Một cuộc gặp ba bên, nhiều giới hạn
Thượng đỉnh Mỹ Nga Trung là cuộc gặp chung dự kiến giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Nga Vladimir Putin, bên lề hội nghị APEC tại Trung Quốc, nơi hồ sơ hạt nhân và những bất đồng chiến lược có thể cùng được đưa ra. Nhà Trắng ngày 13/11 xác nhận ông Trump sẽ gặp hai nhà lãnh đạo vào tuần tới. Đây sẽ là lần đầu tiên lãnh đạo ba nước cùng ngồi trong một cuộc họp ba bên, nhưng việc có mặt quanh một bàn không đồng nghĩa các bên đã gần nhau về chính sách. Trước thông báo của Nhà Trắng, Washington, Moscow và Bắc Kinh đã trao đổi về chương trình nghị sự; Trung Quốc cũng xác nhận liên lạc với các bên về khả năng tổ chức cuộc gặp. Bối cảnh ấy cho thấy giá trị trước mắt nằm ở việc duy trì đối thoại, không phải ở một thỏa thuận đã được bảo đảm.
Hạt nhân: ưu tiên của Washington, phép thử của cuộc gặp
Vũ khí hạt nhân là hồ sơ được Washington nêu rõ nhất. Nhà Trắng cho biết cuộc gặp bên lề hội nghị APEC sẽ tập trung vào không phổ biến vũ khí hạt nhân; ông Trump muốn bàn về cắt giảm kho vũ khí toàn cầu và cho rằng nguy cơ phổ biến loại vũ khí này rất lớn. Trước đó, Ngoại trưởng Marco Rubio cũng nói tổng thống Mỹ muốn thảo luận về tình trạng vũ khí hạt nhân trên thế giới, với mục tiêu chống phổ biến. Một bản tin dẫn khả năng các nhà lãnh đạo bàn về một hiệp ước kiểm soát vũ khí đầy tham vọng, nhưng đây mới là nội dung dự kiến, không phải cam kết đã thống nhất. Các quan chức Mỹ được cho là không kỳ vọng nhiều vào một thỏa thuận hạt nhân mới. Sự dè dặt đó hợp lý: đặt vấn đề lên bàn là bước mở đầu, còn xử lý khác biệt về kiểm soát và cắt giảm vũ khí là việc khó hơn nhiều.
Ukraine là phép thử về đối thoại và tính chính danh
Moscow có thể muốn dùng cuộc gặp để thúc đẩy lập trường về xung đột Ukraine. Trợ lý Điện Kremlin Yuri Ushakov nói Nga sẽ tiếp tục bàn toàn bộ vấn đề liên quan đến giải quyết xung đột trong cuộc gặp dự kiến giữa ông Putin và ông Trump tại APEC. Thời điểm này đáng chú ý: phát biểu được đưa ra một ngày sau vòng đàm phán hòa bình mới nhất giữa Nga và Ukraine, do Mỹ làm trung gian, kết thúc tại Abu Dhabi mà không có bước đột phá đáng kể, dù hai bên đạt thỏa thuận trao đổi tù binh. Nhưng nếu Ukraine không có mặt, một cuộc trao đổi giữa ba cường quốc khó thay thế tiến trình cần sự tham gia của Kiev. Tổng thống Volodymyr Zelensky từng phản đối những quyết định về Ukraine được đưa ra mà không có Ukraine. Vì thế, hồ sơ này vừa có thể chiếm thời lượng đáng kể, vừa phơi bày giới hạn của một cuộc họp không có các bên trực tiếp tham chiến.
Đối thoại là tín hiệu, chưa phải đột phá
Theo thông tin được công bố, cuộc gặp ba bên dự kiến diễn ra tại Thâm Quyến ngày 19/11, bên lề hội nghị APEC. Ông Trump trước đó nói sẽ bàn về phi hạt nhân hóa cùng nhiều vấn đề khác, còn các bên đang trao đổi về nghị trình. Điều đó cho thấy Washington, Moscow và Bắc Kinh vẫn duy trì kênh liên lạc dù bất đồng chiến lược chưa được giải quyết. Tuy nhiên, phạm vi chủ đề rộng không bảo đảm kết quả cụ thể: kiểm soát hạt nhân đòi hỏi thỏa hiệp, còn Ukraine không thể được giải quyết bền vững nếu tiếng nói của Kiev bị gạt ra ngoài. Ý nghĩa đáng kể nhất của thượng đỉnh Mỹ Nga Trung vì vậy có thể là tạo cơ hội để ba cường quốc nêu ưu tiên và thăm dò khoảng cách. Kết luận nên thận trọng: hội nghị là phép thử cho khả năng đối thoại, chưa phải bằng chứng rằng các bên đã tiến gần một thỏa thuận.
