Hạ tầng tư nhân, tác động cấp quốc gia
Starlink là mạng Internet vệ tinh quỹ đạo thấp do SpaceX vận hành, có khả năng cung cấp kết nối xuyên biên giới và vì thế có thể tác động trực tiếp đến liên lạc dân sự, hoạt động quân sự lẫn lựa chọn ngoại giao của các chính phủ. Elon Musk Starlink không còn là câu chuyện riêng về công nghệ: quyền bật, tắt hoặc giới hạn dịch vụ đã trở thành một đòn bẩy chiến lược mà Washington phải tính đến. Theo các nguồn am hiểu, chính quyền Biden từng đề nghị SpaceX tắt dịch vụ để ngăn các lực lượng dân quân thân Iran ở Yemen và Li-băng dùng Starlink, đồng thời mở dịch vụ tại Ukraine để hỗ trợ quân đội nước này. Dưới thời Trump, các quan chức cũng thảo luận với Musk và SpaceX về việc đưa thiết bị đầu cuối vào Iran nhằm giúp người biểu tình tiếp cận Internet và liên lạc sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel. Đây không phải những quyết định kỹ thuật thuần túy; chúng có thể làm thay đổi khả năng hành động của đồng minh, đối thủ và người dân.
Khi kết nối trở thành lợi thế và điểm yếu
Tác động ấy thấy rõ nhất ở Ukraine. Starlink đã trở thành huyết mạch liên lạc giữa các đơn vị tiền tuyến, trong khi thiết bị Starshield chống nhiễu được dùng để kết nối và dẫn đường cho một số máy bay không người lái. Gần đây, Kyiv cho biết dịch vụ bị giới hạn và tốc độ truy cập giảm; người phát ngôn Đại sứ quán Ukraine tại Washington nói ưu tiên là khôi phục tốc độ bình thường vì sinh mạng người dân phụ thuộc vào kết nối. Khi một mạng tư nhân giữ vai trò thiết yếu như vậy, thay đổi quyền truy cập có thể tác động đến an ninh chiến trường và tính toán ngoại giao nhanh hơn nhiều quyết định chính thức. SpaceX và chính phủ Mỹ có một ranh giới quyền hạn cần được làm rõ. Musk nói Starshield thuộc sở hữu và quyền kiểm soát của chính phủ Mỹ, còn quân đội và, ở cấp cao nhất, tổng thống quyết định giới hạn tốc độ hoặc cách sử dụng. Nhưng điều đó không xóa câu hỏi về quyền kiểm soát dịch vụ Starlink thương mại, cũng như mức độ lệ thuộc của chính phủ vào quyết định của một doanh nghiệp.
Quyền lực lớn hơn trách nhiệm giải trình
Các cuộc trao đổi giữa SpaceX với quan chức Nhà Trắng và Lầu Năm Góc về việc ngăn Houthi ở Yemen hay Hezbollah ở Li-băng sử dụng thiết bị Starlink cho thấy chính phủ Mỹ dựa vào doanh nghiệp này để thực thi chính sách đối ngoại. Armand Musey, Chủ tịch Summit Ridge Group, nhận xét Musk là một lãnh đạo doanh nghiệp nhưng đang đưa ra những quyết định mang tầm chính sách đối ngoại. Hạ nghị sĩ Jason Crow cảnh báo rằng các tỷ phú không qua bầu cử và tập đoàn tư nhân không nên quyết định điều gì tốt nhất cho an ninh quốc gia Mỹ. Cảnh báo ấy không đồng nghĩa doanh nghiệp phải phục vụ mọi yêu cầu của chính phủ. Nhưng khi quyết định của một cá nhân có thể mở hoặc khép đường liên lạc trong chiến tranh, quy trình cần minh bạch, có giám sát và xác định rõ trách nhiệm. Nếu không, Washington vừa có thể dựa vào một năng lực hữu ích, vừa phải chấp nhận rằng quyền lực thực tế không hoàn toàn nằm trong tay nhà nước.
Mạng lưới mở rộng, lựa chọn thay thế còn xa
Quy mô khiến bài toán lệ thuộc càng đáng lưu ý: theo thông tin của công ty, vệ tinh Starlink có hơn 11.000 vệ tinh trên quỹ đạo và cung cấp Internet tốc độ cao tại 174 quốc gia. Trước đó, chính phủ Mỹ được cho là đã gửi hàng nghìn thiết bị đầu cuối Starlink vào Iran. Trong khi đó, Nga đang phát triển Rassvet, hệ thống Internet vệ tinh quỹ đạo thấp của Bureau 1440. Tổng thống Vladimir Putin nói Nga mới ở những bước đầu và nhắc tới việc Starlink có hơn 5.000 vệ tinh, đồng thời khẳng định hai bên vẫn duy trì liên hệ trong lĩnh vực này. Việc SpaceX gần đây hạn chế dịch vụ tại Ukraine đã khiến quan chức châu Âu lo ngại; một số người cho rằng châu Âu cần tự phát triển liên lạc vệ tinh quân sự, bởi chưa có phương án thay thế khả thi trong ngắn hạn. Đây là hướng đi cần thiết, nhưng không thể giải quyết ngay sự phụ thuộc hiện tại. Kết luận vì thế rất rõ: Starlink chính sách đối ngoại không nên được định hình bởi quyết định riêng lẻ của một doanh nhân hay sự lệ thuộc thiếu kiểm soát của chính phủ. Mỹ cần quy tắc công khai về thẩm quyền, giám sát và phương án dự phòng.
