Khoảng thiếu không thể giải quyết bằng sắp xếp đơn thuần
Thiếu biên chế giáo dục là tình trạng số người được giao làm việc thấp hơn nhu cầu tối thiểu để duy trì hoạt động dạy và học, khiến trường lớp khó bảo đảm đủ giáo viên lẫn nhân viên phục vụ. Tại buổi làm việc chiều 4/11 với Đoàn giám sát số 401 của Ban Bí thư về phát triển giáo dục phổ thông giai đoạn 2023–2026, Gia Lai kiến nghị bổ sung 3.642 chỉ tiêu biên chế, ưu tiên khu vực biên giới và vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Theo báo cáo ngành, tỉnh cần tối thiểu 44.085 người nhưng hiện được giao 40.443 biên chế; phần thiếu gồm 2.820 giáo viên và 822 nhân viên. Đây không phải khoảng hụt nhỏ có thể khắc phục bằng điều chỉnh tổ chức trên giấy. Nó cho thấy ngành giáo dục Gia Lai cần một cách phân bổ nhân lực tính đến điều kiện địa bàn và quy mô học sinh.
Có tiến bộ về trường lớp, nhưng áp lực vẫn dồn xuống cơ sở
Gia Lai báo cáo nhiều chuyển biến: Chương trình giáo dục phổ thông 2018 được triển khai theo lộ trình; tỷ lệ tốt nghiệp THPT đạt 99,32% năm 2025 và 98,38% năm 2026. Tỉnh cũng tăng đầu tư cho giáo dục, sắp xếp mạng lưới trường công lập từ 1.267 xuống 701 trường và nâng tỷ lệ phòng học kiên cố từ 69,5% lên 80,7%. Nhưng những con số tiến bộ không xóa được thiếu hụt nhân lực. Tỉnh có 135 xã, phường, trong đó 93 địa bàn miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số; học sinh dân tộc thiểu số chiếm 29,04%, bên cạnh 7 xã biên giới. Địa bàn rộng và nhu cầu học tập tăng tự nhiên khiến việc tinh gọn trường lớp không thể tự động đồng nghĩa với giảm nhu cầu giáo viên.
Cơ chế đặc thù phải đi cùng trách nhiệm bảo đảm chất lượng
Điểm nghẽn được nêu tại buổi giám sát không chỉ là số lượng người còn thiếu. Tỉnh cho biết phòng học kiên cố và thiết bị dạy học tối thiểu vẫn chưa đáp ứng đầy đủ; thiếu giáo viên chưa được khắc phục triệt để, còn triển khai chương trình và sách giáo khoa phát sinh bất cập. Điều đó khiến đề xuất về cơ chế đặc thù giáo dục có cơ sở: không cắt giảm cơ học biên chế sự nghiệp ở các tỉnh miền núi, biên giới và vùng dân tộc thiểu số khi quy mô học sinh tăng tự nhiên hằng năm. Cơ chế này không nên được hiểu là giữ nguyên mọi vị trí bất kể hiệu quả. Ý nghĩa của nó là cho phép phân bổ nhân lực theo số học sinh, khoảng cách đi lại và nhiệm vụ thực tế của từng trường, đồng thời gắn bổ sung biên chế với kế hoạch tuyển dụng và phân công minh bạch.
Bổ sung người là bước cần thiết, không phải đích đến
Nhu cầu cấp thiết thể hiện rõ ở các trường nội trú liên cấp tại xã biên giới: 7 trường được đầu tư xây dựng, tuyển 6.814 trong kế hoạch 6.818 học sinh cho năm học 2026–2027, và tất cả đã tổ chức dạy học tại cơ sở mới. Trường mới chỉ phát huy tác dụng khi có đủ người dạy, nhân viên vận hành và hỗ trợ học sinh. Gia Lai đã điều động phó hiệu trưởng có kinh nghiệm về giúp các trường mới vận hành ít nhất một năm, nhưng giải pháp hỗ trợ ban đầu không thể thay thế đội ngũ ổn định lâu dài. Đoàn giám sát cho biết sẽ tổng hợp kiến nghị để cấp có thẩm quyền xem xét, tháo gỡ. Kết quả tiếp theo cần được đánh giá bằng việc vị trí thiếu được lấp đầy và chất lượng học tập được duy trì, chứ không chỉ bằng số biên chế được phê duyệt.
