Đột quỵ là tình trạng cấp cứu cần xử trí tức thì
Đột quỵ là tình trạng tổn thương não cấp tính do mạch máu não bị tắc hoặc vỡ, đòi hỏi nhận diện nhanh và điều trị phù hợp để hạn chế tổn thương thần kinh. Ba ca bệnh gần đây cho thấy thời gian không chỉ quyết định bệnh nhân đến viện lúc nào, mà còn ảnh hưởng đến cơ hội được đánh giá và tái thông mạch hoặc phẫu thuật đúng lúc. Tuy vậy, mỗi ca có nguyên nhân, mức độ nặng và hướng xử trí riêng; không thể xem một kết quả hồi phục là lời bảo đảm cho người bệnh khác.
Ở ca thứ nhất, bệnh nhân T.V.T., 64 tuổi, nhập viện ngày 23.10 trong tình trạng hôn mê, liệt nửa người trái, Glasgow 9 điểm. CT phát hiện xuất huyết bao trong và não thất bên phải. Gia đình ban đầu muốn chuyển lên tuyến trên, nhưng sau hội chẩn từ xa giữa Bệnh viện Đa khoa Bà Rịa và Bệnh viện Chợ Rẫy, người nhà đồng ý để bệnh nhân phẫu thuật tại chỗ. Ê-kíp lấy khối máu tụ, giải áp não; sau mổ, bệnh nhân tỉnh lại và tiếp tục được chăm sóc hậu phẫu, kiểm tra trước khi xuất viện.
Điểm đáng chú ý không phải là bệnh viện nào cao hay thấp, mà là tránh để việc chuyển viện làm chậm một ca đã có chỉ định phẫu thuật. Với xuất huyết não, quyết định cần dựa trên đánh giá chuyên môn và khả năng xử trí tại cơ sở đủ điều kiện. Hội chẩn liên viện trong trường hợp này giúp gia đình hiểu rõ nguy cơ, từ đó chọn phương án cấp cứu kịp thời thay vì trì hoãn.
Hai cách tái thông mạch, một mục tiêu: cứu mô não
Hai ca nhồi máu não cho thấy điều trị đột quỵ không có một phương án duy nhất. Bệnh nhân 76 tuổi ở Quảng Ninh đột ngột rối loạn ý thức vào khoảng 12 giờ 30 ngày 29.10, sau đó hôn mê sâu, phải hỗ trợ hô hấp và liệt hoàn toàn tứ chi. Chẩn đoán hình ảnh phát hiện tắc động mạch thân nền cùng động mạch não sau hai bên. Ê-kíp tiến hành can thiệp nội mạch lấy huyết khối cơ học; mạch thân nền được tái thông hoàn toàn. Sau một ngày, bệnh nhân tỉnh, nói được, vận động trở lại; sức cơ tứ chi tăng từ 0/5 lên 5/5.
Trường hợp bệnh nhân 63 tuổi ở Tây Ninh lại cho thấy thuốc tiêu sợi huyết có thể đủ để tái thông mạch ở một số tình huống. Ông có tiền sử tăng huyết áp và đái tháo đường type 2, đột ngột yếu liệt nửa người phải, nói khó và đến viện khoảng một giờ sau khi khởi phát. Hình ảnh cho thấy tắc đoạn M1 động mạch não giữa trái. Sau khi dùng rtPA đường tĩnh mạch, chụp DSA ghi nhận động mạch đã thông, nên không cần lấy huyết khối cơ học.
Trong ca thứ hai, sức cơ cải thiện chưa đầy 24 giờ sau điều trị; sau một tuần, bệnh nhân gần như phục hồi vận động bình thường và xuất viện sau 10 ngày. Hai kết quả nhấn mạnh vai trò của đánh giá nhanh để chọn thuốc tiêu sợi huyết hay can thiệp đột quỵ bằng dụng cụ. Phương pháp nào phù hợp phải do ê-kíp quyết định dựa trên tình trạng và hình ảnh mạch máu, không thể suy ra chỉ từ tuổi hay triệu chứng.
Phản ứng sớm quan trọng hơn chờ triệu chứng tự qua
Ý nghĩa thực tế của ba ca bệnh nằm ở hành động ban đầu: nhận ra dấu hiệu bất thường và đưa người bệnh đến cơ sở có khả năng cấp cứu đột quỵ. Méo miệng, yếu hoặc liệt tay chân, nói khó, mất thăng bằng, giảm thị lực, rối loạn ý thức hay hôn mê đều cần được xem là tín hiệu khẩn cấp. Gọi cấp cứu và đi viện ngay giúp bác sĩ sớm xác định đây là tắc mạch hay xuất huyết não, từ đó lựa chọn hướng xử trí phù hợp.
Không nên tự ý cho người bệnh uống thuốc hoặc chờ xem triệu chứng có tự hết hay không. Các ca hồi phục nêu trên là những kết quả riêng lẻ, không bảo đảm người khác sẽ có diễn biến tương tự: mức độ tổn thương, thời điểm đến viện và phương pháp điều trị đều khác nhau. Người cao tuổi và người có tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu hoặc đái tháo đường cần đặc biệt lưu ý dấu hiệu cảnh báo; kiểm soát bệnh nền cũng là phần quan trọng để giảm nguy cơ.
Kết luận rõ ràng là thời gian có giá trị vì nó mở cơ hội cho bác sĩ chẩn đoán và can thiệp trước khi tổn thương não tiến triển thêm, chứ không phải vì một thủ thuật nào luôn đem lại hồi phục. Khi nghi đột quỵ, hãy gọi cấp cứu và đến bệnh viện ngay; đừng để mong muốn chuyển viện hoặc chờ đợi làm trì hoãn xử trí tại cơ sở đủ điều kiện.
