Việt Nam Rồng Xanh Awards: Khi trải nghiệm Việt phải 'sống nhịp thế giới'
Giải thưởng Văn hóa Sáng tạo – Việt Nam Rồng Xanh Awards 2026 là sân chơi toàn quốc nhằm tìm kiếm, tôn vinh và kết nối các sáng kiến, sản phẩm, IP văn hóa Việt được sáng tạo trên nền tảng di sản và công nghệ, với tham vọng đưa bản sắc Việt trở thành tài sản trí tuệ có giá trị kinh tế và sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Ngày 8/10 tại Hà Nội, trong khuôn khổ Diễn đàn "Công nghệ số và AI trong kiến tạo nền kinh tế sáng tạo – Từ tài nguyên văn hóa đến năng lực cạnh tranh quốc gia", giải thưởng chính thức được công bố với thông điệp "Sáng tạo trải nghiệm Việt – Sống nhịp thế giới". Quan điểm ở đây rất rõ ràng: văn hóa Việt không thể mãi ở vị thế chất liệu phụ trợ; nó phải trở thành trung tâm của những IP văn hóa Việt có khả năng vươn ra toàn cầu. Điểm đáng chú ý là giải thưởng bao quát trọn hành trình từ bảo tồn di sản, phát triển trải nghiệm điểm đến, sáng tạo sản phẩm và nội dung văn hóa đến ứng dụng công nghệ, giáo dục thế hệ trẻ và các đóng góp có sức ảnh hưởng rộng. Thay vì tách rời bảo tồn với kinh doanh, ban tổ chức đang đặt ra một mô hình liền mạch: di sản văn hóa Việt là điểm xuất phát cho nền kinh tế sáng tạo, chứ không phải “kho trưng bày” nằm yên trong quá khứ.
IP văn hóa Việt: từ câu chuyện địa phương đến tài sản trí tuệ đa nền tảng
Việt Nam sở hữu một kho tài nguyên văn hóa khổng lồ tích lũy qua hàng nghìn năm lịch sử: di sản, nghệ thuật, âm nhạc, ẩm thực, kiến trúc, tri thức bản địa và vô số câu chuyện địa phương. Nhưng nếu các giá trị này chỉ dừng lại ở lễ hội, bảo tàng và vài chương trình giới thiệu, chúng khó có thể trở thành lực đẩy cho nền kinh tế sáng tạo. Khái niệm IP văn hóa Việt được diễn đàn và giải thưởng xác lập khá cụ thể: đó là những sáng tạo phát triển từ tài nguyên văn hóa như nhân vật, câu chuyện, tác phẩm, buổi biểu diễn, biểu tượng hay đặc sản địa phương, gắn với đối tượng quyền sở hữu trí tuệ rõ ràng và có chủ sở hữu cụ thể. Nói thẳng, IP văn hóa là cách chúng ta chuyển bản sắc thành tài sản, chứ không chỉ thành niềm tự hào. Khi kết hợp với công nghệ số và trí tuệ nhân tạo, một câu chuyện, nhân vật hay chất liệu truyền thống hoàn toàn có thể phát triển đa nền tảng thành phim ảnh, âm nhạc, nội dung số, trò chơi, thương hiệu điểm đến hay sản phẩm tiêu dùng – chính là con đường then chốt để chuyển hóa chất liệu văn hóa thành những IP văn hóa có giá trị thương mại cao. Nếu không dám coi văn hóa là tài sản có thể tạo dòng tiền, Việt Nam sẽ bỏ lỡ cơ hội lớn nhất của thời kỳ số.
Công nghệ số, AI và bài kiểm tra sức mạnh mềm của kinh tế sáng tạo
Diễn đàn "Công nghệ số và AI trong kiến tạo nền kinh tế sáng tạo" tại Hà Nội đặt ra một góc nhìn thẳng thắn: văn hóa không chỉ là giá trị cần bảo tồn, mà là nguồn lực hình thành IP văn hóa, sản phẩm, thương hiệu và mô hình kinh doanh mới. Khi kết hợp cùng công nghệ số, AI và sở hữu trí tuệ, tài nguyên văn hóa được kỳ vọng sẽ thúc đẩy nền kinh tế sáng tạo và nâng cao sức mạnh mềm Việt Nam. Theo Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số, câu hỏi quan trọng không còn là "AI có thể làm được gì cho văn hóa" mà là: làm thế nào để công nghệ và AI biến tài nguyên văn hóa thành tài sản trí tuệ, biến tài sản trí tuệ thành sản phẩm sáng tạo, và biến sản phẩm sáng tạo thành giá trị kinh tế, thương hiệu và năng lực cạnh tranh của Việt Nam? Đây là tuyên bố có thể trích dẫn vì nó cho thấy sự dịch chuyển tư duy: từ bảo trợ văn hóa sang chủ động thiết kế mô hình kinh tế xoay quanh di sản. Khác với IP công nghệ tạo lợi thế từ giải pháp kỹ thuật và khả năng ứng dụng, IP văn hóa tạo giá trị từ bản sắc, câu chuyện con người và khả năng kết nối cảm xúc với công chúng. Nhưng để IP văn hóa thực sự trở thành tài sản, các dự án phải coi chiến lược sở hữu trí tuệ là điều kiện tiên quyết: xác định chủ thể quyền, bảo hộ yếu tố sáng tạo, quyền khai thác, cơ chế hợp tác và phân chia lợi ích. Nếu không, kinh tế sáng tạo sẽ mắc kẹt ở sự sôi động bề mặt mà thiếu nền tảng pháp lý để tạo ra giá trị bền vững.
Giải thưởng sáng tạo dành cho ai và mở ra cánh cửa nào?
Cũng trong ngày 8/10, Việt Nam Rồng Xanh Awards 2026 chính thức mở cổng đăng ký trên phạm vi toàn quốc, song hành với diễn đàn về công nghệ số và AI trong kiến tạo nền kinh tế sáng tạo. Đây không phải cuộc chơi khép kín cho một nhóm nhà sáng tạo nhỏ; danh sách đối tượng tham gia được mở rộng có chủ đích. Theo ban tổ chức, giải thưởng do Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số phối hợp với Trung tâm Chuyển đổi số Văn hóa, Thể thao và Du lịch (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), Cục Chuyển đổi số Quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ), Mạng lưới Rồng Xanh Toàn cầu (Rồng Xanh Fellowship), Vietnam Brand Purpose và Stamford Global Leadership Center tổ chức. Đối tượng tham gia bao gồm các địa phương, doanh nghiệp, đơn vị quản lý điểm đến, nghệ sĩ, nhà sáng tạo và chủ sở hữu dự án, đơn vị công nghệ, tổ chức giáo dục – đào tạo, cùng các tổ chức và cộng đồng có sáng kiến phù hợp với tiêu chí của giải thưởng. Thông điệp "Sáng tạo trải nghiệm Việt – Sống nhịp thế giới" chỉ có ý nghĩa nếu những người đang nắm di sản, đang làm nội dung, đang phát triển công nghệ số cùng bước vào cùng một sân chơi. Rồng Xanh Awards, ở tầng sâu, là bài kiểm tra xem chúng ta có đủ dũng khí coi văn hóa là nền tảng hợp tác giữa nhà nước, doanh nghiệp, cộng đồng sáng tạo và nhà đầu tư hay không.
Kết luận: Văn hóa phải trở thành chiến lược, không chỉ là khẩu hiệu
Giải thưởng sáng tạo mang tên Việt Nam Rồng Xanh Awards không đơn thuần thêm một danh hiệu vào hệ thống khen thưởng. Nó đang cố gắng dịch chuyển vị thế của di sản văn hóa Việt: từ đối tượng bảo tồn sang nguồn lực hình thành IP văn hóa Việt có thể vươn ra thị trường quốc tế. Khi văn hóa được đối xử như tài sản trí tuệ, khi công nghệ số và AI được dùng để nhận diện, số hóa, mở rộng biên độ sáng tạo, và khi chiến lược sở hữu trí tuệ được đặt từ đầu, sức mạnh mềm mới có cơ hội trở thành năng lực cạnh tranh thực sự. Từ góc nhìn cá nhân, thông điệp "Văn hóa có thể trở thành tài sản. Tài sản có thể tạo ra giá trị kinh tế. Và những giá trị được thế giới lựa chọn có thể góp phần tạo nên sức mạnh mềm Việt Nam" là câu nói nên được trích lại nhiều lần. Nó nhắc rằng bản sắc không tự động tạo ra ảnh hưởng; chỉ khi được cấu trúc thành IP, gắn với sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh, văn hóa mới bước vào sân chơi kinh tế toàn cầu. Rồng Xanh Awards đã mở cổng. Phần còn lại không nằm ở các văn bản hay diễn đàn, mà ở quyết định của từng địa phương, doanh nghiệp, nghệ sĩ, nhà sáng tạo: hoặc tiếp tục coi di sản là câu chuyện "chuẩn mực nhưng xa thị trường", hoặc biến nó thành IP văn hóa Việt – những tài sản có thể mang nhịp sống Việt đi xa hơn đường biên giới.
