Mục tiêu tiếp cận cần đi cùng hỗ trợ thực chất
Giáo dục hòa nhập là cách tổ chức học tập để trẻ khuyết tật được tiếp cận giáo dục phù hợp với nhu cầu và khả năng, cùng với các hỗ trợ cần thiết để tham gia học tập. Hải Phòng đặt mục tiêu đến năm 2030 có hơn 90% trẻ khuyết tật trong độ tuổi mầm non và tiểu học được tiếp cận giáo dục. Đây là cam kết đáng chú ý, nhưng tỷ lệ tiếp cận không thể là thước đo duy nhất: trẻ có tên trong dữ liệu hoặc được ghi danh chưa chắc đã nhận được sự hỗ trợ giúp các em học tập lâu dài. Thành phố đang triển khai chương trình trợ giúp người khuyết tật trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo giai đoạn 2026-2030, nhằm bảo đảm quyền và cơ hội học tập, đồng thời cải thiện điều kiện tiếp cận giáo dục. Thử thách nằm ở việc đưa mục tiêu từ văn bản vào lớp học.
Kế hoạch nhắm vào những rào cản trong trường học
Kế hoạch không chỉ đặt ra chỉ tiêu cho trẻ em: Hải Phòng còn hướng tới việc 40% người khuyết tật trong độ tuổi lao động có khả năng làm việc được học nghề phù hợp. Với trẻ em, việc rà soát dữ liệu và phối hợp với chính quyền cấp xã, phường, đặc khu để tìm trẻ chưa tiếp cận giáo dục là bước thiết yếu; nếu không biết trẻ đang ở đâu và cần gì, hỗ trợ dễ bỏ sót đúng những gia đình khó tiếp cận nhất. Thành phố dự kiến tổ chức giáo dục hòa nhập hoặc chuyên biệt phù hợp, đồng thời xây dựng và thực hiện kế hoạch giáo dục cá nhân. Kế hoạch cũng nhấn mạnh phát hiện sớm, đánh giá nhu cầu và can thiệp giáo dục sớm. Những việc này có ý nghĩa trực tiếp với gia đình: hỗ trợ không nên chỉ bắt đầu sau khi trẻ đã gặp khó khăn kéo dài ở trường.
Giáo viên, cơ sở vật chất và dữ liệu sẽ quyết định kết quả
Để hỗ trợ học sinh khuyết tật không dừng ở lời hứa, cần theo dõi năng lực và mức độ sẵn sàng của người làm giáo dục. Kế hoạch yêu cầu nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý, giáo viên và nhân viên, đồng thời phát huy vai trò của các trung tâm hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập trong tư vấn chuyên môn cho trường học. Cơ sở tiếp cận cũng cần được rà soát: trường học, trung tâm dạy nghề và trung tâm hỗ trợ sẽ từng bước cải thiện cơ sở vật chất, thiết bị, học liệu và công cụ hỗ trợ. Đây là những nội dung có thể kiểm chứng qua thực tế, thay vì chỉ nhìn vào tỷ lệ tổng hợp. Thành phố cũng nêu bảy nhóm nhiệm vụ, gồm cập nhật dữ liệu, thực hiện chính sách, nâng hiệu quả các trung tâm, bồi dưỡng nhân lực, dạy nghề, tăng khả năng tiếp cận và huy động nguồn lực.
Đánh giá bằng trải nghiệm của trẻ và gia đình
Trong những năm triển khai, cần xem xét không chỉ có bao nhiêu trẻ khuyết tật đến trường mà còn trẻ có được phát hiện nhu cầu kịp thời, có kế hoạch giáo dục cá nhân và nhận hỗ trợ phù hợp hay không. Cũng cần theo dõi trường nào đã cải thiện khả năng tiếp cận, giáo viên được bồi dưỡng ra sao, và các trung tâm hỗ trợ có thực sự giúp cơ sở giáo dục giải quyết vướng mắc chuyên môn. Với nhóm người học nghề, kế hoạch còn đề cập phối hợp với doanh nghiệp và cơ sở sản xuất để tổ chức trải nghiệm thực tế, thực tập, tư vấn và giới thiệu việc làm sau đào tạo. Những dấu hiệu này giúp phân biệt việc đạt chỉ tiêu trên giấy với cơ hội học tập có chất lượng. Mục tiêu hơn 90% là điểm khởi đầu cần thiết; thành công sẽ phụ thuộc vào việc từng trẻ có thể đến lớp, tham gia học và tiến bộ với sự hỗ trợ phù hợp.
