Làm mới ca khúc: “đặc sản” hấp dẫn nhưng đầy rủi ro
Làm mới ca khúc là việc các nghệ sĩ thay đổi phối khí, màu sắc, phong cách trình diễn hoặc thêm thắt đoạn rap, bè phối, nhằm “thay áo” cho tác phẩm quen thuộc để phù hợp hơn với khán giả trẻ và bối cảnh sân khấu hiện đại, nhưng nếu vượt quá giới hạn, nỗ lực sáng tạo đó có thể bị xem là phá vỡ tinh thần và bản sắc của bản gốc, gây tranh cãi sáng tạo dữ dội trên mạng xã hội.Ở đâu có khán giả trẻ, ở đó nhu cầu đổi mới và cover remix xuất hiện mạnh mẽ. Những chương trình âm nhạc lớn tận dụng xu hướng này để xây dựng “đặc sản” làm mới ca khúc, cho phép nghệ sĩ thử nghiệm phối nhạc, cấu trúc và hình ảnh sân khấu. Anh Trai Vượt Ngàn Chông Gai là ví dụ điển hình, khi phần lớn tiết mục đều xoay quanh việc cover hoặc remix các bản hit cũ, chỉ có một đội bốc vào bài X-song là sáng tác mới hoàn toàn.
Từ bản tình ca lofi đến màn “tâm linh hóa” trên Anh Trai Vượt Ngàn Chông Gai
Trước khi em tồn tại của Thắng – cựu thành viên ban nhạc Ngọt – từng là bản hit indie pop/RnB mang hơi hướm lofi chill, gây sốt vì lời ngọt, giai điệu tươi trẻ và tinh thần yêu đời, thư thái. Ca khúc phù hợp với không gian quán cà phê, những chuyến du lịch, nơi khán giả tìm kiếm cảm giác nhẹ nhàng, mộng mơ. Sau ba năm, bài hát “nóng” trở lại theo cách mà chính chủ nhân bản hit có lẽ cũng không ngờ: trở thành tâm điểm của một làn sóng tranh cãi sáng tạo khi được làm mới trên sân khấu Anh Trai Vượt Ngàn Chông Gai. Ở Công diễn 2, nhóm Nhà hiển nhiên gồm Huỳnh Lập, Cheng, Thái Lê Minh Hiếu và Neko Lê nhận về Trước khi em tồn tại – ca khúc được xem là dễ tạo hit nhất vòng này. Khán giả đặt kỳ vọng một bản phối “bắt tai” gần với tinh thần gốc, nhưng điều họ nhận lại là một cú rẽ hoàn toàn khác.
Huỳnh Lập và bài toán “tâm linh hóa âm nhạc”: sáng tạo hay phá hit?
Là đội trưởng, Huỳnh Lập định hướng Nhà hiển nhiên đi theo màu sắc ma mị, tâm linh – đúng sở trường đã giúp anh thành công ở điện ảnh với Nhà gia tiên có doanh thu hơn 242 tỷ đồng. Anh cùng Cheng – producer ca khúc – biến Trước khi em tồn tại từ indie pop/RnB lofi sang trap hiphop và folktronica, dùng bass 808 nặng đô, trống dày, âm thanh điện tử cùng nhạc cụ dân tộc như đàn bầu để “tâm linh hóa âm nhạc”. Tinh thần chill, thư thái của bản gốc bị đảo lộn 180 độ, nhân vật “em” được gợi như một bóng ma hay người tình không có thật. Nửa đầu tiết mục còn tương đối trôi chảy, nhưng khi Neko Lê bước ra đọc rap kiểu tụng kinh trên nền tiếng gõ mõ, sân khấu chuyển hẳn sang không khí u ám với vũ công áo trắng như bóng ma. Chính lựa chọn làm quá này khiến Huỳnh Lập hứng phần lớn chỉ trích là phá nát bản hit.
Ranh giới mong manh giữa làm mới và bóp méo bản sắc
Tranh cãi quanh Trước khi em tồn tại không chỉ là câu chuyện “thích hay không thích”, mà là câu hỏi về ranh giới sáng tạo lại: thổi làn gió mới hay phá vỡ linh hồn ca khúc. Một phía khán giả cho rằng Nhà hiển nhiên đã dũng cảm thử nghiệm cover remix với chất liệu trap, folktronica, thậm chí đưa yếu tố tâm linh lên sân khấu – điều hiếm thấy ở chương trình mainstream. Phía còn lại nhận xét đội đã thay đổi toàn bộ tinh thần bản gốc, từ đường cong cảm xúc đến năng lượng tích cực, khiến ca khúc trở thành màn trình diễn âm u, mệt mỏi. Nhạc sĩ Đông Thiên Đức ví làm mới ca khúc như cải tạo một ngôi nhà cổ: có thể thay ánh sáng, nội thất, màu tường, mở thêm không gian, nhưng không thể đập bỏ những thứ tạo nên linh hồn ngôi nhà. Khi việc làm mới khiến khán giả không còn nhận ra tinh thần nguyên bản, đó không còn là sáng tạo mà là bóp méo.
Bài học từ những bản làm mới thành công và kết luận cho nghệ sĩ
Anh Trai Vượt Ngàn Chông Gai từng chứng minh làm mới ca khúc có thể là “chìa khóa vàng” nếu nghệ sĩ giữ được cốt lõi cảm xúc. Những tiết mục như Mẹ yêu con, Chiếc khăn piêu, Trống cơm hay Nước hoa ở mùa đầu cho thấy việc thay áo bằng bản phối mới, cách hát mới vẫn tôn trọng linh hồn tác phẩm. Ngay trong mùa 2, Đinh Mạnh Ninh biến Giã từ dĩ vãng từ day dứt khắc khoải thành mãnh liệt, khỏe khoắn với phong cách rock nhưng vẫn giữ trọn tinh thần giã biệt, nên nhận mưa lời khen. Các trường hợp cải lương kết hợp rap của NSND Bạch Tuyết, hay bolero được làm mới bởi Đàm Vĩnh Hưng, Lệ Quyên cũng cho thấy cover remix có thể thu hút không kém bản gốc nếu sáng tạo đi cùng tôn trọng. Bài học cho nghệ sĩ là rõ ràng: làm mới ca khúc không phải cuộc thi ai lạ hơn, mà là trách nhiệm làm cho người nghe thấy một góc nhìn mới mà vẫn nhận ra linh hồn cũ. Vượt qua ranh giới ấy, mọi nỗ lực “thay áo” đều có nguy cơ biến thành “bom nổ chậm” trên chính sân khấu mình.
