Vì sao nhiếp ảnh gia hiện đại mê trở lại máy ảnh cổ điển?
Nhiếp ảnh với máy ảnh cổ điển và ống kính specialty camera là cách các nhiếp ảnh gia hiện đại tìm lại cảm xúc, sự bất toàn hữu hình và trải nghiệm chậm rãi mà những hệ máy số tiêu chuẩn, quá hoàn hảo và tự động, khó tái tạo; từ máy ảnh Leica M đến máy ảnh compact cổ điển, fisheye và 135mm, mỗi lựa chọn đều mang một chữ ký thị giác riêng, buộc người chụp phải quan sát kỹ hơn, chủ động hơn và chấp nhận rủi ro sáng tạo để đổi lấy những bức ảnh có chiều sâu cảm xúc.
Điểm mấu chốt không phải là hoài cổ cho có, mà là phản ứng trước sự vô trùng của ảnh kỹ thuật số. Khi mọi thứ đều sắc, sạch, không méo, không flare, chúng ta đánh mất những "tai nạn" thị giác làm nên kỷ niệm. Một ống kính Leica M như Chiaro 50mm f/1.9 được thiết kế để ưu tiên chuyển tông mềm, không khí và cảm giác chiều sâu gợi nhớ những thấu kính nhiếp ảnh vintage của thập niên 1930. Điều này là tuyên ngôn: nhiếp ảnh không chỉ là độ phân giải, mà là chất ảnh và trải nghiệm cầm máy.
Máy ảnh Leica M và thấu kính vintage: chọn "nhân vật" thay vì độ nét
Máy ảnh Leica M từ lâu là biểu tượng của chủ nghĩa tối giản cơ khí trong nhiếp ảnh. Khi một hãng như DK-Optic giới thiệu Chiaro 50mm f/1.9 cho ngàm Leica M, họ chủ ý quay lưng với xu hướng siêu sắc, mà tìm về cảm hứng từ Dallmeyer Super Six 2-inch F1.9 – một ống kính Anh được tán dương từ thập niên 1930. Thấu kính này không cố để trở thành "hoàn hảo"; ở khẩu f/1.9, nó được mô tả là mềm hơn, giàu tính cách hơn, rồi dần rõ nét khi khép khẩu lại. Đây là kiểu hành vi khiến người chụp phải nghĩ về cách họ điều khiển nhân vật của ống kính, chứ không chỉ thông số.
Nếu ảnh kỹ thuật số thường cố loại bỏ flare và glow, phiên bản Chiaro không coating lại cố tình ôm lấy hiện tượng ánh sáng tràn, lóe và nhòe như những thấu kính cổ. Câu nói đáng để trích lại là: "Có rất nhiều ống kính 50mm xuất sắc về mặt kỹ thuật cho hệ Leica M, nhưng Chiaro 50mm f/1.9 rõ ràng đang cố mang lại một thứ khác – một ống kính nơi sự bất toàn, flare, độ mềm và tính cách không phải là lỗi cần sửa, mà là lý do bạn muốn dùng nó". Quan điểm này nhắc chúng ta rằng nhiếp ảnh đường phố, tài liệu không cần giống phòng thí nghiệm; nó cần cảm giác đời sống, và những thấu kính như thế trao lại điều đó.
7Artisans fisheye và 135mm: khi ống kính đặc biệt vẽ lại không gian
Trong thế giới ống kính specialty camera, ít lựa chọn nào gây hào hứng mạnh như fisheye 7Artisans 10mm f2.5 và tiêu cự 135mm. 7Artisans 10mm f2.5 là một ống kính fisheye full-frame với góc nhìn 185°, cấu tạo 11 thấu kính trong 8 nhóm, khẩu độ từ f/2.5 đến f/16, 9 lá khẩu và khả năng lấy nét từ 0,15m tới vô cực. Nó khác hẳn với những fisheye phụ thuộc phần mềm; toàn bộ hiệu ứng được tạo quang học trên khung hình full-frame. Người đánh giá nhấn mạnh rằng đây là mẫu ống kính có "character" – chất ảnh đầy cá tính – mà thị trường đã thiếu vắng trong nhiều năm.
Song song, tiêu cự 135mm (ở khẩu f/1.8 hoặc f/2 tùy hãng) được mô tả là lợi dụng hiệu ứng nén hình để tạo nên những bức ảnh chân dung và cảnh đầy bokeh, giống tinh thần 200mm f/2 nhưng nhỏ, nhẹ và dễ tiếp cận hơn. Ở tay những nhiếp ảnh gia có mắt kể chuyện, 135mm không chỉ để chụp một khuôn mặt; nó dùng độ nén và nền mờ để đưa người xem đến "một thời gian và miền đất khác" qua các cảnh dựng. Khi so sánh với thiết lập kỹ thuật số tiêu chuẩn, bạn khó tái tạo sự méo cong cực đoan của fisheye 10mm hay chiều sâu nén của 135mm bằng zoom đa dụng; chúng là hai cách nhìn thế giới, buộc bạn đứng đúng chỗ, chọn đúng khung, và chấp nhận phá vỡ quy ước.
| Spec | 7Artisans 10mm f2.5 | Ống kính 135mm |
|---|---|---|
| Loại ống kính | Fisheye full-frame | Tele chân dung đặc biệt |
| Góc nhìn | 185° fisheye | Hẹp, tạo nén hình mạnh |
| Tính cách ảnh | Méo cong, vui nhộn, nhiều cá tính | Nền bokeh dày, kể chuyện bằng chiều sâu |
Minox 35 GT: máy ảnh compact cổ điển cho người thích sự tối giản
Nếu Leica M là trải nghiệm cơ khí xa xỉ, thì Minox 35 GT lại là tiếng nói của những người muốn đơn giản hóa tối đa: một máy ảnh compact cổ điển, rất nhỏ, dùng lấy nét vùng (zone focus), có hệ đo sáng đáng nể và ống kính 35mm f/2.8 sắc nét vượt trội so với kích thước của nó. Thân máy làm từ nhựa cứng, nhỏ và nhẹ, với cơ chế gập ống kính đầy duyên dáng, nút chụp màu vàng và khả năng dùng pin LR44 hiện đại. Tất cả gợi cảm giác "máy ảnh bỏ túi" đúng nghĩa: luôn ở đó, sẵn sàng, không cần menu phức tạp hay màn hình xoay lật.
Dĩ nhiên, cái giá phải trả cho sự tối giản là vài điểm yếu rất cụ thể: đo sáng dùng tế bào CdS, không ít thân máy bị hỏng qua thời gian; cửa trập không hoạt động nếu không có pin; tháo khoang phim khá phiền. Nhưng ở những khung cảnh như chợ trời, nơi đồ cũ, bụi và rỉ sét kể chuyện, Minox 35 GT cho thấy đo sáng trung tâm đủ tốt để ưu tiên gương mặt một cô bé đang lật bưu thiếp cũ thay vì chiếc áo tối màu bên cạnh. Những ai tìm kiếm nhiếp ảnh vintage đúng nghĩa – phim, kích thước nhỏ, giới hạn rất rõ – sẽ bị cuốn hút bởi sự thành thật của chiếc máy này: nếu bạn sai, nó không sửa giúp bạn; nếu bạn đúng, nó thưởng bạn bằng ảnh phim sắc nét và màu sắc đậm đà.
OM System OM-5 Mark II: ergonomics kiểu máy film trong rừng và đầm lầy
Ở phía thế giới số, OM System OM-5 Mark II là ví dụ điển hình cho việc giữ lại ergonomics kiểu máy film trong một thân máy nhỏ, kín thời tiết, phục vụ môi trường khắc nghiệt. Trong hai tháng chụp chim ở rừng, đồng cỏ, đầm lầy và cả một hide ngay sân sau, Todd DeWald mang OM System OM-5 Mark II ra thực địa thay vì ngồi đọc thông số. Anh mô tả cảm giác cầm máy nhẹ đến mức có thể nắm bằng ba ngón tay, và đã vô tình kiểm nghiệm khả năng chống thời tiết trong một buổi sáng tháng Năm mưa dầm, gió lớn ở đồng cỏ; máy vẫn hoạt động sau khi tay anh lạnh cóng.
Dù OM-5 Mark II thiếu tính năng Bird Detect AF và joystick phía sau, buộc anh phải tự đặt ô lấy nét và liên tục di chuyển nó bằng phím điều hướng – điều được coi là điểm gây bực bội nhất – anh lại phát hiện ưu điểm của cách làm thủ công: không còn trò đoán xem hệ tracking sẽ dính vào cọng cỏ hay con chim; đặt ô lên chủ thể và nhận nét ổn định. Máy cho phép dùng các chế độ tính toán như chụp độ phân giải cao, focus stacking thông qua nút truy cập nhanh, cùng Pro Capture để bắt khoảnh khắc chim cất cánh, đáp xuống mà không cần tripod, khi anh cầm tay ống 40-150mm f/4 để theo một gia đình sẻ đồng trong ánh bình minh. Theo bản thân DeWald, "Nếu bạn là người chơi chim bằng ống nhòm mới bắt đầu muốn có ảnh, người nghỉ hưu cần đi nhẹ, hoặc người leo núi cần một thân máy và vài ống kính cho động vật hoang dã, phong cảnh và bầu trời đêm, thân máy này phù hợp với cách bạn di chuyển". Điều đó cho thấy nhu cầu thị trường cho những máy ảnh có dáng dấp cổ điển, dùng thoải mái, nhưng vẫn tích hợp tiện ích hiện đại.
