Ngừng tim đột ngột khi đang ăn: Vì sao cả gia đình phải biết CPR?
Ngừng tim đột ngột là tình trạng tim bất ngờ mất khả năng bơm máu, khiến người bệnh ngã gục, ngừng thở và mất ý thức trong vài giây, nếu không được ép tim CPR và cấp cứu tim mạch kịp thời thì não và các cơ quan sẽ tổn thương nặng nề, thậm chí tử vong chỉ sau vài phút. Trong một bữa tối tại TP.HCM, ông T.P.L, 56 tuổi, bất ngờ ngã quỵ ngay trên bàn ăn, mất ý thức hoàn toàn. Người thân không chờ đợi mà gọi 115 và ép ngực liên tục gần 15 phút cho đến khi ê-kíp cấp cứu ngoại viện đến nơi. Sau hơn 50 phút hồi sức, tuần hoàn của ông mới được khôi phục và sau một tuần ông có thể tỉnh táo, tự đi lại. Câu chuyện này cho thấy: không phải bác sĩ, mà chính gia đình là người quyết định phút đầu sống còn trong những ca ngừng tim đột ngột.
Dấu hiệu ngừng tim trong bữa ăn và cách phân biệt với nghẹn
Muốn cứu sống ngừng tim, phải nhận ra ngừng tim đột ngột càng sớm càng tốt. Dấu hiệu ngừng tim điển hình là người đang ăn bỗng ngã quỵ, mất ý thức, không đáp ứng khi gọi hoặc lay. Họ không thở bình thường, có thể ngừng hẳn nhịp thở, không bắt được mạch, toàn thân mềm nhũn. Đây là tình huống phải coi là ngừng tuần hoàn, ngừng hô hấp, cần ép tim CPR ngay lập tức. Ngược lại, nghẹn do thức ăn hoặc dị vật là vấn đề tắc nghẽn đường thở: người bệnh không nói được, khó thở hoặc không thở, có thể thở rít, hai tay ôm cổ, môi và móng tay tím tái vì thiếu oxy. Nếu đường thở không khai thông, họ sẽ dần mất ý thức. Một bên cần ép tim, bên kia cần khai thông đường thở; nhầm lẫn hai tình huống nghĩa là bỏ lỡ thời gian vàng để cứu sống.
Ép tim CPR tại nhà: Chuỗi hành động bắt buộc trong 5 phút đầu
Trong ngừng tim đột ngột, mỗi phút chần chừ là thêm một lớp tổn thương não. Khi thấy người đột ngột bất tỉnh và không thở bình thường, người chứng kiến phải làm hai việc ngay: gọi 115 và bắt đầu hồi sinh tim phổi tại chỗ. Ép ngực sớm, liên tục, hạn chế tối đa gián đoạn là yếu tố then chốt trong những phút đầu để duy trì cơ hội sống. Trường hợp ông T.P.L cho thấy, gia đình đã duy trì ép ngực gần 15 phút trước khi ê-kíp cấp cứu đến, giúp kéo dài thời gian tưới máu não và tim cho đến khi tuần hoàn tự phát được khôi phục sau hơn 50 phút hồi sức. Đây là minh chứng rằng ép tim CPR không phải kiến thức “cao siêu” dành cho nhân viên y tế, mà là kỹ năng sinh tồn mà bất cứ thành viên nào trong gia đình cũng phải học nếu không muốn đứng nhìn người thân rời đi trong bất lực.
Khi bị nghẹn mà chỉ có một mình: Tự cứu thế nào và khi nào cần gọi cấp cứu?
Không phải mọi tai nạn khi ăn đều là ngừng tim đột ngột; nghẹn thức ăn là kịch bản nguy hiểm khác. Khi thức ăn hoặc dị vật kẹt trong cổ, luồng không khí bị cản trở một phần hoặc hoàn toàn. Nếu vẫn ho được và còn hít thở, hãy ho thật mạnh để tự đẩy dị vật ra ngoài. Nếu không ho, không nói, không thở được, phải lập tức chuyển sang tự ép bụng theo thủ thuật Heimlich: nắm chặt một tay đặt trên rốn, tay còn lại ôm lấy, ép mạnh vào bụng theo hướng vào trong và lên trên, lặp lại cho đến khi dị vật bật ra. Có thể dùng lưng ghế, mép bàn để tì bụng tăng lực ép. Đây là một trong những ít ỏi tình huống bạn có thể tự cứu mình. Trái lại, khi tim đã ngừng, bản thân người bệnh không thể tự ép tim; nếu không có người xung quanh biết cấp cứu tim mạch, khả năng sống sót gần như bằng không.
Học cấp cứu tim mạch ngay hôm nay: Quyết định sống còn cho bản thân và gia đình
Câu chuyện người đàn ông sống sót sau ngừng tim hơn 50 phút không phải phép màu, mà là kết quả của một chuỗi xử trí đúng: nhận biết dấu hiệu ngừng tim, gọi cấp cứu, ép tim CPR sớm tại chỗ và tiếp tục hồi sức chuyên sâu tại bệnh viện. Nếu chỉ một mắt xích bị bỏ qua, kết cục có thể đã khác. Sau khi được cấp cứu, các bác sĩ còn phải điều trị bệnh cơ tim giãn, suy tim, suy thận cấp và xây dựng phương án dự phòng rối loạn nhịp tái phát. Điều này nhắc chúng ta rằng cứu sống ngừng tim không dừng ở việc làm tim đập lại, mà còn là hạn chế tổn thương lâu dài cho tim, não, thận. Mỗi người nên chủ động học kỹ năng ép tim CPR, sơ cứu tắc nghẽn đường thở và trang bị kiến thức nhận diện dấu hiệu ngừng tim, để khi tai biến xảy ra trong bữa ăn, chúng ta không hoảng loạn, không đứng im, mà biến mình thành “cánh tay kéo người thân khỏi ranh giới sinh tử”.
