Từ “có dữ liệu” đến coi dữ liệu là tài nguyên chiến lược
Chuyển đổi số Hải Phòng đang bước sang giai đoạn mới, trong đó dữ liệu không chỉ là tập hợp thông tin rời rạc mà được coi là tài nguyên chiến lược, được chuẩn hóa, kết nối và khai thác bằng AI để giải quyết những bài toán cụ thể trong quản lý đô thị thông minh, cảng biển, logistics và công nghiệp, tạo ra giá trị đo lường được cho kinh tế số và đời sống người dân. Ngày 8-10, UBND thành phố tổ chức Diễn đàn Chuyển đổi số với chủ đề “Dữ liệu - AI - Tự động hóa: Động lực chiến lược cho phát triển kinh tế số và đô thị thông minh”, quy tụ khoảng 300 đại biểu là chuyên gia, nhà khoa học, trường đại học, doanh nghiệp công nghệ và cơ quan quản lý. Việc Hải Phòng đứng thứ 3 cả nước về Chỉ số chuyển đổi số (DTI) và Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII) cho thấy thành phố không chỉ nói về công nghệ, mà đã xây dựng được nền tảng dữ liệu đủ rộng để bước sang giai đoạn khai thác giá trị.
Hội thảo “Dữ liệu cho AI” và bước ngoặt trong tư duy khai thác
Điểm nhấn của diễn đàn là hội thảo “Dữ liệu cho AI - Từ nền tảng đến ứng dụng” do Sở Khoa học và Công nghệ tổ chức, đặt câu hỏi thẳng: dữ liệu sẽ được khai thác như thế nào bằng AI, chứ không chỉ dừng ở việc xây thêm cơ sở dữ liệu. Theo UBND thành phố, đến cuối tháng 9 đã hoàn thành cập nhật 302/302 cơ sở dữ liệu trong phạm vi triển khai, 267 cơ sở dữ liệu sẵn sàng chia sẻ và 192 chỉ tiêu trọng yếu được đưa lên hệ thống điều hành thông minh (IOC). Đây là một kho cơ sở dữ liệu chiến lược, nhưng nếu không gắn với ứng dụng AI thì vẫn chỉ là “kho chứa” tốn kém. Phát biểu tại diễn đàn, lãnh đạo thành phố nhấn mạnh dữ liệu là “tài nguyên mới”, AI là công cụ khai thác giá trị từ dữ liệu, còn tự động hóa là cách đưa kết quả phân tích vào quản lý, sản xuất và đời sống. Câu nói này cho thấy tư duy đã chuyển từ đầu tư hạ tầng sang đòi hỏi hiệu quả thực tế.
Đưa AI vào những bài toán cụ thể: đô thị, cảng biển, logistics, công nghiệp
Điều đáng chú ý là Hải Phòng không nói chung chung về AI, mà chủ động gắn khai thác dữ liệu AI với những bài toán rất cụ thể. Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Nguyễn Cao Thắng khẳng định phát triển AI phải gắn trực tiếp với nâng cao hiệu quả quản lý đô thị, năng lực cạnh tranh của cảng biển, logistics và công nghiệp. Theo định hướng, thành phố sẽ lựa chọn các lĩnh vực thực tiễn để ứng dụng AI, trước hết trong sản xuất công nghiệp, vận hành cảng biển, logistics và quản lý đô thị, từng bước xây dựng mô hình vận hành thông minh, tự động hóa có kiểm soát, trong đó AI hỗ trợ phân tích, tối ưu quy trình, còn con người giữ vai trò quyết định và giám sát. Các tham luận tại hội thảo đi sâu vào yêu cầu quản trị, xác thực, khai thác dữ liệu thời gian thực trong cảng biển, logistics, công nghiệp và giao thông, đồng thời đề xuất phương án kết nối dữ liệu với các nền tảng dùng chung, bảo đảm an toàn thông tin. Đây là cách tiếp cận đáng giá: bắt đầu từ nhu cầu thực tế, rồi thiết kế giải pháp dữ liệu và AI xoay quanh nhu cầu đó.
Từ xây kho dữ liệu đến thiết kế “gói dữ liệu” cho AI
Sau khi đã hình thành kho dữ liệu dùng chung và Trung tâm Điều hành thông minh, Hải Phòng chuyển trọng tâm sang chuẩn hóa và khai thác dữ liệu, thay vì tiếp tục chạy theo số lượng cơ sở dữ liệu. Thành phố đã ban hành Chiến lược dữ liệu giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến 2045; vì vậy, bài toán hiện nay không còn là “có dữ liệu” mà là làm thế nào để dữ liệu được chuẩn hóa, kết nối, chia sẻ và khai thác hiệu quả. Tại hội thảo, các chuyên gia tập trung vào phương pháp xây dựng các “gói dữ liệu” gắn với từng bài toán cụ thể, bảo đảm dữ liệu đầu vào, thông tin mô tả, quyền khai thác và khả năng truy vết nguồn gốc. Một trong những nội dung được quan tâm là các gói dữ liệu thí điểm có thể đưa vào khai thác sớm, giúp thử nghiệm và đánh giá hiệu quả ứng dụng AI theo từng nhu cầu thực tế. Đây là bước chuyển quan trọng: từ tư duy tích lũy dữ liệu sang tư duy thiết kế sản phẩm dữ liệu, coi dữ liệu là tài nguyên có cấu trúc, có quy tắc sử dụng và có giá trị kinh tế.
Vì sao cách tiếp cận mới của Hải Phòng đáng chú ý?
Hải Phòng đang cho thấy một mô hình chuyển đổi số không sa vào “trình diễn công nghệ”, mà gắn chặt với bài toán quản trị và phát triển kinh tế. Thành phố đứng thứ 3 cả nước về Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII) và Chỉ số chuyển đổi số (DTI), nhờ coi khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng cho tăng trưởng, năng suất và sức cạnh tranh. Quan trọng hơn, lãnh đạo thành phố nhấn mạnh công nghệ phải giải quyết vấn đề thực tế, tạo giá trị thật cho kinh tế và phục vụ tốt hơn người dân, doanh nghiệp. Thành phố cũng cam kết tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách, bố trí nguồn lực phù hợp và tăng cường giám sát để các chủ trương được triển khai thực chất, hiệu quả. Theo kế hoạch, Hải Phòng sẽ tiếp tục lựa chọn các bài toán ưu tiên có tính khả thi, tác động rõ ràng để nghiên cứu, thử nghiệm, đánh giá và từng bước nhân rộng, hướng tới đưa dữ liệu, AI và tự động hóa tham gia sâu hơn vào quản trị, sản xuất và phát triển kinh tế – xã hội. Nếu giữ được định hướng “dữ liệu là tài nguyên, AI là công cụ, tự động hóa là cách đưa kết quả vào đời sống”, Hải Phòng có cơ hội trở thành hình mẫu về quản lý đô thị thông minh và AI cảng biển logistics ở Việt Nam.
