Muốn AI tạo giá trị, phải biến chuyển đổi số thành năng lực thực thi
AI trong chuyển đổi số địa phương là việc dùng trí tuệ nhân tạo trên nền dữ liệu và hạ tầng số để cải thiện quản lý công, dịch vụ cho người dân và hoạt động kinh tế. Với Cần Thơ, phép thử không nằm ở số lượng dự án thí điểm mà ở khả năng đưa công nghệ vào công việc thường ngày, có kết quả đo được và có người chịu trách nhiệm. Ngày 5/11, thành phố tổ chức hội thảo về khoa học, công nghệ và ứng dụng AI làm động lực phát triển kinh tế - xã hội, do Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp Tập đoàn FPT thực hiện. Phó chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Văn Khởi nêu đúng trọng tâm: thách thức lớn hiện nay là năng lực thực thi, không chỉ là ban hành chủ trương. Bởi vậy, chuyển đổi số Cần Thơ cần được đánh giá bằng mức độ hữu ích với người dân, doanh nghiệp, thay vì chỉ bằng nền tảng đã triển khai.
Thành phố đã có những bước chuẩn bị đáng kể: ban hành 10 nghị quyết và 14 quyết định quy phạm pháp luật, hoàn thành 177 trong 181 nhiệm vụ có thời hạn theo Nghị quyết 57-NQ/TW, đạt 97,79%. Hạ tầng số đã thông suốt đến 103 xã, phường; toàn bộ văn bản được xử lý điện tử, còn kho dữ liệu dùng chung có gần 400 triệu dòng. Đây là nền móng có giá trị, nhưng không đồng nghĩa AI đã sẵn sàng mở rộng. Thành phố cũng ghi nhận AI bước đầu được dùng tại Trung tâm Giám sát, điều hành thông minh và qua Kiosk AI. Khoảng cách giữa nền tảng và tác động thực tế sẽ chỉ thu hẹp khi dữ liệu kết nối được, cán bộ biết sử dụng và hệ thống vận hành an toàn.
Dữ liệu nhiều chưa đủ: cần chuẩn hóa, kết nối và bảo vệ
Điểm nghẽn dữ liệu là lời cảnh báo rõ nhất cho tham vọng AI Cần Thơ. Một kho dữ liệu lớn không tự động trở thành nguồn đầu vào tốt: dữ liệu ngành hiện chưa chuẩn hóa và chưa kết nối đầy đủ với cơ sở dữ liệu Trung ương. Nếu thông tin thiếu nhất quán hoặc bị chia cắt giữa các đơn vị, mô hình AI khó đưa ra kết quả đáng tin cậy; các ứng dụng riêng lẻ còn có nguy cơ nhân rộng sự chồng chéo thay vì giải quyết nó. Tại hội thảo, đại diện chuyên môn cũng nêu bài toán dữ liệu phân tán giữa hạ tầng tại chỗ, đám mây lai và nhiều đám mây, kéo theo chi phí, rủi ro an ninh mạng và khó khăn khi mở rộng AI. Do đó, mục tiêu xây dựng dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống” phải được xem là điều kiện vận hành, không phải khẩu hiệu công nghệ.
An toàn thông tin cần đi cùng quá trình kết nối dữ liệu ngay từ đầu. Thành phố thừa nhận còn thiếu nhân lực chuyên sâu về dữ liệu và an toàn thông tin, trong khi giải pháp được thảo luận tại hội thảo nhấn mạnh bảo mật ở lớp lưu trữ, phát hiện mối đe dọa, bảo vệ và khôi phục dữ liệu. Đây là đối chiếu quan trọng: càng đưa dữ liệu vào dịch vụ công, y tế hay quản trị đô thị, hậu quả của sự cố càng vượt khỏi phạm vi kỹ thuật. Cần Thơ nên đặt yêu cầu phân quyền truy cập, giám sát và khôi phục thành tiêu chuẩn chung cho các dự án, thay vì xem bảo mật là phần bổ sung sau khi ứng dụng đã chạy.
Nhân lực và nguồn lực quyết định AI có vượt khỏi giai đoạn thí điểm
Một hệ thống tốt vẫn có thể bị bỏ không nếu thiếu người biết vận hành và chịu trách nhiệm. Cần Thơ cho biết nhân lực chuyên sâu về AI, dữ liệu và an toàn thông tin còn thiếu; cán bộ chuyển đổi số phần lớn kiêm nhiệm, còn các ứng dụng AI phân tán, nhiều nơi mới dừng ở thí điểm. Nguồn lực đầu tư chưa đạt mức 3% thành phố mong muốn và giải ngân ở một số nơi còn chậm. Những hạn chế này khiến kế hoạch mở rộng ứng dụng AI sang nông nghiệp, đô thị, y tế, giáo dục và thích ứng biến đổi khí hậu đối diện một câu hỏi thực tế: ai triển khai, ai duy trì, và hiệu quả sẽ được đo ra sao? Hội thảo có đề cập vai trò của FPT trong phát triển chuỗi đào tạo, nghiên cứu, hướng nghiệp và chuyển giao công nghệ; hướng hợp tác này có thể bổ sung năng lực, nhưng không thay thế trách nhiệm xây dựng đội ngũ tại cơ quan công quyền.
Thành phố đặt mục tiêu giai đoạn 2026-2030 trở thành trung tâm phát triển và ứng dụng AI của vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Bốn hướng ưu tiên gồm chuẩn bị dữ liệu dùng chung sẵn sàng cho AI; trang bị trợ lý AI cho cán bộ, mở rộng dịch vụ công trực tuyến có AI hỗ trợ; ứng dụng vào các lĩnh vực thiết yếu; và kết nối chính quyền, doanh nghiệp, viện, trường, đồng thời từng bước nâng tỷ lệ chi ngân sách cho khoa học, công nghệ lên 3%. Tầm nhìn có logic, nhưng cần gắn từng hướng với nhân lực phụ trách, kinh phí thực hiện và chỉ số kết quả. Nếu không, mục tiêu rộng sẽ tiếp tục bị chia thành những thử nghiệm rời rạc.
Từ hội thảo đến dịch vụ hữu ích cho người dân
Hướng ứng dụng được nêu tại hội thảo chỉ thuyết phục khi người dân cảm nhận được thay đổi cụ thể. Trợ lý AI cho cán bộ có thể rút ngắn khâu tra cứu và xử lý công việc; dịch vụ công trực tuyến tích hợp AI có thể giúp người dân tiếp cận hướng dẫn nhanh hơn. Nhưng lợi ích ấy phụ thuộc vào dữ liệu chuẩn, quy trình rõ và cơ chế để con người kiểm tra kết quả. Thành phố cũng yêu cầu mỗi đơn vị chọn ít nhất một bài toán AI có chỉ tiêu đo lường, đồng thời nhấn mạnh con người vẫn quyết định và chịu trách nhiệm cuối cùng. Đây là cách đặt hàng đúng: bắt đầu từ vấn đề cần giải quyết, không phải từ việc mua hay trình diễn công nghệ.
Bước tiếp theo là hoàn thiện Đề án chuyển đổi số Cần Thơ giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn 2045, cùng kế hoạch AI, quy chế sử dụng AI trong cơ quan nhà nước, cơ chế thử nghiệm và nền tảng trợ lý AI dùng chung. Thành phố đã ban hành 16 bài toán lớn và lập Quỹ Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo với vốn điều lệ 100 tỉ đồng; đây là những công cụ cần được nối với ưu tiên dữ liệu, nhân lực và an toàn thông tin. Cần Thơ có cơ hội trở thành nơi thử nghiệm giải pháp cho cả vùng, nhưng vị thế đó phải được chứng minh bằng dịch vụ tốt hơn và hiệu quả đo được. Kết luận rất rõ: trước khi mở rộng AI, hãy làm cho dữ liệu dùng được, đội ngũ đủ sức vận hành và hệ thống đủ an toàn.
