Từ giảng đường đến đường băng: một thế hệ nhà thiết kế bước ra thế giới
Sự chuyển dịch từ đào tạo thuần lý thuyết sang mô hình gắn kết giảng đường với sàn diễn quốc tế đang tạo nên bước ngoặt cho nhà thiết kế trẻ Việt Nam, khi mentorship thiết kế thời trang, runway chuyên biệt và các sự kiện như Global Student Fashion Week hợp lực mở ra con đường sự nghiệp toàn cầu, đồng thời giúp thế hệ mới khẳng định bản sắc văn hóa ngay từ khi còn là sinh viên. Trong bối cảnh đó, câu hỏi không còn là “liệu sinh viên Việt có thể hội nhập không”, mà là “họ sẽ muốn hiện diện trên bản đồ thời trang quốc tế bằng giọng nói nào”. Điểm đáng nói là sự thay đổi này xuất phát từ những nhân vật đã có vị thế vững chắc trong ngành. Sau gần 20 năm làm nghề, nhà thiết kế Lê Thanh Hòa mang vốn kinh nghiệm về tư duy sáng tạo, quy trình làm nghề và xây dựng thương hiệu quay lại giảng đường, đảm nhận vai trò thỉnh giảng và hướng dẫn đồ án tại nhiều trường đại học thiết kế lớn ở TP.HCM, đồng thời làm giám khảo bảo vệ tốt nghiệp tại các cơ sở đào tạo khác. Khi một NTK đã đi qua thảm đỏ châu Âu, Mỹ và Trung Quốc quay về lớp học, tín hiệu rất rõ: con đường ra thế giới của sinh viên không còn mơ hồ, mà bắt đầu được vạch ra bằng trải nghiệm thực chiến. Đây là lúc giảng đường không chỉ dạy kỹ thuật cắt may, mà dạy cả tư duy thương hiệu, khả năng kể chuyện bằng thời trang và chuẩn nghề nghiệp quốc tế. Theo chia sẻ của chính Lê Thanh Hòa, giáo dục là cách bền vững nhất để góp phần định hình diện mạo ngành thời trang, vì một bộ sưu tập chỉ tồn tại trong một mùa, trong khi một thế hệ nhà thiết kế được đào tạo tốt có thể ảnh hưởng đến ngành trong nhiều năm. Câu nói này nên được đọc như một tuyên ngôn chiến lược: nếu muốn có “thương hiệu Việt” ở tầm quốc tế, điểm xuất phát phải là lớp học, chứ không phải sàn diễn mùa vụ. Khi mentorship trở thành phần chính thức của chương trình đào tạo, sinh viên thời trang quốc tế lẫn Việt Nam được tiếp cận thực tiễn nghề từ sớm, giảm khoảng cách giữa bài tập trên giấy với yêu cầu khắt khe của thị trường.
Mentorship thiết kế thời trang: bệ đỡ vô hình cho tài năng trẻ
Nếu runway là nơi tài năng được nhìn thấy, thì mentorship thiết kế thời trang là tầng nền giúp tài năng có thể đứng vững. Điểm đáng mừng là mô hình này đang hình thành tương đối rõ trong hệ sinh thái đào tạo thời trang Việt Nam: từ việc các trường đại học chủ động mời nhà thiết kế kỳ cựu, đến vai trò của các trưởng ngành trong việc kèm cặp từng bộ sưu tập cụ thể. Khi người đi trước bước vào giảng đường không theo dạng “truyền cảm hứng ngắn hạn”, mà tham gia sâu vào đồ án, chấm tốt nghiệp, đồng hành cùng sinh viên, chất lượng đào tạo không thể không thay đổi. Trường hợp của Lê Thanh Hòa cho thấy một hình mẫu mentor rất cụ thể: anh bảo vệ thành công bằng thạc sĩ Mỹ thuật ứng dụng và sau đó trở thành gương mặt NTK kỳ cựu được mời hướng dẫn đồ án cho sinh viên tại nhiều trường, đồng thời đảm nhận vị trí giám khảo tại các kỳ bảo vệ tốt nghiệp. Điều này tạo ra cầu nối giữa tiêu chuẩn học thuật và tiêu chuẩn thị trường. Ở miền Bắc, nhà thiết kế Vũ Việt Hà – người nổi tiếng với các bộ sưu tập áo dài thập niên 1930 – tham gia công tác giảng dạy, nhận xét rằng sinh viên ngày nay có cơ hội tiếp xúc với công nghệ, kỹ thuật tiên tiến trong và ngoài nước, giúp nhiều bạn làm ra những bộ sưu tập xuất sắc ngay từ khi còn trên ghế nhà trường. Cả hai góc nhìn đều cho thấy mentorship không chỉ là “đi dự giờ”, mà là tham gia định hướng tư duy và tiêu chuẩn sản phẩm. Tại môi trường đào tạo khác, vai trò mentor lại được cấu trúc theo cách mang tính hệ thống. Ba bộ sưu tập Vũ Sắc, Lụa Là và Hùng Ca Sử Việt, với tổng cộng 15 thiết kế do ba nhà thiết kế trẻ thực hiện, đều được phát triển dưới sự hướng dẫn chuyên môn của TS. Vũ Huyền Trang – trưởng ngành Thiết kế thời trang. Trong mô hình này, giảng viên không chỉ chấm điểm mà giữ vai trò như giám đốc sáng tạo, giúp sinh viên chắt lọc ý tưởng, kiểm soát tính ứng dụng, và đảm bảo câu chuyện văn hóa được diễn đạt rõ ràng trong ngôn ngữ thời trang. Khi mentorship trở thành cấu phần chính thức của chương trình và được coi như “bản quyền nghề”, sinh viên không phải mò mẫm một mình; họ có người đồng hành để tránh rơi vào quỹ đạo sao chép, học được cách xây dựng tiếng nói cá nhân thay vì chạy theo xu hướng một cách mù quáng.
Sàn diễn chuyên biệt: khoảng cách từ đam mê đến nghề được rút ngắn
Dù mentorship có mạnh đến đâu, nếu thiếu sân khấu, nhà thiết kế trẻ vẫn sẽ mắc kẹt trong phạm vi học đường. Đây là lý do các sàn diễn chuyên biệt như Fashion Voyage hay Vietnam NextGen Fashion trở nên quan trọng: chúng biến ý tưởng trong đồ án thành trải nghiệm trình diễn thực sự, nơi bộ sưu tập được thử lửa trước công chúng, giới chuyên môn và truyền thông. Đạo diễn thời trang Long Kan, người đứng sau các chương trình như Fashion Voyage và Vietnam Couture Fashion Week, đã chỉ ra một thực tế: Việt Nam có nhiều tài năng trẻ nhưng khoảng cách từ giảng đường đến sàn diễn chuyên nghiệp quá xa, dẫn đến nhiều bộ sưu tập sáng tạo, bắt kịp xu hướng nhưng thiếu cơ hội được biết đến rộng rãi. Việc anh nhen nhóm và xây dựng Vietnam NextGen Fashion (VNF) nhằm tạo ra một hệ sinh thái đủ sức ảnh hưởng cho NTK trẻ là lời đáp trực diện vào khoảng trống đó. VNF Era 1 tổ chức năm 2024 tạo tiếng vang lớn vì lần đầu tiên có một sàn diễn runway dành riêng cho nhà thiết kế trẻ được tổ chức ở mức độ chuyên nghiệp, với tuyển chọn minh bạch, hội đồng nghệ thuật và chuyên môn gồm nhiều tên tuổi uy tín. Kỷ lục 37 nhà thiết kế trẻ đến từ 10 trường đại học đào tạo thời trang trên toàn quốc cùng tỏa sáng trên một sân khấu chung không chỉ là một con số đẹp, mà là bằng chứng cho thấy khi có cấu trúc rõ ràng, tài năng trẻ hoàn toàn có thể vận hành như một thế hệ, thay vì những cá nhân rời rạc. Đây là câu trúc đáng được nhân rộng, bởi nó cho phép sinh viên bước vào “chế độ nghề” từ sớm: học cách làm việc với đạo diễn, người mẫu, ê-kíp kỹ thuật, học cách chịu trách nhiệm trước deadline và chất lượng trình diễn. Đi xa hơn, VNF Era 2 đang được chuẩn bị với giai đoạn tuyển chọn trực tiếp đã hoàn thành, hội đồng nghệ thuật bổ sung thêm các gương mặt mới từ hệ thống thi hoa hậu, cùng bộ tiêu chí toàn diện hơn: tư duy sáng tạo, khả năng phát triển ý tưởng, tính ứng dụng, bản sắc cá nhân và tiềm năng phát triển trong tương lai thông qua bộ sưu tập theo chủ đề “Future Me”. Nếu Era 1 là sân khấu để tài năng xuất hiện, Era 2 bắt đầu đặt câu hỏi khó hơn: nhà thiết kế trẻ muốn trở thành ai trong 5–10 năm tới, và họ có đủ chiều sâu tư duy để trả lời bằng sản phẩm hay không. Trong bức tranh đó, các sàn diễn chuyên biệt không chỉ là bệ phóng một lần, mà là chuỗi thách thức liên tục, buộc thế hệ mới phải trưởng thành nhanh và tự tin hơn khi bước ra các sân chơi toàn cầu.
Global Student Fashion Week tại Hà Nội: cửa sổ quốc tế cho sinh viên Việt
Nếu Vietnam NextGen Fashion là “phòng thí nghiệm nghề” trong nước, thì Global Student Fashion Week tại Hà Nội đang đóng vai trò như cửa sổ quốc tế cho sinh viên Việt, nơi họ được đặt cạnh các sinh viên thời trang quốc tế khác trong một môi trường trình diễn thực thụ. Sự kiện diễn ra tại Trung tâm Triển lãm Quốc gia Việt Nam, với sự tham gia của người mẫu trong nước và quốc tế, biến thành phố thành điểm hẹn của các trường đào tạo thời trang và giới chuyên môn, dù tên tuổi từng đơn vị tham gia có thể còn chưa rộng rãi trên truyền thông. Quan trọng hơn, nó cho phép bộ sưu tập sinh viên được nhìn nhận không chỉ bằng con mắt nội địa, mà dưới ánh sáng kỳ vọng quốc tế về tính sáng tạo và bản sắc. Tại kỳ Global Student Fashion Week 2026, ngành Thiết kế Thời trang của một trường đa ngành đã giới thiệu ba bộ sưu tập Vũ Sắc, Lụa Là và Hùng Ca Sử Việt với tổng cộng 15 thiết kế, được trình diễn bởi người mẫu Việt Nam và quốc tế. Có một câu nói nổi bật về sự kiện này: đó không chỉ là sân chơi để sinh viên giới thiệu thiết kế của mình, mà còn là cơ hội giao lưu, học hỏi và tiếp cận các xu hướng mới. Ở cấp độ chiến lược, việc một chương trình đào tạo đưa sinh viên lên sân khấu quốc tế ngay trong quá trình học phản ánh rõ triết lý “thực học – thực hành – thực nghiệp”: bằng việc buộc sinh viên làm việc trong điều kiện trình diễn thật, nhà trường ngầm khẳng định rằng sản phẩm đào tạo không chỉ là bằng cấp, mà là năng lực đứng trên sân khấu toàn cầu. Sự hiện diện của sinh viên Việt tại sự kiện cũng cho thấy, khi giảng đường và sàn diễn kết nối, biên giới giữa “sinh viên” và “nhà thiết kế trẻ Việt Nam” trở nên linh hoạt hơn: họ có thể bước ra quốc tế với danh tính kép, vừa là người đang học, vừa là người đã làm nghề. Đây là lợi thế tâm lý quan trọng, vì nó cho phép họ sai, thử nghiệm và điều chỉnh trong môi trường còn mang tính học thuật, thay vì bị áp lực hoàn toàn của thị trường. Về phía ngành, mỗi lần góp mặt như vậy là một lần bản sắc văn hóa Việt Nam được đưa lên sân khấu quốc tế, giúp xây dựng dần hình ảnh một thế hệ thiết kế Việt biết nghĩ toàn cầu nhưng vẫn nói bằng ngôn ngữ văn hóa riêng.
Di sản văn hóa và tiếng nói riêng: con đường bền vững cho nhà thiết kế trẻ Việt Nam
Trong bối cảnh thời trang toàn cầu ngày càng đồng dạng về xu hướng, điều giúp nhà thiết kế trẻ Việt Nam khác biệt không phải là kỹ thuật đơn thuần, mà là cách họ đối thoại với di sản văn hóa. Điều đáng khích lệ là ở cả các sân chơi quốc nội lẫn quốc tế, những bộ sưu tập nổi bật thường không né tránh yếu tố văn hóa, mà đi thẳng vào nó, khai thác các biểu tượng quen thuộc dưới góc nhìn mới. Bộ sưu tập Vũ Sắc, chẳng hạn, chọn ba biểu tượng mỹ thuật cung đình triều Nguyễn – vân mây, rồng và họa tiết Tam Sơn Thủy Ba – rồi chuyển hóa chúng vào định hướng thời trang ứng dụng, kết hợp chất liệu nhẹ, phom dáng hiện đại và lớp voan tạo hiệu ứng chuyển động. Lựa chọn này cho thấy nhà thiết kế trẻ không coi di sản là thứ để trưng bày, mà là chất liệu có thể mang lên phố, đặt vào đời sống, để thế hệ trẻ gặp lại văn hóa qua quần áo mình mặc. Tương tự, bộ sưu tập Lụa Là với 3 thiết kế lấy cảm hứng từ những hình ảnh đặc trưng của Việt Nam, kết hợp hơi thở đương đại để tạo nên phong cách trẻ trung, giàu bản sắc. Hùng Ca Sử Việt lại kể câu chuyện lịch sử qua năm thiết kế Lạc Vân Sắc, Trống Cơm, Điệu Sơn Mài, Bách Hoa Tiên và Lá Phượng Hoàng, mỗi thiết kế gắn với một biểu tượng từ mỹ thuật cung đình, nghệ thuật sơn mài, nhạc cụ dân gian đến hình tượng phượng hoàng và muôn hoa. Khi cả ba bộ sưu tập cùng xuất hiện trên sân khấu Global Student Fashion Week, thông điệp trở nên rõ ràng: nhà thiết kế trẻ Việt Nam có thể nói chuyện hiện đại bằng chất liệu văn hóa, và đó là cách họ giành chỗ đứng trong cuộc đối thoại toàn cầu. Nếu nhìn rộng hơn, hướng đi này hoàn toàn có thể được nối dài bằng những câu chuyện như áo dài lấy cảm hứng từ 12 mùa hoa Hà Nội hay các di sản địa phương khác. Điều các chương trình đào tạo cần làm là tiếp tục khuyến khích sinh viên đi theo đường bền vững: đào sâu vào văn hóa, chứ không chạy đua với xu hướng ngắn hạn. Bởi lẽ, xu hướng thay đổi theo mùa, nhưng câu chuyện văn hóa thì có sức sống dài hơn rất nhiều. Khi mentorship thiết kế thời trang giúp sinh viên học cách kể chuyện, sàn diễn chuyên biệt cho họ cơ hội thử nghiệm, và sự kiện như Global Student Fashion Week mở lối ra quốc tế, con đường từ giảng đường đến sàn diễn thế giới không còn là giấc mơ xa xôi. Nó trở thành lộ trình có thể đi được, nếu mỗi nhà thiết kế trẻ sẵn sàng trả lời câu hỏi căn bản: “Tiếng nói riêng của tôi trong thời trang là gì, và tôi sẽ nói nó bằng di sản nào?”.
