Đóng trễ không chỉ là khoản nợ của doanh nghiệp
Chậm đóng BHXH, BHYT là việc người sử dụng lao động không chuyển đủ các khoản bảo hiểm bắt buộc đúng thời hạn, khiến quá trình tham gia và quyền sử dụng thẻ của người lao động có thể bị ảnh hưởng. Đây không phải sai sót hành chính vô hại: người lao động có thể gặp trở ngại khi cần khám chữa bệnh, còn doanh nghiệp phải khắc phục nghĩa vụ và chịu trách nhiệm nếu sự chậm trễ làm ảnh hưởng quyền lợi.
Ngày 26-10, BHXH TPHCM đề nghị doanh nghiệp, cơ sở giáo dục và các đơn vị liên quan hoàn tất hồ sơ, chuyển tiền đóng đúng hạn để bảo đảm quyền khám chữa bệnh liên tục trong năm 2026 và 2027. Yêu cầu này có ý nghĩa thiết thực trước các kỳ nghỉ lễ, Tết cuối năm: thủ tục và dòng tiền không thể để đến phút chót nếu muốn thẻ BHYT tiếp tục có giá trị. Với người lao động, việc cơ quan BHXH xác nhận thời gian đã đóng và giải quyết chế độ ốm đau, thai sản, hưu trí nếu đủ điều kiện không xóa đi rủi ro gián đoạn khám chữa bệnh do doanh nghiệp chậm đóng.
Số liệu thu hồi cho thấy vi phạm không còn là ngoại lệ
Trong 9 tháng đầu năm 2026, cơ quan BHXH thu hồi gần 433 tỷ đồng tiền chậm đóng BHXH, BHYT và BHTN; đồng thời yêu cầu đăng ký tham gia hoặc đóng bổ sung cho 60.710 lao động, với số tiền truy đóng hơn 222,2 tỷ đồng. Quy mô này cho thấy việc rà soát danh sách lao động, mức lương làm căn cứ đóng và hạn nộp phải là công việc quản trị thường xuyên, không phải việc chữa cháy vào cuối năm.
Cơ quan BHXH đã kiểm tra 7.151 đơn vị trong cùng kỳ, trong đó có 6.670 cuộc kiểm tra chuyên ngành và 481 cơ sở khám chữa bệnh. Riêng nhóm chậm đóng trên sáu tháng, 1.399 đơn vị bị kiểm tra chuyên đề; hơn 114 tỷ đồng được thu hồi và 249 đơn vị bị lập biên bản, xử phạt. Tín hiệu rõ ràng: chậm đóng BHYT và các khoản bảo hiểm khác có thể dẫn tới kiểm tra, truy thu, lãi chậm đóng và xử lý vi phạm. Dù vậy, thu hồi sau vi phạm không thể thay thế trách nhiệm đóng đúng hạn.
Mốc thời gian gia hạn thẻ doanh nghiệp cần khóa lịch
BHXH TPHCM đặt các mốc cụ thể để thẻ không bị ngắt quãng trong giai đoạn chuyển năm. Chậm nhất ngày 31-10-2026, đơn vị phải đóng đủ các khoản đến tháng 10 để bảo đảm thẻ có giá trị trong tháng 11; đến ngày 25-11 phải hoàn tất khoản đóng đến tháng 11 để thẻ có giá trị tháng 12. Mốc cuối là ngày 25-12-2026: hoàn tất đóng đến tháng 12 để gia hạn thẻ BHYT năm 2027.
Nếu đến ngày 31-12-2026 vẫn còn chậm đóng, đơn vị chưa được cấp giá trị sử dụng thẻ năm 2027. Sau khi hoàn thành nghĩa vụ, doanh nghiệp cần lập hồ sơ điện tử 604, ghi đề nghị cấp giá trị thẻ năm 2027 tại Mẫu TK3-TS và gửi cơ quan BHXH. Đơn vị cũng nên rà soát biến động lao động, gồm người nghỉ thai sản, nghỉ không hưởng lương hoặc nghỉ ốm, để dữ liệu tham gia và danh sách gia hạn khớp thực tế. Gia hạn thẻ BHYT là một bước thủ tục có hạn chót; bỏ sót hồ sơ có thể biến khoản đã đóng thành quyền lợi chưa được cập nhật kịp thời.
Cơ sở giáo dục và doanh nghiệp cần hành động trước hạn
Các cơ sở giáo dục phải nộp hồ sơ cấp thẻ BHYT học sinh, sinh viên năm học 2026-2027 chậm nhất ngày 20-12-2026 để thẻ có giá trị từ 1-1-2027. Với đơn vị sử dụng lao động, cách làm an toàn là đối chiếu số lao động và tiền lương làm căn cứ đóng mỗi tháng, chuyển đủ BHXH, BHYT, BHTN cùng bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, gồm cả khoản truy thu và lãi chậm đóng nếu có; sau đó kiểm tra hồ sơ gia hạn đã được gửi và tiếp nhận.
Không nên xem truy đóng BHXH là giải pháp dự phòng có thể trì hoãn. Trong 9 tháng, kiểm tra từ xa tại 1.848 đơn vị đã giúp thu hồi hơn 186,7 tỷ đồng tiền chậm đóng, trốn đóng. Đồng thời, khoảng 39.000 đơn vị không còn khả năng đóng đang để lại khoảng 5.100 tỷ đồng khó thu hồi—một cảnh báo rằng quyền lợi trên giấy có thể khó khôi phục khi doanh nghiệp mất khả năng thanh toán. BHXH Việt Nam dự kiến tiếp tục chuẩn hóa dữ liệu và tăng kiểm tra đơn vị chậm đóng kéo dài trong những tháng cuối năm 2026. Kết luận rất rõ: đóng BHXH đúng hạn, hoàn thiện hồ sơ và xác nhận gia hạn thẻ là trách nhiệm cần được lên lịch, không phải việc xử lý sau khi người lao động gặp sự cố.
