Tiêm chủng lưu động: định nghĩa không chỉ nằm trên giấy
Tiêm chủng lưu động là mô hình nhân viên y tế mang vắc xin và vật tư đến tận cộng đồng, nhất là vùng sâu vùng xa, để tổ chức khám sàng lọc, tư vấn, tiêm chủng và theo dõi sau tiêm theo lịch định kỳ, thay vì chờ người dân tự đến trạm y tế. Trong câu chuyện ở xã Buôn Đôn, ý nghĩa của mô hình này hiện lên rõ ràng: để trẻ em vùng lõi rừng không mắc các bệnh có thể phòng ngừa bằng vắc xin, nhà nước phải chấp nhận đổi khoảng cách địa lý lấy khoảng cách miễn dịch. Thay vì đòi hỏi người dân phải “tiếp cận dịch vụ”, hệ thống y tế chủ động băng rừng, vượt hơn 20km đường rừng mỗi tháng để mang vắc xin đến gần 84 đứa trẻ đang sống cách xa trạm y tế hơn 20km.
Hơn 20km đường rừng cho một mũi tiêm đúng lịch
Mỗi sáng ngày 16 hằng tháng, cán bộ Trạm Y tế xã Buôn Đôn lại bắt đầu hành trình quen thuộc: kiểm tra từng lọ vắc xin, xếp vào hộp bảo quản chuyên dụng, chuẩn bị bơm kim, thuốc chống sốc, sổ theo dõi rồi lên đường vào buôn Đrăng Phốk. Quãng đường hơn 20km không dài trên bản đồ, nhưng là chuỗi dốc trơn mùa mưa, những đoạn rừng sâu, nơi việc giữ dây chuyền lạnh cho vắc xin luôn là thách thức. Đây không phải chuyến đi “từ thiện”; đó là hạ tầng y tế chủ động. Khi Bộ Y tế yêu cầu tăng cường tiêm vắc xin bại liệt và giám sát tại các tỉnh biên giới giáp Lào để ngăn bùng phát dịch, các đội tiêm chủng lưu động như ở Buôn Đôn chính là cánh tay dài để biến chỉ đạo thành kháng thể thực sự trong cơ thể trẻ.
Buôn Đrăng Phốk: nơi 70% dân là đồng bào dân tộc thiểu số
Đrăng Phốk không phải một cái tên xuất hiện thường xuyên trên bản đồ y tế, nhưng đây lại là phép thử của cam kết bao phủ vắc xin toàn dân. Buôn hiện có 147 hộ với 539 nhân khẩu, khoảng 70% là đồng bào dân tộc thiểu số, sống chủ yếu bằng nghề làm rẫy, thường xuyên đi rừng, ngủ rẫy nên khó tiếp cận dịch vụ y tế. Có 84 trẻ trong độ tuổi tiêm chủng, nghĩa là 84 cơ hội để bệnh bại liệt và các bệnh truyền nhiễm khác bị chặn lại ngay từ đầu. Câu hỏi không phải là “vì sao gia đình chưa đưa trẻ đến trạm?”, mà là “hệ thống y tế đã đến kịp chưa?”. Khi phụ huynh còn e ngại phản ứng sau tiêm, lo mất ngày công, thì trách nhiệm của nhà quản lý không dừng ở khẩu hiệu tuyên truyền; chính sách phải đủ linh hoạt để tiêm chủng lưu động trở thành mặc định ở những vùng lõi rừng như thế này.
Không để trẻ vùng lõi rừng bỏ lỡ mũi vắc xin bại liệt
Tại nhà sinh hoạt cộng đồng buôn Đrăng Phốk, điểm tiêm chủng lưu động được tổ chức bài bản: khám sàng lọc, tư vấn, tiêm và theo dõi sau tiêm theo đúng quy trình. Nhưng danh sách trẻ không tự điền đủ; cán bộ y tế phải gọi điện nhắc từng nhà, đến đúng ngày lại đi bộ vào tận rẫy, thậm chí chở cả mẹ và bé đến điểm tiêm hoặc mang hộp bảo quản vắc xin đến tận nhà. “Với các y bác sĩ Trạm Y tế xã Buôn Đôn, vất vả không phải là vấn đề mà điều quan trọng là không để bất kỳ trẻ nào bỏ lỡ lịch tiêm chỉ vì khoảng cách hay sự chần chừ của phụ huynh”. Đó không chỉ là nỗ lực cá nhân, mà nên được nhìn như chuẩn mực của phòng chống bệnh bại liệt: nếu còn một đứa trẻ ở vùng sâu vùng xa chưa được tiêm vắc xin bại liệt, thì nguy cơ dịch vẫn treo lơ lửng trên đầu cả cộng đồng.
