe chủ động” thông qua hệ thống dự phòng, dữ liệu và người dân làm trung tâm. Nếu coi hệ thống y tế là “hàng phòng thủ”, thì cuộc chơi nay đã chuyển từ chữa cháy sang dựng rào chắn từ sớm.
Tiến độ sau hơn 1 triệu lượt khám: động lực và nút thắt
Tăng tốc khám sức khỏe toàn dân trong một đô thị gần 15 triệu dân không thể là nhiệm vụ nhẹ nhàng. Sau hơn 2 tháng, hơn 1 triệu lượt khám đã được thực hiện – một con số cho thấy hệ thống y tế đã “ra khỏi bệnh viện” để đến gần hơn với cộng đồng. Song song với kết quả, các “điểm nghẽn” cũng lộ rõ: thiếu nhân lực, khó đồng bộ dữ liệu số, người dân còn thờ ơ hoặc ngại tham gia.
PGS-TS-BS Tăng Chí Thượng khẳng định chương trình này đang mở ra nền tảng để chuyển hệ thống từ chữa bệnh sang chăm sóc sức khỏe chủ động, toàn diện và bền vững. Đây là phát biểu đáng trích dẫn, vì nó cho thấy chiến dịch không chỉ là một đợt vận động ngắn hạn, mà là phép thử cho năng lực tổ chức, nhân lực và hạ tầng dữ liệu của cả hệ thống. Các địa phương đạt gần 50% dân số được khám cho thấy, khi cấp ủy, chính quyền, trạm y tế, bệnh viện và đoàn thể cùng vào cuộc, tiến độ có thể bứt phá nhanh. Ngược lại, nơi dân số đông, biến động lớn, người dân còn xem nhẹ khám định kỳ thì tỷ lệ dưới 5% cũng là lời cảnh báo.
Điểm đáng chú ý là dashboard quản trị chương trình được xây dựng không phải để xếp hạng địa phương, mà để nhận diện nơi nào gặp khó, vì sao và cần hỗ trợ ra sao. Cách tiếp cận này cho thấy thành phố chọn “đồng hành” hơn là “chấm điểm”, điều kiện cần để giữ nhiệt chiến dịch khám sức khỏe toàn dân trong suốt chặng đường đến 2026.
Phường, xã vào cuộc: khi khám sức khỏe định kỳ trở thành dịch vụ cơ bản
Nếu mục tiêu 100% dân số được khám chỉ dừng ở cấp thành phố, chiến dịch sẽ khó chạm đến đời sống. Mấu chốt nằm ở phường, xã – nơi khám sức khỏe định kỳ miễn phí phải trở thành hoạt động thường xuyên chứ không phải phong trào ngắn hạn. Ngày 2/8, UBND phường Tân Định tổ chức chương trình phát động tạo lập hồ sơ sức khỏe điện tử gắn với khám sức khỏe toàn dân tại Trường THCS Trần Văn Ơn. Đối tượng ưu tiên là người cao tuổi, người khuyết tật, người có công, hộ nghèo, hộ cận nghèo, lao động tự do chưa có bảo hiểm y tế, nội trợ… – nghĩa là nhắm đúng vào nhóm dễ bị “bỏ lại phía sau”.
Khi tham gia, người dân được khám miễn phí nhiều chuyên khoa, lập và cập nhật hồ sơ sức khỏe điện tử, được hướng dẫn sử dụng VNeID, ứng dụng Công dân số TP.HCM, ứng dụng Tân Định số, tư vấn dinh dưỡng, chăm sóc sức khỏe, tiêm chủng. Đây là mô hình chăm sóc sức khỏe chủ động tại cơ sở: không chỉ khám rồi thôi, mà đặt nền quản lý sức khỏe lâu dài. Khẩu hiệu “Chủ động chăm sóc sức khỏe – Phòng bệnh hơn chữa bệnh” chỉ có ý nghĩa khi những dịch vụ này duy trì định kỳ, để người dân quen với việc đi khám như một “dịch vụ công cơ bản” chứ không phải việc “lạ” mỗi khi có chiến dịch.
Ở hướng khác, phường Thạnh Mỹ Tây tổ chức khám sức khỏe định kỳ miễn phí, phối hợp với bệnh viện và hệ thống nhà thuốc để triển khai chương trình lưu động. Hàng nghìn người dân đến từ sáng sớm, các khu vực tiếp đón, khám chuyên khoa, lấy mẫu máu, đo huyết áp, chiều cao, cân nặng, tính BMI… được bố trí khoa học, giúp giảm tối đa thời gian chờ. Cách tổ chức “đem dịch vụ đến gần người dân” này là minh chứng rằng nếu phường, xã năng động, mục tiêu khám sức khỏe toàn dân không phải là khẩu hiệu viển vông.
Hồ sơ sức khỏe điện tử: “nhật ký sức khỏe” và sức mạnh dữ liệu
Khám sức khỏe toàn dân sẽ mất ý nghĩa nếu kết quả nằm trên giấy và thất lạc sau mỗi lần khám. Vì vậy, việc quản lý hồ sơ sức khỏe điện tử đang trở thành phần cốt lõi của chương trình. Tại phường Tân Định, việc khám sức khỏe được gắn với tạo lập và cập nhật hồ sơ sức khỏe điện tử cho từng người dân. Có thể ví hồ sơ sức khỏe điện tử như một “nhật ký sức khỏe” của mỗi người, ghi lại các chỉ số, bệnh sử, tầm soát sàng lọc và can thiệp trong suốt vòng đời.
Ở các điểm khám lưu động như Thạnh Mỹ Tây, kết quả khám và tầm soát – từ xét nghiệm máu, đo huyết áp, đến khám 7 chuyên khoa Nội, Ngoại, Sản, Mắt, Tai-Mũi-Họng, Răng-Hàm-Mặt, Da liễu – đều được cập nhật, liên thông vào hồ sơ sức khỏe điện tử của từng người dân. Điều này tạo nền quản lý sức khỏe theo vòng đời, đặc biệt hữu ích trong phòng ngừa bệnh mạn tính như tăng huyết áp, bệnh tim mạch, đái tháo đường. Khi người dân phát hiện thông tin chưa chính xác trên hồ sơ, họ có thể phản ánh qua ứng dụng Công dân số hoặc trực tiếp tại trạm y tế để được điều chỉnh.
Theo kế hoạch, đến cuối năm 2026, hồ sơ sức khỏe điện tử sẽ liên thông với hồ sơ bệnh án điện tử. Khi đó, mỗi người không chỉ có dữ liệu sức khỏe cơ bản, mà còn có “nhật ký bệnh tật” đầy đủ, giúp bác sĩ nhìn thấy bức tranh toàn diện thay vì xử lý từng đợt cấp. Đây là bước chuyển cần thiết nếu TP.HCM muốn xây dựng mô hình chăm sóc sức khỏe chủ động dựa trên dữ liệu, thay vì phụ thuộc vào trí nhớ người bệnh và những tờ giấy sổ khám rời rạc.
Làm sao để người dân tham gia và chương trình không “đuối sức”?
Thách thức lớn nhất hiện nay không chỉ là nhân lực hay hạ tầng, mà là làm sao để người dân hiểu được ý nghĩa của khám sức khỏe định kỳ và tự nguyện tham gia. Nhiều người vẫn nghĩ “mình khỏe thì cần gì khám”, hoặc bận rộn công việc, trong khi một số người cao tuổi, người khuyết tật khó đi lại. Nếu không thay đổi được thái độ này, mục tiêu khám 100% dân số trong năm 2026 sẽ chỉ là con số đẹp trên giấy.
Thành phố đang triển khai nhiều giải pháp: khám phi địa giới hành chính, tăng cường đội khám lưu động, phát huy Đội Chăm sóc sức khỏe liên tục, tổ chức khám tại nhà cho người cao tuổi, người khuyết tật. Ở tầm cơ sở, các chương trình tầm soát, khám và tư vấn sức khỏe miễn phí đã được phối hợp cùng 418 trạm y tế, mở 542 chương trình cho hơn 115.000 người dân trên cả nước. Đó là những tín hiệu cho thấy mô hình chăm sóc sức khỏe chủ động đang dần bén rễ. Phường Thạnh Mỹ Tây, chẳng hạn, đặt mục tiêu đến 12-2026 sẽ khám miễn phí cho hơn 144.300 người dân, phát hiện và phòng ngừa nguy cơ bệnh tật từ sớm.
Từ góc độ người dân, cách tham gia đơn giản hơn nhiều người nghĩ: đăng ký khám tại trạm y tế, các chương trình lưu động của phường, xã; mang theo giấy tờ tùy thân để lập hoặc cập nhật hồ sơ sức khỏe điện tử; chủ động phản ánh nếu dữ liệu sai; và quan trọng nhất là duy trì thói quen khám định kỳ thay vì đợi đến khi bệnh nặng. Kết luận rõ ràng: nếu thành phố quyết tâm mà người dân thờ ơ, chương trình sẽ khó thành công. Nhưng nếu mỗi người coi khám sức khỏe định kỳ và tầm soát sàng lọc như một “bảo hiểm” phòng ngừa bệnh mạn tính cho chính mình, thì mục tiêu 100% dân số không chỉ khả thi, mà còn mở ra một chuẩn sống khỏe mới cho đô thị này.
