Nguy cơ không nằm ở một ngày xa xôi
Mật mã hậu lượng tử là nhóm phương pháp bảo vệ thông tin được thiết kế để chống lại khả năng máy tính lượng tử phá vỡ một số thuật toán mã hóa đang dùng hiện nay. Đây không còn là chuyện chỉ cần quan tâm khi công nghệ ấy xuất hiện: dữ liệu bị đánh cắp hôm nay có thể trở thành mục tiêu giải mã nhiều năm sau.
Tại phiên chuyên đề về an toàn dữ liệu và an ninh mạng trong Diễn đàn Kinh tế mùa thu 2026 ở TP.HCM ngày 27/10, các đại biểu đặt yêu cầu thay đổi phương thức bảo mật trước sức ép của công nghệ lượng tử. Mối lo nổi bật là Q-Day: thời điểm máy tính lượng tử đủ mạnh để phá vỡ một số thuật toán mật mã khóa công khai phổ biến. Chưa ai xác định được khi nào thời điểm đó đến. Nhưng chờ một mốc chính xác mới bắt đầu chuẩn bị là lựa chọn thiếu thận trọng, nhất là khi dữ liệu cần được giữ kín trong thời gian dài.
Thu thập hôm nay, chờ giải mã ngày mai
Kịch bản “thu thập trước, giải mã sau” khiến việc mã hóa dữ liệu hiện nay không phải lá chắn tuyệt đối trước mọi rủi ro tương lai. Kẻ tấn công có thể lấy các dữ liệu đang được mã hóa, lưu trữ chúng và chờ đến khi năng lực tính toán lượng tử đủ mạnh để giải mã. Nói cách khác, nguy cơ đã bắt đầu từ hành vi thu thập, dù khả năng giải mã quy mô lớn chưa hiện hữu.
Điều này đặc biệt đáng lo với thông tin cần bảo mật lâu dài trong các lĩnh vực an ninh, quốc phòng, hành chính công, y tế, giao thông, năng lượng và tài chính. TS Tony Trần cảnh báo rằng các quốc gia và doanh nghiệp cần hành động ngay để chuẩn bị cho giai đoạn hậu lượng tử, dù máy tính lượng tử hiện chưa tạo ra những nguy cơ được nêu. Với tổ chức nắm dữ liệu nhạy cảm, thời gian lưu trữ và mức độ tổn hại nếu thông tin lộ lọt phải được tính vào quyết định bảo vệ.
Chuẩn bị bằng kiểm kê và khả năng nâng cấp
Chuyển đổi bảo mật không thể được xem là việc thay một thuật toán rồi coi như xong. Các hệ thống cũ, nhiều tầng và đang vận hành liên tục cần được rà soát để xác định nơi nào có rủi ro cao, dữ liệu nào cần giữ bí mật lâu dài và cách nâng cấp mà không làm gián đoạn dịch vụ. TS Stephen Oh lưu ý quá trình chuyển đổi không đơn giản, nên cần bắt đầu ngay cả khi chưa biết thời điểm máy tính lượng tử đạt năng lực đe dọa.
- Kiểm toán hiện trạng an toàn dữ liệu, ưu tiên tài chính, ngân hàng và hành chính công.
- Xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật để có thể nâng cấp hoặc thay thuật toán mật mã mà không phải làm lại toàn bộ hạ tầng.
- Thử nghiệm có kiểm soát các giải pháp mã hóa kháng lượng tử và truyền thông lượng tử, đồng thời phát triển nhân lực về mật mã, an ninh mạng và công nghệ lượng tử.
Đó là những bước thiết thực hơn việc chỉ chờ một giải pháp mới xuất hiện: tổ chức cần biết mình đang bảo vệ gì, hệ thống nào khó thay đổi và ai chịu trách nhiệm cho lộ trình chuyển đổi.
An toàn dữ liệu phải thành ưu tiên hạ tầng
Ở TP.HCM, các trao đổi tại diễn đàn gắn thách thức lượng tử với chủ quyền số và độ an toàn của một đô thị ngày càng dựa vào dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và hạ tầng số. Tài chính, ngân hàng, dịch vụ công và các hệ thống thiết yếu không thể chờ đến khi nguy cơ trở nên cấp bách mới đánh giá lại năng lực bảo vệ.
Lập trường đúng không phải là hoảng sợ trước một thời hạn chưa rõ, mà là thừa nhận rằng dữ liệu có vòng đời dài hơn nhiều chu kỳ công nghệ. Nếu thông tin bị thu thập hôm nay nhưng chỉ được giải mã trong tương lai, sự chậm trễ hiện tại vẫn có thể gây tổn hại về sau. Vì vậy, tổ chức cần kiểm kê dữ liệu, ưu tiên hệ thống trọng yếu và thiết kế hạ tầng có thể chuyển đổi mật mã. Chuẩn bị sớm là cách thực tế nhất để giữ an toàn dữ liệu trước khi năng lực giải mã dữ liệu của máy tính lượng tử thay đổi cán cân bảo mật.
