ByteDance AI strategy: Tuyên bố độc lập trước công nghệ Mỹ
Chiến lược AI của ByteDance là lựa chọn từ bỏ việc sao chép hay distill các mô hình AI Mỹ, thay vào đó tập trung phát triển AI công nghệ riêng, chấp nhận đi chậm hơn trong ngắn hạn để xây dựng năng lực cốt lõi và vị thế Trung Quốc AI độc lập trong dài hạn, dù phải trả giá bằng chi phí nghiên cứu, hạ tầng và cơ hội thị trường trước mắt.
Điểm then chốt trong ByteDance AI strategy là lệnh cấm nội bộ: nhân viên không được dùng các mô hình AI tiên tiến của Mỹ như một “đường tắt” để cải thiện mô hình nội bộ, kể cả khi điều đó khiến công ty tạm thời tụt lại so với những đối thủ AI Trung Quốc khác. Đây không chỉ là một quy định kỹ thuật, mà là tuyên bố chính trị – công nghệ: ByteDance muốn Trung Quốc AI độc lập, không phụ thuộc vào năng lực lõi của đối thủ nước ngoài.
Nhà sáng lập Zhang Yiming nói rõ công ty không nên coi việc distill các mô hình tiên tiến khác là con đường tắt để nâng cao năng lực. Câu nói “chúng ta nên sẵn sàng hy sinh một số lợi ích ngắn hạn cho những mục tiêu dài hạn” trở thành khẩu hiệu chiến lược, xác lập ưu tiên: tự lực, tự chủ, và sẵn sàng chậm lại để về sau đi nhanh hơn trên nền công nghệ của chính mình.
Từ kho gạch Thượng Hải đến Doubao: Đi sau nhưng ăn sâu vào đời sống
Quyết định không sao chép AI Mỹ không đồng nghĩa ByteDance chấp nhận đứng ngoài cuộc chơi. Ngược lại, công ty đã chứng minh rằng “đi sau” vẫn có thể tạo ra sản phẩm thống trị nếu bám sát người dùng và đầu tư dài hơi vào hạ tầng.
Mùa hè năm 2023, trong một nhà kho gạch cải tạo ở trung tâm Thượng Hải, hàng chục nhân viên ByteDance bắt đầu một nhiệm vụ bí mật: xây dựng chatbot AI đại chúng tương tự ChatGPT, thuộc bộ phận “đổi mới AI”. Sau khi OpenAI ra mắt ChatGPT cuối 2022, Zhang giao cho đơn vị này nhiệm vụ tạo phiên bản chatbot tiêu dùng của ByteDance. Chỉ trong hai tháng, họ tạo ra nguyên mẫu, sau này trở thành Doubao – “bánh bao đậu” – sản phẩm AI công nghệ riêng đầu tiên đánh trúng thị trường đại chúng.
Hai năm sau, Doubao trở thành ứng dụng AI phổ biến nhất Trung Quốc với 324 triệu người dùng hằng tháng. Với nhiều người, “Doubao” đã gần như đồng nghĩa với AI trong đời sống thường ngày. Một kỹ sư điện ở Thượng Hải kể con trai 7 tuổi hỏi Doubao thay vì hỏi bố mẹ, còn ông bà ngoài 70 tuổi dùng ứng dụng để lên kế hoạch du lịch hay xử lý khi thấy không khỏe. Đó là bằng chứng rõ ràng nhất: đi sau về thời điểm, nhưng ByteDance cắm rễ sâu hơn vào hành vi người dùng.
TikTok, rủi ro địa chính trị và lựa chọn không dùng đường tắt
Bề nổi, việc cấm distillation từ mô hình Mỹ là câu chuyện kỹ thuật. Thực chất, đó là quyết định địa chính trị nhằm bảo vệ tài sản quý nhất của ByteDance: TikTok.
Trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp AI Trung Quốc bị cáo buộc gửi lượng lớn truy vấn tới Claude để distill năng lực mô hình, ByteDance lại vắng mặt trong danh sách này. Điều đó cho thấy công ty chủ động dựng “hàng rào đạo đức” trước khi bị gọi tên, dù phải chấp nhận cái giá là tiến chậm hơn đối thủ trong ngắn hạn. Theo tài liệu nội bộ, một lý do quan trọng nằm ở TikTok – ứng dụng đã nhiều năm nằm dưới giám sát của Washington.
ByteDance lo ngại việc dùng mô hình AI Mỹ để distill ở quy mô lớn có thể dẫn tới phản ứng bất lợi từ Mỹ và tăng thêm rủi ro cho TikTok. Với ByteDance, bài toán không chỉ là đứng trước hay sau DeepSeek hay Alibaba; mọi cáo buộc liên quan đến “sao chép” AI Mỹ có thể châm thêm lửa vào tranh cãi chính trị xoay quanh TikTok. Vì thế, công ty chấp nhận từ bỏ một phương pháp rút ngắn khoảng cách nếu phương pháp đó tạo ra rủi ro lớn hơn về dài hạn. Đây là một chọn lựa lý trí: thà đi chậm mà an toàn còn hơn tăng tốc để rồi có thể mất cả sân chơi quốc tế.
Chiến lược AI dài hạn: Từ mô hình đến cloud và chip tùy chỉnh
Nếu coi việc không sao chép AI Mỹ là bước phòng thủ, thì chiến lược AI dài hạn của ByteDance là một kế hoạch tấn công toàn diện vào “chiếc bánh AI 5 tầng”.
Zhang không muốn ByteDance chỉ dừng ở chatbot tiêu dùng. Ông đặt mục tiêu biến công ty thành doanh nghiệp AI hàng đầu trên mọi phương diện: mô hình tiên tiến, tạo video, hạ tầng đám mây và chip AI tùy chỉnh. Trong ba năm qua, ByteDance đầu tư vào AI quyết liệt hơn bất kỳ gã khổng lồ công nghệ Trung Quốc nào khác, xây dựng mạng lưới trung tâm dữ liệu và tuyển dụng nhà nghiên cứu. Đơn vị cloud Volcano Engine bán giải pháp AI cho doanh nghiệp, trong khi mô hình Seedance củng cố năng lực tạo video.
Muốn tận dụng thành công Doubao, Zhang quyết định đầu 2024 phải củng cố hoạt động nghiên cứu và năng lực huấn luyện mô hình. ByteDance lập kế hoạch mua thêm card Nvidia để huấn luyện AI, còn Zhang trực tiếp giám sát việc tuyển dụng nhân tài nghiên cứu hàng đầu. Mục tiêu là làm cho các mô hình thông minh hơn nhưng sử dụng ít tài nguyên tính toán hơn – vừa nâng cấp Doubao, vừa giảm chi phí hạ tầng. Đây là chiến lược AI dài hạn đúng nghĩa: thay vì đốt tiền vào đường tắt, ByteDance xây nhà máy công nghệ của riêng mình, từng tầng một.
Chấp nhận đi sau để thống trị: Bài học cho tham vọng Trung Quốc AI độc lập
Điểm khác biệt của ByteDance không nằm ở việc họ xây được một chatbot, mà ở chỗ họ dám công khai chấp nhận “đi sau” về AI để theo đuổi Trung Quốc AI độc lập.
Nhà sáng lập Zhang Yiming thừa nhận việc cấm dùng mô hình Mỹ làm đường tắt sẽ khiến ByteDance tụt lại phía sau đối thủ trong ngắn hạn. Nhưng ông vẫn chọn hi sinh lợi ích ngắn hạn cho mục tiêu dài hạn. ByteDance có động lực rất lớn để cải thiện mô hình nhanh nhất có thể, nhưng lại chủ động từ bỏ phương pháp rút ngắn khoảng cách nếu phương pháp đó mang rủi ro dài hạn. Đây không phải sự chậm chạp, mà là kỷ luật chiến lược.
Từ một căn hộ nhỏ ở Bắc Kinh với hơn chục nhân viên đến khi Doubao trở thành đồng nghĩa với AI trong nhiều gia đình Trung Quốc, ByteDance đã chứng minh họ biết cách biến thuật toán thành “nước sốt bí mật” gắn chặt với hành vi người dùng. Câu hỏi không còn là liệu họ có thể theo kịp AI Mỹ, mà là khi nào hệ sinh thái AI công nghệ riêng mà họ kiên trì xây dựng sẽ đủ mạnh để đặt ra luật chơi mới trên thị trường trong nước – và có thể cả ngoài biên giới. ByteDance đang gửi một thông điệp rõ ràng: để thống trị lâu dài, đôi khi phải chấp nhận đi sau.
