Phình mạch máu: sát thủ thầm lặng chỉ được thắng bằng phát hiện sớm
Phình mạch máu là tình trạng thành mạch yếu đi và phồng lên tạo thành túi phình, thường tiến triển âm thầm trong nhiều năm, ít triệu chứng rõ ràng, nhưng khi vỡ có thể gây xuất huyết ồ ạt, tổn thương cơ quan quan trọng như não hoặc các tạng trong ổ bụng và dẫn tới tử vong nhanh chóng nếu không được xử trí kịp thời. Chính vì vậy, câu chuyện của hai bệnh nhân – một người trẻ bị phình mạch máu não, một người cao tuổi bị phình động mạch chủ bụng – không chỉ là tin vui y khoa mà còn là lời cảnh báo mạnh mẽ về thói quen xem nhẹ những cơn đau đột ngột. Thực tế, cả hai đều được cứu sống nhờ một điểm chung: họ đã đến bệnh viện đúng lúc và được can thiệp endovascular hiện đại thay vì chờ đợi hoặc chấp nhận sống chung với nguy cơ vỡ mạch.
Phình mạch máu não ở người 31 tuổi: MRI và nút túi phình cứu mạng trong gang tấc
Ở bệnh nhân nam 31 tuổi, cơn đau đầu dữ dội đột ngột kèm mờ mắt phải đã trở thành bước ngoặt: anh quyết định đi khám thay vì chịu đựng tại nhà. Chụp cộng hưởng từ 3.0 Tesla cho thấy túi phình mạch máu não khổng lồ tại đoạn cuối động mạch cảnh trong – vị trí nếu vỡ sẽ gây xuất huyết não và đe dọa tính mạng trực tiếp. Đây là minh chứng rõ ràng rằng phình mạch máu não không còn là bệnh của người già; người trẻ, khỏe vẫn có thể mang trong đầu một “quả bom nổ chậm”. Các bác sĩ đã lựa chọn can thiệp nội mạch nút túi phình bằng vòng xoắn kim loại, một kỹ thuật can thiệp endovascular ít xâm lấn nhưng có khả năng loại bỏ túi phình khỏi dòng máu tuần hoàn. Sau 2 ngày, bệnh nhân giảm đau đầu, tự đi lại và được xuất viện, cho thấy nếu phát hiện sớm, phình mạch máu não hoàn toàn có thể kiểm soát được bằng can thiệp nội mạch hiện đại.
Phình động mạch chủ bụng 57mm: stent graft và cuộc đua với thời gian
Trái ngược với ca bệnh trẻ, ông Son 66 tuổi lại sống chung với những cơn đau quặn bụng kéo dài, sờ thấy khối phồng đập theo nhịp tim vùng bụng dưới nhưng ban đầu vẫn chấp nhận điều trị nội khoa và theo dõi tại nhà. Chỉ khi cơn đau tăng dần, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt, ông mới đến bệnh viện lớn để khám lại. Kết quả cho thấy ông bị phình động mạch chủ bụng ngay dưới thận, đường kính lên tới 57mm, gần gấp ba kích thước bình thường 16–20mm và vượt xa ngưỡng 30mm được xác định là phình. Đây là tình trạng dọa vỡ rất cao: nếu túi phình vỡ, máu sẽ chảy ồ ạt vào ổ bụng và bệnh nhân có thể tử vong rất nhanh. Ê kíp đã chọn đặt stent graft – khung stent có màng bọc chuyên dụng – để che phủ túi phình, khôi phục hình dạng tự nhiên của động mạch chủ bụng và điều chỉnh dòng máu trở lại bình thường. Chỉ 2 giờ sau thủ thuật, ông tỉnh táo, hết đau tức bụng, ăn uống và vận động nhẹ nhàng được, cho thấy hiệu quả rõ rệt của stent graft trong phình động mạch chủ bụng ở người cao tuổi.
Hai vị trí, hai kỹ thuật khác nhau: điểm chung là can thiệp endovascular kịp thời
Điểm thú vị của hai ca bệnh là cùng là phình mạch nhưng vị trí khác nhau kéo theo chiến lược can thiệp hoàn toàn khác. Với phình mạch máu não ở đoạn cuối động mạch cảnh trong, mục tiêu là bảo tồn dòng máu lên não đồng thời loại bỏ túi phình, nên bác sĩ chọn nút túi phình bằng vòng xoắn kim loại qua đường nội mạch – một dạng can thiệp endovascular tinh vi trong hệ thần kinh trung ương. Trong khi đó, với phình động mạch chủ bụng sát động mạch thận, thách thức là vừa che phủ triệt để túi phình vừa không che lấp lỗ động mạch thận, nên ê kíp phải lên kế hoạch đặt stent graft chủ bụng kỹ càng, dựa trên hình ảnh DSA để xác định chính xác kích thước và vị trí tổn thương. “Đặt stent graft là phương pháp can thiệp ít xâm lấn, an toàn giúp rút ngắn thời gian nằm viện và giảm thiểu tối đa biến chứng, đặc biệt phù hợp với người bệnh cao tuổi và nhiều bệnh nền như ông Son”. Hai kỹ thuật khác nhau, nhưng điểm chung là đều thuộc nhóm can thiệp endovascular hiện đại, với tỷ lệ thành công cao khi được thực hiện đúng chỉ định và đúng thời điểm.
Thông điệp cho cộng đồng: đừng coi thường đau đầu, đau bụng và mạch đập bất thường
Nếu phải rút ra một bài học từ hai câu chuyện này, đó là: phình mạch máu não và phình động mạch chủ bụng hiếm khi “gào thét” ngay từ đầu, chúng chỉ gửi những tín hiệu mơ hồ như đau đầu dữ dội, mờ mắt, đau bụng kéo dài, đau lưng liên tục, cảm giác căng tức quanh rốn kèm mạch đập rõ. Khi người bệnh bỏ qua hoặc chấp nhận sống chung, họ đang đánh cược với một nguy cơ vỡ mạch có thể giết chết mình trong vài phút. Ngược lại, nếu đi khám sớm, cơ hội được chẩn đoán bằng các phương tiện hiện đại như MRI, DSA và được can thiệp endovascular, đặt stent graft sẽ tăng lên đáng kể. Thông điệp không dành riêng cho người cao tuổi; người trẻ 31 tuổi với túi phình mạch máu não khổng lồ là lời nhắc rằng bất cứ ai cũng có thể là đối tượng nguy cơ. Trong kỷ nguyên can thiệp nội mạch, chúng ta đã có vũ khí mạnh để đối phó với phình mạch, nhưng chìa khóa sống còn vẫn nằm ở ý thức đi khám sớm và không coi thường những cơn đau bất thường.
