Từ phòng máy được nâng cấp đến mục tiêu thu hẹp khoảng cách số
Sáng kiến Wellspring Hanoi nâng cấp phòng máy và đưa huấn luyện an toàn số vào Trường Giáo dục Trẻ khuyết tật Sóc Sơn là một chương trình đầu tư công nghệ – giáo dục nhằm mở rộng khả năng tiếp cận kỹ năng kỹ thuật số cho học sinh khuyết tật, đồng thời bảo đảm các em được học và sử dụng Internet trong một môi trường an toàn, có người hướng dẫn và hệ thống hỗ trợ phù hợp với nhu cầu đặc thù của từng em. Điểm đáng nói ở đây không phải là con số hơn 300 triệu đồng đầu tư, mà là cách khoản kinh phí đó được dùng để xử lý một bài toán còn bị bỏ ngỏ trong giáo dục: khoảng cách kỹ năng số giữa học sinh khuyết tật và các bạn đồng trang lứa. Khi công nghệ trở thành nền tảng cho học tập, việc để một nhóm học sinh đứng ngoài cuộc không chỉ là thiếu công bằng, mà còn tạo thêm tầng mới của thiệt thòi. Wellspring Hanoi đã chọn đi vào điểm yếu này bằng một chương trình có cấu trúc rõ: nâng cấp phòng máy, bổ sung thiết bị và gắn chặt an toàn số học sinh với mọi giờ học trên máy.
300 triệu đồng không chỉ là máy mới, mà là một không gian học tập số trọn vẹn
Trong khuôn khổ hoạt động “Mùa Trăng Hạnh Phúc – Nối mùa trăng, muôn sắc sum vầy”, Quỹ Spring In My Hands cùng các đơn vị đồng hành đã dành hơn 300 triệu đồng để nâng cấp hạ tầng công nghệ tại Trường Giáo dục Trẻ khuyết tật Sóc Sơn. Đây là số tiền không hề lớn nếu so với một dự án công nghệ, nhưng lại được phân bổ khá thông minh: nâng cấp phòng máy, lắp đặt 12 máy tính, tân trang phòng in, bổ sung 4 thiết bị phát Wi‑Fi, 3 máy in màu, 100 bộ sách giáo khoa và tài liệu an toàn mạng. Những hạng mục này được lựa chọn với mục tiêu sử dụng lâu dài, không phải kiểu tặng quà một lần rồi để đó. Việc nâng cấp phòng máy đi cùng xây dựng không gian in ấn, góc sách và học liệu số biến an toàn số học sinh thành một phần của hệ sinh thái học tập, chứ không chỉ là vài buổi nói chuyện. Ở một ngôi trường nơi nhiều em gặp khó khăn về nghe, nói hoặc nhận thức, việc có phòng tin học mới và khu vực thực hành giúp kỹ năng kỹ thuật số trở thành thói quen được luyện mỗi ngày, thay vì khái niệm xa vời.
Công nghệ như công cụ trợ giúp cho học sinh khuyết tật, không phải mục tiêu tự thân
Điểm mạnh của chương trình là coi công nghệ như công cụ trợ giúp, chứ không phải mục tiêu phô diễn thiết bị. Với học sinh gặp khó khăn về nghe, nói hoặc nhận thức, hình ảnh, dữ liệu trực quan trên máy tính và Internet giúp giáo viên linh hoạt hóa phương pháp truyền đạt, thiết kế bài học theo tốc độ tiếp nhận riêng của từng em. Thay vì đánh đồng cả lớp với một kiểu giảng dạy, phòng máy được nâng cấp mở ra khả năng cá nhân hóa, từ bài tập trực quan đến phần mềm hỗ trợ giao tiếp. Một câu nói đáng nhớ trong chương trình là: “Một chiếc máy tính chỉ thực sự tạo ra giá trị khi người sử dụng có thể khai thác nó phục vụ học tập và được trang bị những kỹ năng cần thiết để sử dụng môi trường số an toàn”. Đó là quan điểm dứt khoát chống lại kiểu nâng cấp phòng máy để chụp ảnh, mà không đi sâu vào việc an toàn số học sinh có được bảo đảm hay không. Từ nhu cầu thực tế của học sinh khuyết tật, không gian tin học mới được đưa vào sử dụng với kỳ vọng trở thành công cụ thường xuyên giúp các em thực hành, làm quen với kỹ năng kỹ thuật số và tăng khả năng tự chủ trong học tập.
An toàn số song hành với mở rộng kỹ năng kỹ thuật số
Nếu chỉ nâng cấp phòng máy mà bỏ qua an toàn số, chương trình sẽ đi ngược với mục tiêu hỗ trợ học sinh khuyết tật. Vì thế, cùng với hạ tầng, một nội dung riêng về an toàn số học sinh được tích hợp ngay trong hoạt động huấn luyện. Cán bộ Cục An ninh mạng hướng dẫn học sinh dùng máy tính, tiếp cận kỹ năng công nghệ cơ bản, đồng thời chia sẻ về bảo vệ dữ liệu cá nhân, giao tiếp có trách nhiệm và nhận diện nguy cơ trực tuyến. Các tài liệu như “Cẩm nang Không Một Mình”, sổ tay “Tin AI” không phải phát cho đủ, mà được đặt trong mạng lưới phối hợp giữa cơ quan chuyên môn, nhà trường và gia đình, để khi các em gặp rủi ro trên mạng thì đã biết mình có thể tìm đến ai. Thiếu tá Nguyễn Thị Thùy Linh nhấn mạnh: mọi trẻ em đều có quyền được an toàn trên không gian mạng và cần cảm nhận có người sẵn sàng lắng nghe, hỗ trợ. Với học sinh khuyết tật, yêu cầu này còn cấp thiết hơn, bởi các em dễ trở thành nhóm yếu thế nếu không được trang bị kỹ năng và tiếng nói trên môi trường số.
Một ngày Trung thu, hiệu ứng dài hạn cho tiếp cận kỹ năng số bao trùm
Điểm đáng khen của sáng kiến này là không xem thiện nguyện như sự kiện từ thiện một chiều. Quỹ Spring In My Hands được hình thành từ sự tham gia của học sinh, phụ huynh, giáo viên và đối tác; các em không chỉ lên Sóc Sơn để trao quà, mà còn trực tiếp gây quỹ, chuẩn bị nội dung và kết nối với cộng đồng. Điều đó biến trải nghiệm Trung thu thành bài học công dân số: học sinh bình thường giúp bạn khuyết tật tiếp cận công nghệ, nhưng đồng thời tự học cách tham gia có trách nhiệm vào hoạt động cộng đồng. Theo chia sẻ từ nhà trường, các hạng mục đầu tư được chọn theo hướng có thể phục vụ dạy và học dài hạn, để phòng máy tiếp tục hoạt động, sách tiếp tục được đọc và kiến thức an toàn số trở thành kỹ năng đồng hành cùng học sinh trong quá trình trưởng thành. Nói cách khác, đây là một bước đi cụ thể nhằm thu hẹp khoảng cách kỹ năng kỹ thuật số, giúp học sinh khuyết tật không còn bị bỏ lại phía sau khi xã hội chuyển mạnh sang môi trường số. Đó là kiểu đầu tư mà các trường khác nên coi như mẫu tham chiếu: công nghệ phải đi cùng an toàn, và mọi đứa trẻ – kể cả có khiếm khuyết – đều xứng đáng được hiện diện bình đẳng trên không gian số.
