Báo động từ con số 4%: Vì sao phát hiện sớm ung thư dạ dày quá ít?
Phát hiện sớm ung thư dạ dày là quá trình tầm soát và chẩn đoán các tổn thương tiền ung thư hoặc ung thư ở giai đoạn sớm, khi khối u còn khu trú tại niêm mạc hoặc dưới niêm mạc dạ dày, trước khi gây triệu chứng rầm rộ, nhằm tăng khả năng điều trị triệt để và giảm tử vong. Một nghiên cứu của Trường Đại học Y Dược cho thấy trong hơn 1.600 ca ung thư dạ dày, chỉ 4% được phát hiện ở giai đoạn sớm. Đây không phải là con số mang tính thống kê khô khan, mà là lời cảnh báo về một hệ thống sàng lọc ung thư dạ dày gần như bỏ trống. Trong bối cảnh mỗi năm có khoảng 15.000 ca ung thư dạ dày mới được ghi nhận, để 96% bệnh nhân rơi vào phát hiện muộn là điều không thể xem là “bình thường” hay “chấp nhận được”.
Gánh nặng ung thư dạ dày và vai trò của bác sĩ nội soi
Thông tin chỉ 4% ung thư dạ dày được phát hiện sớm được BS CKII Nguyễn Đức Thông, Trưởng khoa Nội soi, Bệnh viện Nguyễn Trãi, trình bày tại Hội thảo khoa học “Cập nhật nội soi tiêu hoá chẩn đoán và can thiệp 2026” do một trường đại học y tổ chức. Theo số liệu GLOBOCAN Việt Nam năm 2022, mỗi năm có khoảng hơn 10.000 ca mới ở nam và tổng cộng khoảng 15.000 ca ung thư dạ dày mới. Đây là loại ung thư đứng nhóm đầu ở cả hai giới, nên bất kỳ khoảng trống nào trong phát hiện sớm ung thư dạ dày đều chuyển thành hậu quả trực tiếp lên tỉ lệ tử vong và chất lượng sống. Khi bác sĩ nội soi phải đối diện đa số trường hợp ở giai đoạn tiến triển, họ gần như bị “đặt vào thế đã rồi” về mặt lựa chọn điều trị. Nội soi chỉ còn vai trò chẩn đoán muộn, thay vì là công cụ chủ lực trong sàng lọc ung thư dạ dày.
Những rào cản vô hình: thiếu chương trình sàng lọc và nhận thức cộng đồng
Theo BS Nguyễn Đức Thông, hiện chưa có chương trình tầm soát ung thư dạ dày trên phạm vi quốc gia. Khi không có một chiến lược phòng chống ung thư được thiết kế bài bản cho dạ dày, người dân khó tiếp cận sàng lọc ung thư dạ dày theo hướng chủ động, có hệ thống. Trong thực tế, các triệu chứng như đau hoặc đầy tức vùng bụng, chán ăn, nhanh no, buồn nôn, ợ chua, đầy bụng sau ăn rất dễ bị coi là rối loạn tiêu hoá thông thường. Việc xem nhẹ dấu hiệu cảnh báo khiến giai đoạn sớm ung thư trôi qua trong im lặng. Đáng lo hơn, không ít người chỉ đến bệnh viện khi đã sụt cân không rõ nguyên nhân, mệt mỏi kéo dài, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen. Đây là hậu quả trực tiếp của một hệ sinh thái thông tin sức khỏe còn thiếu chiều sâu và chưa ưu tiên phát hiện sớm ung thư dạ dày.
Chiến lược sàng lọc hiệu quả: nội soi, phân tầng nguy cơ và nhân lực
Điều đáng mừng là hướng đi đã khá rõ: thực hiện nội soi theo thời gian thực, phân tầng nguy cơ, kết hợp chuẩn hoá quy trình nội soi để tăng khả năng phát hiện ung thư ở giai đoạn sớm. Đây không chỉ là cải tiến kỹ thuật, mà là thay đổi cách nhìn: coi nội soi không đơn thuần là bước “xác nhận chẩn đoán”, mà là trụ cột của sàng lọc ung thư dạ dày. Tuy nhiên, BS Thông nhấn mạnh nguồn nhân lực vẫn là yếu tố nền tảng; nâng cao chất lượng đào tạo sẽ giúp phát triển đội ngũ và tăng khả năng chẩn đoán tổn thương sớm. Nói cách khác, không thể đòi hỏi phát hiện sớm ung thư dạ dày nếu không đầu tư vào bác sĩ nội soi, điều dưỡng, kỹ thuật viên, cũng như hệ thống chuẩn đánh giá nguy cơ cho nhóm trên 50 tuổi, người nhiễm HP, béo phì hoặc có tiền sử phẫu thuật dạ dày.
Từ phòng bệnh đến hành động cá nhân: phát hiện sớm không chỉ là việc của bệnh viện
Một chiến lược phòng chống ung thư hiệu quả không thể chỉ dừng ở bệnh viện. Bác sĩ khuyến cáo hạn chế ăn mặn, giảm thực phẩm chế biến sẵn, hun khói, nướng hoặc chiên ở nhiệt độ cao vì chúng có thể làm tăng nguy cơ tổn thương đường tiêu hoá. Đồng thời, việc hạn chế rượu bia, bỏ thuốc lá, tăng rau xanh, trái cây, duy trì vận động và nghỉ ngơi hợp lý cũng góp phần bảo vệ dạ dày. “Phát hiện các tổn thương tiền ung thư hoặc ung thư dạ dày ở giai đoạn sớm giúp tăng cơ hội điều trị hiệu quả”. Câu nói này là lời nhắc rằng mỗi cá nhân, nhất là người có yếu tố nguy cơ, phải chủ động khám và tầm soát theo khuyến cáo. Nếu không có sự dịch chuyển nhận thức từ “đợi bệnh” sang “đi sàng lọc”, mọi chính sách sàng lọc ung thư dạ dày trên giấy tờ sẽ khó thành kết quả ngoài đời.
