Cái lạnh khiến mạch máu co lại, huyết áp có thể tăng
Hiện tượng “morning surge” là tình trạng huyết áp tăng cao đột ngột ngay khi thức dậy, thường cần chú ý hơn trong những ngày lạnh khi cơ thể chuyển từ không gian ấm trong chăn sang không khí lạnh bên ngoài. Cái lạnh khiến các mạch máu ngoại vi co lại để hạn chế mất nhiệt, nhưng phản ứng này cũng làm tăng sức cản tuần hoàn, buộc tim hoạt động nhiều hơn và có thể khiến huyết áp tăng. Vì vậy, huyết áp khi trời lạnh không chỉ là vấn đề của nhiệt độ ngoài trời: mức chênh lệch nhiệt giữa giường ấm và căn phòng lạnh cũng có thể tạo thêm gánh nặng cho hệ tuần hoàn. Bật dậy ngay khi mở mắt không đồng nghĩa chắc chắn sẽ gây đột quỵ, nhưng đó là một cú chuyển trạng thái cơ thể có thể tránh được. Thận trọng vài phút là lựa chọn hợp lý, nhất là với người có bệnh nền.
Khi huyết áp tăng mạnh, áp lực lên thành mạch não cũng tăng; mạch máu đã tổn thương hoặc suy yếu có thể dễ vỡ hơn. Co mạch và những thay đổi tuần hoàn trong lạnh còn có thể góp phần làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông gây tắc mạch não. Đó là lý do nguy cơ co mạch đáng quan tâm, nhưng không nên hiểu rằng cứ thức dậy vào sáng lạnh là sẽ bị đột quỵ. Cách nhìn đúng hơn là giảm những thay đổi nhiệt độ đột ngột và tránh bắt cơ thể gắng sức ngay sau khi tỉnh giấc.

Ai cần cảnh giác, và những thời điểm nào nên chậm lại?
Người cao tuổi và người mắc tăng huyết áp, tiểu đường hoặc bệnh tim mạch cần chú ý hơn khi trời chuyển lạnh. Béo phì, rối loạn mỡ máu, bệnh lý mạch máu, hút thuốc và uống rượu bia cũng là những yếu tố được nêu trong nhóm có nguy cơ cao. Người trẻ không nên chủ quan nếu có yếu tố nguy cơ chưa được phát hiện; khám sức khỏe định kỳ và theo dõi huyết áp, các chỉ số chuyển hóa giúp nhận diện vấn đề sớm. Đột quỵ mùa lạnh không chỉ đáng lưu tâm lúc vừa thức dậy: bác sĩ khuyến cáo thận trọng vào nửa đêm và sáng sớm, khi nhiệt độ thường thấp hơn ban ngày, đồng thời đề phòng lúc đột ngột bước từ nhà ấm ra ngoài trời lạnh.
Các mốc thời gian này không phải lời khẳng định rằng mọi người đều có nguy cơ như nhau, cũng không có nghĩa cần tránh mọi sinh hoạt ban đêm. Khuyến cáo cụ thể là hạn chế thay đổi nhiệt độ đột ngột; tránh tắm nước lạnh hoặc tắm quá khuya; không vận động mạnh ngay khi vừa thức dậy mà nên bắt đầu bằng vài phút vận động nhẹ. Đừng uống rượu bia trước khi ra ngoài trời lạnh: cảm giác ấm lên chỉ tạm thời và không giúp cơ thể chống rét.

Rời giường từ từ: vài bước nhỏ đáng làm
Thay vì bật dậy, hãy để cơ thể có thời gian thích nghi. Có thể hẹn giờ máy sưởi hoặc điều hòa hai chiều để làm ấm phòng trước lúc thức dậy khoảng 30 phút đến một tiếng. Khi còn nằm trong chăn, nắm chặt rồi xòe các ngón tay và ngón chân; sau đó từ từ ngồi dậy khi cơ thể đã ấm hơn. Chuẩn bị sẵn áo khoác mỏng và tất cạnh giường, mặc chúng trước khi đặt chân xuống nền lạnh. Đây là những bước đơn giản, không thay thế điều trị hay thuốc đang được bác sĩ kê, nhưng giúp tránh cú chuyển đột ngột từ ấm sang lạnh.
Khi cần ra ngoài sáng sớm hoặc tối muộn, hãy mặc đủ ấm, đặc biệt bảo vệ đầu, cổ, ngực, bàn tay và bàn chân; người cao tuổi hoặc có bệnh nền nên hạn chế ra ngoài lúc trời quá lạnh. Người tăng huyết áp cần theo dõi chỉ số thường xuyên hơn khi nhiệt độ thay đổi đột ngột; người tiểu đường nên kiểm tra đường huyết theo hướng dẫn của bác sĩ. Nếu thấy méo miệng, yếu hoặc liệt một bên tay chân, nói khó hay không hiểu lời người khác, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay, không chờ triệu chứng tự hết.







