Ung thư không từ trên trời rơi xuống: nó tích lũy từ thói quen
Thói quen gây ung thư là những hành vi lặp đi lặp lại trong sinh hoạt hàng ngày như hút thuốc, uống rượu, ăn trầu hay dùng đồ quá nóng, tạo tổn thương và đột biến tích lũy trong tế bào theo thời gian, khiến nguy cơ xuất hiện các bệnh ung thư như ung thư thực quản tăng lên dù ban đầu người bệnh hoàn toàn không có triệu chứng gì rõ ràng. Ung thư thực quản không phải biến cố bất ngờ, mà là kết quả của hàng chục năm cơ thể bị tấn công âm thầm. Khi chúng ta viện lý do “uống vài ly cho vui”, “hút ít cho đỡ buồn miệng”, thực tế là đang ký vào một bản cam kết rủi ro sức khỏe tương lai. Điểm đáng lo là cơ thể chịu đựng khá tốt trong nhiều năm, khiến nhiều người nhầm tưởng mình “khỏe mạnh”, cho tới khi triệu chứng xuất hiện thì đã muộn.
Ca bệnh 46 tuổi: 3 thói quen xấu và một khối u che kín thực quản
Một người đàn ông 46 tuổi, sống cùng vợ và 3 con, được chẩn đoán mắc ung thư thực quản sau gần 30 năm duy trì 3 thói quen xấu: hút 2 bao thuốc mỗi ngày, ăn trầu và thường xuyên uống bia. Điều khiến câu chuyện này đáng sợ hơn là các triệu chứng xuất hiện rất muộn: ban đầu chỉ là cảm giác nuốt vướng, như có dị vật trong cổ, sau đó đau khi nuốt và sụt 10 kg trong thời gian ngắn. Khi nội soi, bác sĩ Tiêu Đôn Nhân – chuyên khoa tiêu hóa, gan mật – phát hiện một đoạn thực quản của bệnh nhân bị khối u bao phủ hoàn toàn, gây tắc nghẽn đường ăn. Kết quả giải phẫu bệnh xác định đây là ung thư biểu mô tế bào vảy thực quản, và hành trình điều trị được dự đoán sẽ “rất vất vả” cho cả bệnh nhân lẫn gia đình.
Ba thói quen gây ung thư thực quản: hút thuốc, rượu bia, ăn trầu
Trường hợp trên không phải ngẫu nhiên. Bác sĩ Tiêu Đôn Nhân nhận định việc hút thuốc, uống rượu và ăn trầu trong thời gian dài là những yếu tố nguy cơ quan trọng dẫn đến ung thư thực quản ở bệnh nhân này. Đây chính là ba thói quen gây ung thư kinh điển mà người châu Á vẫn hay xem nhẹ. Ở dạng ung thư biểu mô tế bào vảy – chiếm khoảng 90% ca ung thư thực quản tại Đài Loan – các yếu tố nguy cơ được chỉ ra gồm hút thuốc, uống nhiều rượu, nhai trầu và thường xuyên sử dụng súp hoặc đồ uống quá nóng trên 65°C. Cùng một lúc duy trì nhiều thói quen xấu trong hàng chục năm giống như “tăng công suất” phá hủy niêm mạc thực quản. Đáng lo là tổn thương tích lũy âm thầm suốt 20-30 năm, đến khi triệu chứng xuất hiện thường đã ở giai đoạn nặng, việc điều trị phức tạp và tốn sức hơn rất nhiều.
Rượu và ung thư: chất gây ung thư nhóm 1, không còn là chuyện riêng của gan
Rượu không phải “gia vị” vô hại của những cuộc nhậu. Nó đã được Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế xếp vào nhóm chất gây ung thư nhóm 1, cùng khói thuốc lá và amiăng. Một nghiên cứu trên dữ liệu gánh nặng bệnh tật toàn cầu cho thấy số ca tử vong do ung thư liên quan đến rượu ở Mỹ tăng hơn gấp đôi, từ 11.361 ca năm 1990 lên 23.126 ca năm 2023. Đây là con số đủ để chúng ta phải xem lại thói quen “uống cho vui”. Các bằng chứng khoa học cho thấy rượu liên quan tới nhiều loại ung thư: vú, gan, thực quản, đại trực tràng và một số ung thư vùng đầu – cổ. Nam giới và người trên 55 tuổi chịu gánh nặng lớn nhất, nhưng xu hướng đáng lo đã xuất hiện ở cả nam 20-54 tuổi khi ung thư đại trực tràng trở thành nguyên nhân tử vong hàng đầu liên quan đến rượu. Nhận thức cộng đồng về mối liên hệ rượu và ung thư vẫn thấp hơn rất nhiều so với thuốc lá – đó là khoảng trống nguy hiểm.
Phòng ngừa ung thư: thay đổi hôm nay trước khi triệu chứng gõ cửa
Thông điệp quan trọng nhất từ ca ung thư thực quản trên là: đừng chờ có triệu chứng mới đi khám. Những thói quen xấu có thể âm thầm tích lũy tổn thương hàng thập kỷ trước khi cơ thể lên tiếng. Với người thường xuyên trào ngược dạ dày – thực quản, bác sĩ nhấn mạnh không nên chủ quan; khi tình trạng kéo dài hoặc tái diễn, cần chủ động đi khám và điều trị sớm. Ở góc độ phòng ngừa ung thư, rượu là yếu tố nguy cơ có thể thay đổi được. Các chuyên gia cho rằng mức tiêu thụ rượu thấp nhất có thể giúp giảm nguy cơ ung thư và cải thiện sức khỏe tổng thể, dù chưa có mức uống nào được coi là hoàn toàn an toàn. Điều này không chỉ đúng với ung thư thực quản, mà còn với ung thư gan – nhất là ở người đang nhiễm viêm gan B hoặc C, nơi rượu làm trầm trọng tổn thương gan và tăng nguy cơ ung thư gan, suy gan cấp đe dọa tính mạng. Phát hiện sớm và thay đổi lối sống không phải lựa chọn phụ, đó chính là chiến lược phòng ngừa ung thư thông minh nhất bạn có thể bắt đầu ngay hôm nay.
