Giọng soprano nổi bật trong màu áo lính
Trung tá, Thạc sĩ Đỗ Thị Phương Mai là một nữ trung tá ca sĩ hiếm hoi sở hữu giọng soprano nổi bật, vừa chinh phục các sân khấu âm nhạc cổ điển quốc tế, vừa giữ vai trò Trưởng khoa Thanh nhạc tại Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội, góp phần định hình diện mạo giáo dục âm nhạc quân sự hiện đại.
Điều làm nên sức hút của Phương Mai không chỉ là quân hàm Trung tá hay bảng thành tích giải thưởng, mà là cách chị dung hòa hai thế giới tưởng như đối lập: kỷ luật quân đội và sự bay bổng của nghệ thuật. Trong môi trường thanh nhạc quân đội vốn thường gắn với hình ảnh những ca khúc hùng tráng, sự xuất hiện của một giọng nữ cao thính phòng dày, sáng, âm lượng tốt và được đánh giá là hiếm ở Việt Nam đã mở rộng biên độ thẩm mỹ cho khán giả lẫn học trò. Chính sự kết hợp này khiến hành trình của chị trở thành một ví dụ thuyết phục rằng nghệ thuật đỉnh cao vẫn có thể nảy nở trong khuôn khổ quân ngũ.
Từ sinh viên xuất sắc đến giọng ca được khẳng định ở Nga
Hành trình của Phương Mai cho thấy một điều: tài năng chỉ là điểm khởi đầu, còn đẳng cấp quốc tế đến từ bền bỉ học tập và thi đấu. Tốt nghiệp xuất sắc Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội và được giữ lại giảng dạy, chị tiếp tục sang Học viện Âm nhạc quốc gia Gnesin ở Moskva, hoàn thành chương trình Thạc sĩ loại xuất sắc rồi làm thực tập sinh, trợ giảng sau đại học. Đây là con đường mà không nhiều ca sĩ Việt Nam theo đuổi đến cùng, nhất là trong môi trường quân đội vốn đòi hỏi kỷ luật cao.
Chuỗi thành tích của chị là minh chứng rõ ràng cho năng lực quốc tế: giải Nhất Cuộc thi hát Thính phòng - Nhạc kịch toàn quốc lần IV năm 2009; giải Nhì cuộc thi âm nhạc cổ điển quốc tế lần thứ XIV tại Moskva năm 2013; giải Nhì cuộc thi âm nhạc cổ điển quốc tế lần thứ V tại Warszawa, Ba Lan năm 2017; giải Ba “Giọng hát vàng” tại Hội thao quân sự quốc tế Army Games ở Nga năm 2020; Huy chương Vàng Liên hoan âm nhạc toàn quốc do Hội Nhạc sĩ Việt Nam tổ chức năm 2024. Theo NSND Hà Thuỷ, quá trình học tập và kết quả mà Phương Mai đạt được tại Nga luôn khiến nhà trường tự hào.
Người đứng đầu khoa Thanh nhạc và tầm nhìn giáo dục âm nhạc quân sự
Nếu trên sân khấu, Phương Mai là Phương Mai Soprano, thì trong giảng đường chị là Trưởng khoa Thanh nhạc, người đang góp phần tái định nghĩa giáo dục âm nhạc quân sự theo hướng chuyên nghiệp và gần với đời sống biểu diễn. Năm 2019, chị được giao trọng trách Trưởng khoa Thanh nhạc Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội, khi còn khá trẻ so với một vị trí quản lý chuyên môn quan trọng. Điều này cho thấy niềm tin của nhà trường vào năng lực chuyên môn lẫn khả năng tổ chức của chị.
Không dừng ở việc truyền đạt kỹ thuật hát, nữ trung tá ca sĩ chủ động đưa hơi thở mới vào chương trình đào tạo. Một trong những sáng kiến đáng chú ý là đề xuất mở môn "Kỹ năng xây dựng hình ảnh cho nghệ sĩ biểu diễn thanh nhạc" cho sinh viên khoa Thanh nhạc, đã được nhà trường chấp thuận đưa vào giảng dạy. Đây là bước đi cho thấy chị hiểu rõ nghệ sĩ thời nay không chỉ cần giọng hát mà còn phải biết quản lý hình ảnh, giao tiếp với công chúng, đặc biệt trong bối cảnh người nghệ sĩ quân đội vừa mang sứ mệnh nghệ thuật, vừa là hình ảnh của lực lượng vũ trang.
Giữa đam mê biểu diễn và trách nhiệm người thầy
Điểm đáng trân trọng ở Phương Mai là chị không để chiếc ghế quản lý làm mờ đi khát vọng đứng trên sân khấu. Dù bận rộn với công tác đào tạo và điều hành khoa, chị vẫn kiên trì duy trì sự nghiệp biểu diễn cá nhân, coi đó là cách giữ cho giọng hát lẫn cảm xúc nghề nghiệp luôn ở trạng thái sống động. NSND Hà Thuỷ nhận xét, dù là giảng viên, Phương Mai vẫn say mê nghề biểu diễn và muốn ra sản phẩm để chứng minh rằng một nghệ sĩ không chỉ giảng dạy mà còn phải nhiệt huyết trên sân khấu để học trò noi theo.
MV "Lời yêu cho con" – ca khúc của nhạc sĩ Đức Trịnh viết riêng cho giọng hát của chị và từng giành Huy chương Vàng tại Liên hoan âm nhạc toàn quốc tháng 11/2024 – là ví dụ rõ nhất cho sự kết hợp giữa kỹ thuật thính phòng và cảm xúc đời thường. Thay vì phô diễn kỹ thuật, chị chọn cách hát gần gũi, đặt trải nghiệm làm mẹ vào từng câu chữ. Trong bối cảnh nhiều nghệ sĩ chạy theo hiệu ứng nhất thời, lựa chọn của Phương Mai cho thấy một quan điểm nghề nghiệp chín chắn: nghệ thuật phải chạm tới đời sống, kể cả khi xuất phát từ nền tảng cổ điển.
Hậu phương âm nhạc và thông điệp cho thế hệ trẻ
Đằng sau một nữ trung tá ca sĩ là cả một gia đình sống trong không khí âm nhạc. Chồng chị, ca sĩ Tùng Lâm, cũng là giảng viên tại Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội. Cùng nghề, cùng môi trường công tác, anh trở thành điểm tựa để chị cân bằng giữa vai trò người vợ, người mẹ và người thầy, người nghệ sĩ. Sự đồng cảm nghề nghiệp giúp họ chia sẻ được những áp lực biểu diễn, giảng dạy và quản lý – điều không phải gia đình nghệ sĩ nào cũng có.
Nhìn vào hành trình của Phương Mai, thế hệ trẻ yêu thanh nhạc có thể rút ra một thông điệp rõ ràng: đỉnh cao nghề nghiệp không đến từ lối đi tắt. Đó là kết quả của đào tạo bài bản, dám bước ra sân chơi quốc tế, và không ngừng làm mới mình trong giảng dạy lẫn biểu diễn. Khi một giọng soprano nổi bật, hiếm gặp trong lĩnh vực thanh nhạc lại xuất hiện giữa môi trường quân đội, điều đó cho thấy thanh nhạc quân đội không hề khô cứng mà đang chuyển mình, mở rộng cánh cửa cho những tài năng biết gắn đam mê cá nhân với trách nhiệm phục vụ cộng đồng.
