An toàn mạng học sinh: từ khẩu hiệu đến kỹ năng sống còn
An toàn mạng học sinh là tập hợp các kiến thức, kỹ năng bảo vệ trực tuyến giúp trẻ nhận diện rủi ro mạng trẻ em, sử dụng công nghệ có trách nhiệm, biết tự phòng vệ và tìm kiếm trợ giúp khi gặp tình huống bất thường, thay vì thụ động hoặc im lặng chịu đựng trong môi trường số. Trong bối cảnh trẻ em dành ngày càng nhiều thời gian học tập, giải trí và giao tiếp trên mạng, coi giáo dục an ninh mạng như một “môn kỹ năng sống” là lựa chọn không thể trì hoãn. Diễn đàn Cyber CARE Summit tại một trường liên cấp song ngữ quốc tế ở Hà Nội cho thấy sự dịch chuyển rõ rệt: thay vì chỉ nói về nguy cơ, các nhà trường đang cho học sinh trực tiếp trải nghiệm, thực hành cách bảo vệ bản thân trên không gian mạng thông qua hoạt động tương tác, trò chơi và giao lưu với bạn bè, chuyên gia.
Cyber CARE Summit: 300 đại biểu bàn về nhận diện rủi ro sớm
Diễn đàn Cyber CARE Summit diễn ra tại Hệ thống Trường Phổ thông Liên cấp Song ngữ Quốc tế Wellspring với khoảng 300 đại biểu, đại diện cơ quan quản lý, chuyên gia, nhà giáo dục và ban giám hiệu gần 50 trường phổ thông trên địa bàn Hà Nội cùng tham dự. Đây không phải một sự kiện mang tính hình thức: nó nằm trong khuôn khổ Chiến dịch “Không một mình – Kết nối không tổn thương” do Liên minh Niềm tin số khởi xướng, được nhiều bộ, ngành và tổ chức quốc tế đồng hành. Điều đáng chú ý là diễn đàn đặt trọng tâm vào nhận diện rủi ro mạng trẻ em từ sớm, coi đây là điều kiện tiên quyết để bảo vệ trẻ trong môi trường kỹ thuật số. Theo đại diện cơ quan phụ trách an ninh mạng, cần chuyển từ cách làm xử lý hậu quả sang chủ động phòng ngừa, phát hiện sớm và can thiệp nhanh, thay vì để trẻ tự đối mặt với tổn thương trên mạng.
Học sinh Hà Nội học gì về kỹ năng bảo vệ trực tuyến?
Điểm khác biệt của diễn đàn năm nay là học sinh không ngồi nghe thuyết trình mà trực tiếp tham gia khu vực trải nghiệm, nơi các em được tiếp cận những tình huống thường gặp khi sử dụng mạng qua hoạt động tương tác và trò chơi. Cách truyền tải này biến khái niệm an toàn mạng học sinh vốn khô khan thành những lựa chọn cụ thể: hành vi nên làm, cần tránh khi tham gia môi trường trực tuyến, cách nhận diện nguy cơ lừa đảo, mạo danh, bắt nạt và các hình thức xâm hại trên mạng. Một học sinh lớp 5 chia sẻ rằng sau hoạt động, em hiểu rõ hơn việc không dành quá nhiều thời gian trên mạng, phải thận trọng với thông tin không rõ nguồn gốc và lời đề nghị từ người lạ. Đây chính là kỹ năng bảo vệ trực tuyến ở mức tối thiểu mà mọi học sinh tiểu học cần có: biết nghi ngờ, biết từ chối và biết hỏi người lớn khi thấy bất thường.
Giáo dục an ninh mạng: trách nhiệm chung của trường, gia đình và hệ thống
Nếu chỉ trông chờ vài buổi tuyên truyền, an toàn mạng học sinh sẽ mãi là khẩu hiệu. Tại Cyber CARE, bên cạnh hoạt động trải nghiệm cho học sinh, diễn đàn còn tổ chức tập huấn giáo dục an toàn số cho đại diện các nhà trường, theo mô hình đào tạo giảng viên nòng cốt (ToT). Nội dung tập huấn không dừng ở liệt kê rủi ro mạng trẻ em như lừa đảo, mạo danh, bắt nạt trực tuyến, mà nhấn mạnh cách phòng ngừa, tiếp nhận thông tin, ứng phó ban đầu và phối hợp hỗ trợ khi học sinh gặp sự cố. Theo cơ quan phụ trách an ninh mạng, giáo dục an ninh mạng phải được triển khai sớm, thường xuyên, phù hợp từng nhóm tuổi và gắn với tình huống thực tế học sinh có thể gặp. Nói cách khác, mỗi giáo viên cần trở thành người nhận diện rủi ro sớm, mỗi trường phải có quy trình xử lý khẩn cấp rõ ràng, và gia đình phải là nơi trẻ có thể tin tưởng chia sẻ khi bị tổn thương trên mạng.
Từ diễn đàn đến lớp học: làm sao để trẻ không “một mình” trên mạng?
Điểm đáng mừng là các hoạt động hưởng ứng chiến dịch về an toàn học đường sẽ tiếp tục được triển khai trong năm học tại nhiều trường trên địa bàn thành phố, nhằm giúp học sinh nâng cao nhận thức, rèn luyện kỹ năng tự bảo vệ và biết tìm kiếm sự trợ giúp khi gặp tình huống không an toàn trên không gian mạng. Từ nhóm chuyên gia nòng cốt được đào tạo, kiến thức và kinh nghiệm sẽ lan tỏa tới nhiều trường và địa phương, hình thành mạng lưới những người làm giáo dục cùng chia sẻ trách nhiệm bảo vệ thế hệ trẻ. Câu hỏi không còn là “có nên dạy an toàn số hay không”, mà là “dạy thế nào để trẻ không cảm thấy một mình khi bị tấn công trên mạng”. Muốn vậy, nhà trường phải coi giáo dục an ninh mạng là phần của văn hóa học đường, gia đình phải lắng nghe thay vì trách móc, và học sinh phải được khuyến khích lên tiếng, như vai trò của 15 Đại sứ An toàn số học đường đã làm tại diễn đàn.
