Khi biểu tượng nữ quyền bước vào lịch sử bằng phong cách
Gloria Steinem là nhà báo, nhà hoạt động xã hội và biểu tượng nữ quyền đã dùng thời trang như công cụ chính trị, biến phong cách nữ tính thành một ngôn ngữ kháng cự, khẳng định rằng việc quan tâm đến quần áo có thể song hành với đấu tranh cho quyền phụ nữ và tự do cơ thể trong suốt hơn nửa thế kỷ. Steinem – người qua đời ở tuổi 92 – không chỉ là gương mặt của phong trào giải phóng phụ nữ, mà còn là gương mặt của một thế hệ phụ nữ tái định nghĩa nữ quyền và phong cách. Bà xuất hiện với mái tóc dài, mắt kính aviator, quần ống loe, thắt lưng concha, vòng hạt dài, tạo ra một “đồng phục” đậm chất 70s vừa quyến rũ vừa chiến đấu, khiến Gloria Steinem thời trang trở thành một biểu tượng thị giác của tự do. Việc một nhà hoạt động có sức ảnh hưởng như vậy dám gắn mình với phong cách nữ tính không phải là sự phù phiếm, mà là tuyên ngôn: phụ nữ không cần từ bỏ cái đẹp để có quyền lực.
Thời trang hoạt động xã hội: khi miniskirt và aviator là lời phản kháng
Từ cuối thập niên 1960, Steinem trở thành không chỉ tiếng nói mà còn là gương mặt của phong trào nữ quyền; chính ngoại hình đó là phần mở rộng của thông điệp chính trị. Bà từ chối bộ suit chuẩn mực, kín đáo, kiểu đệ nhất phu nhân mà xã hội xem là hình mẫu phụ nữ ngoan ngoãn; thay vào đó, bà chọn áo Henley ôm, quần jean ống loe, thắt lưng hông thấp, miniskirt da lộn với bốt cao gối hoặc Mary Jane như một “dress code” mới cho phụ nữ tự do. Đó là thời trang hoạt động xã hội đúng nghĩa: mỗi món đồ là một câu trả lời thẳng với chuẩn mực giới. Steinem cũng là “aviator-wearing avatar” của phong trào, dùng kính râm, mái tóc phồng, highlight, để thách thức khuôn mẫu nữ tính ngoan hiền và khẳng định quyền tự chủ với cơ thể. Bà từng nói “fashion in the past meant conforming and losing oneself… fashion in the present means being unique and finding oneself” – câu nói cô đọng việc bà biến thời trang từ công cụ áp chế thành phương tiện tìm kiếm bản sắc.
Nữ quyền và phong cách: từ Playboy Bunny tới Ms. magazine
Steinem chưa bao giờ chấp nhận quan điểm rằng muốn nghiêm túc với nữ quyền thì phải thờ ơ với diện mạo. Trong thập niên 1960–1970, bà là biên tập viên, cây bút bình luận văn hóa và phong cách, viết về chuyện hẹn hò, chính trị, tránh thai, bình đẳng giới – chính tại nơi người ta thường coi thời trang là góc “nhẹ nhàng” của báo chí. Năm 1963, bà được thuê đóng giả Playboy Bunny để viết phóng sự điều tra hai kỳ về điều kiện làm việc tồi tệ của phụ nữ trong câu lạc bộ cocktail ở New York, cho thấy thời trang gợi dục không loại trừ khả năng bóc lột và vì vậy phải được phân tích dưới lăng kính quyền lực và lao động. Đối mặt sự miệt thị từ đồng nghiệp nam – bị gọi là “pretty girl pretending to be a writer” – Steinem đáp trả bằng việc sáng lập tạp chí Ms., lấy danh xưng trung tính nhằm xóa việc phụ nữ bị định nghĩa bằng tình trạng hôn nhân. Bà dùng nền tảng này để viết về quấy rối tình dục, quyền phá thai, sức khỏe phụ nữ, tiền lương bình đẳng – chứng minh rõ ràng rằng nội dung “capital-I important” có thể đi cùng vẻ ngoài glam, mà không làm nó kém nghiêm túc.
Phong cách nữ tính như quyền lực: từ Holly Golightly tới Wonder Woman
Điều thú vị về Gloria Steinem thời trang là bà không hề phủ nhận sự hấp dẫn của biểu tượng nữ tính, mà tái chiếm chúng. Một trong những hình mẫu phong cách của bà là Holly Golightly – cô gái trong Breakfast at Tiffany’s, người dùng chiếc Little Black Dress, trang sức, thuốc lá dài để kể câu chuyện vượt thoát quá khứ nghèo khó, đồng thời thể hiện tính dục theo cách nổi loạn hơn vẻ ngoài cổ điển gợi ý. Steinem nhìn thấy ở đó khả năng kể chuyện qua phong cách: femininity không phải kẻ thù, mà là chất liệu để viết lại vai nữ. Bà cũng yêu Wonder Woman và từng dẫn chiến dịch khôi phục lại bộ trang phục sao lấp lánh cho nhân vật truyện tranh này, thay vì để siêu anh hùng nữ bị “làm dịu” đi. Không phải ngẫu nhiên mà sau này, khi viết về Dolly Parton, Steinem ca ngợi việc Parton “lấy mọi biểu tượng nữ tính hiện đại bị chế giễu… và truyền vào đó sự hài hước cùng sức mạnh có ý thức” – một tuyên ngôn rằng phong cách nữ tính, nếu do phụ nữ tự chọn, có thể là nguồn quyền lực chứ không phải xiềng xích.
Di sản: thời trang như ngôn ngữ chính trị của cơ thể phụ nữ
Di sản lớn nhất của Steinem ở giao điểm giữa nữ quyền và phong cách là cách bà buộc chúng ta phải nghiêm túc nhìn vào câu hỏi: ai có quyền quyết định ngoại hình phụ nữ. Bà phân biệt rõ “fashion” – thứ người khác muốn chúng ta trông như thế – với “style” – biểu hiện độc đáo, cá nhân của mỗi người. Đó là bản tóm tắt hoàn hảo cho triết lý thời trang hoạt động xã hội của bà: phụ nữ phải được tự chọn những gì họ làm với cơ thể và hình ảnh của mình. Trong đời sống công khai, Steinem luôn là một biểu tượng nữ quyền đủ mạnh để buộc các máy quay phải nhìn vào nội dung bà nói; nhưng đồng thời, chính cách bà xuất hiện – boots, quần, áo len hoặc T-shirt, thắt lưng concha, kính aviator – khiến thông điệp nữ quyền của bà dễ nhận diện, lan truyền như một logo sống. Bà chứng minh rằng một “signature look” có thể tăng sức nặng cho lời nói, giúp ý tưởng vượt qua biên giới văn bản để thành hình ảnh ăn sâu vào trí nhớ tập thể. Kết luận cuối cùng của di sản Gloria Steinem là rõ ràng: muốn thay đổi xã hội, không cần từ bỏ phong cách; ngược lại, hãy dùng phong cách như một ngôn ngữ chính trị để viết lại luật chơi về cơ thể, bản sắc và nữ quyền cho nhiều thế hệ.
