Kênh đào Bình Lục là gì và vì sao ASEAN không thể bỏ qua?
Kênh đào Bình Lục là tuyến đường thủy nhân tạo dài 134,2 km tại Quảng Tây, nối hệ thống sông nội địa phía tây nam Trung Quốc với Vịnh Bắc Bộ, rút ngắn đáng kể hành trình logistics vận chuyển hàng giữa nội địa Trung Quốc và các tuyến hàng hải quốc tế, qua đó định hình lại cấu trúc thương mại ASEAN Trung Quốc theo hướng gần hơn, nhanh hơn và chi phí thấp hơn. Ngày 16/9, tuyến đường thủy nối sông Tây Giang với Vịnh Bắc Bộ thông qua kênh đào này chính thức được thông luồng, đánh dấu một bước ngoặt trong kết nối logistics giữa ASEAN và vùng Tây Nam Trung Quốc. Không phải dự án hạ tầng nào cũng có khả năng thay đổi cán cân cạnh tranh, nhưng Bình Lục là một trong số ít đó. Khi hàng hóa từ biển có thể “thẳng tiến” vào mạng lưới đường thủy nội địa Trung Quốc, câu chuyện không chỉ là tiết kiệm vài ngày vận chuyển mà là mở một cánh cửa mới vào thị trường tỷ dân.
Lối đi tắt cho kali Lào và trái cây ASEAN: lợi thế logistics rõ ràng
Hiệu quả của kênh đào Bình Lục không còn nằm trên bản vẽ: ngày 17/9, chuyến hàng hơn 3.000 tấn kali clorua từ Lào đã đi theo hành trình "Lào – cảng Vũng Áng – kênh đào Bình Lục – Quý Cảng", cho thấy tuyến liên vận mới hoạt động ổn định. Nhờ kênh đào này, quãng đường vận chuyển thủy nội địa vào sâu trong lục địa Trung Quốc được rút ngắn khoảng 500 km, đồng thời cắt giảm từ 5 đến 7 ngày so với tuyến truyền thống. Với một mặt hàng đầu vào chiến lược như phân bón, vài ngày tiết kiệm là cả một mùa vụ. Không dừng ở kali, trái cây tươi và nông sản ASEAN – từ sầu riêng, gạo đến cà phê – đều hưởng lợi khi thời gian giao hàng rút ngắn và độ ổn định logistics cải thiện. Hải trình ngắn giúp hàng từ Lào qua cảng Vũng Áng vào Trung Quốc giảm chi phí logistics vận chuyển hàng và tránh được các điểm nóng xung đột trên tuyến biển dài. Trong bối cảnh cước tàu biển tăng mạnh, lợi thế "đi đường ngắn" là một vũ khí cạnh tranh thực sự, không phải khẩu hiệu.
Cảng Vũng Áng và tuyến liên vận chiến lược: Việt Nam ở tâm điểm
Không nhiều hạ tầng trong khu vực được đặt đúng vị trí như cảng Vũng Áng trong cấu trúc mới mà kênh đào Bình Lục tạo ra. Các mỏ kali tại Lào chỉ cách cảng này khoảng 370 km đường bộ, biến Vũng Áng thành cửa ngõ tự nhiên của hàng hóa Lào ra biển. Từ đây, hải trình đến các cảng Trung Quốc như Phòng Thành chỉ khoảng 250 hải lý, và việc kết nối trực tiếp với Bình Lục bổ sung một nhánh thủy nội địa đi thẳng vào các tỉnh phía nam Trung Quốc, tạo thêm lựa chọn cạnh tranh về giá thành. Tuyến "Lào – Vũng Áng – Bình Lục" vì thế không chỉ là đường của kali, mà là một trục liên vận chiến lược cho thương mại khu vực. Việc Trung Quốc thông luồng kênh đào kết hợp với cảng Vũng Áng mở ra kênh vận chuyển ngắn và ổn định cho nguồn hàng từ lục địa ASEAN vào thị trường tỷ dân. Nếu Việt Nam không chủ động quy hoạch và nâng cấp chuỗi dịch vụ logistics quanh Vũng Áng, lợi thế "trên bản đồ" rất dễ bị chuyển thành lợi thế "trên giấy".
Doanh nghiệp Việt và ASEAN: cơ hội tiếp cận sâu thị trường nội địa Trung Quốc
Một điểm đáng chú ý của kênh đào Bình Lục là khả năng đưa hàng ASEAN đi thẳng vào các trung tâm nội địa Trung Quốc, thay vì phải vòng qua những trung tâm logistics lớn ở duyên hải như Quảng Châu hay Thượng Hải. Khi chuỗi cửa hàng tại Trung Quốc mở rộng, nhiều doanh nghiệp Việt đã bắt đầu cảm nhận nút thắt hậu cần: cà phê được thu mua đúng vụ, nhưng phải đi qua lộ trình kết hợp đường bộ – đường biển vòng vèo, dễ chậm trễ. Việc có thể cho sà lan biển cỡ lớn chở hạt cà phê từ Việt Nam đi dọc kênh mới đến thẳng Nam Ninh và các trung tâm nội địa khác được kỳ vọng tạo dư địa tăng doanh số rõ rệt. Với ASEAN, kênh đào Bình Lục không chỉ là một tuyến vận tải mới mà còn có thể trở thành mắt xích quan trọng trong mạng lưới kết nối với thị trường nội địa Trung Quốc. Những tuyến trực tiếp như Nam Ninh – thành phố cảng Cần Thơ ở Đồng bằng sông Cửu Long được nhắc tới như các mạch máu mới cho thương mại hai chiều trong tương lai. Câu hỏi không còn là "có cơ hội hay không", mà là "doanh nghiệp nào đủ nhanh để chiếm chỗ".
Mất cân bằng thương mại và cuộc đua năng lực cạnh tranh
Việc đưa kênh đào Bình Lục vào vận hành được kỳ vọng sẽ rút ngắn hành trình, giảm chi phí logistics và tạo thuận lợi cho thương mại ASEAN Trung Quốc. Nhưng chính sự thuận lợi đó lại khiến nhiều người lo ngại về nguy cơ cán cân thương mại càng lệch về phía Trung Quốc, khi hàng hóa từ Trung Quốc đi ra ASEAN cũng sẽ nhanh hơn, rẻ hơn. Hiện ASEAN nhập khẩu lượng hàng trị giá 546 tỷ USD từ Trung Quốc, trong khi xuất khẩu sang thị trường này đạt 316,7 tỷ USD; khoảng cách này nói lên không ít điều về thế cạnh tranh. Những tuyến mới được kỳ vọng tạo thêm cơ hội cho hoạt động vận chuyển hàng hóa giữa các trung tâm sản xuất ASEAN và khu vực nội địa Trung Quốc. Tuy nhiên, tác động cuối cùng sẽ phụ thuộc vào cách từng quốc gia và doanh nghiệp trong khu vực tận dụng tuyến kết nối mới. Nếu chỉ coi Bình Lục là "đường ra" cho hàng Trung Quốc, ASEAN sẽ tự biến mình thành thị trường tiêu thụ thụ động. Ngược lại, nếu đầu tư bài bản vào chất lượng sản phẩm, chuẩn hóa logistics vận chuyển hàng và chiến lược thương hiệu, kênh đào này có thể trở thành đòn bẩy để ASEAN, trong đó có Việt Nam, nâng tầm vị thế trong chuỗi cung ứng khu vực.
