Từ đối thoại nghị viện đến quan hệ thực chất
Hợp tác Việt Nam Timor-Leste là nỗ lực hai nước phối hợp qua các kênh nghị viện, kinh tế và khu vực, nhằm biến quan hệ hữu nghị thành những thỏa thuận có thể triển khai và đem lại lợi ích thiết thực. Chiều 17-11 tại Manila, bên lề Đại hội đồng Liên nghị viện ASEAN lần thứ 47 (AIPA-47), Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn gặp Chủ tịch Quốc hội Timor-Leste Maria Fernanda Lay; hai bên nhất trí tăng cường trao đổi đoàn và phát huy vai trò của Quốc hội trong hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, giám sát thực hiện các thỏa thuận song phương. Đây là hướng đi đáng chú ý: quan hệ cấp cao cần được nối với cơ chế lập pháp và theo dõi cụ thể, thay vì dừng ở tuyên bố thiện chí. Hai nhà lãnh đạo cũng nhất trí tăng cường tham vấn tại các diễn đàn đa phương như AIPA và Liên minh Nghị viện thế giới (IPU).
Thời điểm thúc đẩy hợp tác có ý nghĩa riêng khi hai nước hướng tới kỷ niệm 25 năm thiết lập quan hệ ngoại giao vào năm 2027. Những bước tiến gần đây, gồm chuyến thăm Việt Nam của Thủ tướng Kay Rala Xanana Gusmão vào tháng 6-2026 và cuộc gặp giữa Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm với Tổng thống José Ramos-Horta vào tháng 9-2026, tạo nền tảng chính trị để mở rộng chương trình nghị sự. Bước tiếp theo nên là sớm tổ chức kỳ họp đầu tiên của Ủy ban Hỗn hợp, như phía Việt Nam đề xuất, để biến các ưu tiên thành đầu việc, đầu mối và tiến độ rõ ràng.

Đầu tư và lương thực cần được nối với nhu cầu thực tế
Phần kinh tế của cuộc gặp đặt ra một yêu cầu thiết thực: tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam đầu tư, kinh doanh tại Timor-Leste, đồng thời mở rộng hợp tác về thương mại, nông nghiệp, năng lượng, viễn thông và giáo dục - đào tạo. Lời kêu gọi thuận lợi hóa hoạt động doanh nghiệp chỉ có ý nghĩa nếu được tiếp nối bằng môi trường rõ ràng, thủ tục dễ dự đoán và các thỏa thuận được thực hiện nhất quán. Đây là điều cần thiết để quan hệ song phương không chỉ dựa vào tiếp xúc chính trị mà còn tạo ra cơ hội hợp tác lâu dài.
An ninh lương thực là điểm hợp tác có tác động trực tiếp hơn tới đời sống người dân. Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định Việt Nam sẵn sàng cung cấp gạo cho Timor-Leste; phía Timor-Leste cảm ơn sự hỗ trợ trong bối cảnh nông nghiệp nước này gặp khó khăn. Cam kết này cho thấy hợp tác có thể đáp ứng nhu cầu trước mắt, nhưng hiệu quả lâu dài còn phụ thuộc vào việc kết nối nguồn cung với nhu cầu và củng cố năng lực nông nghiệp tại chỗ. Quốc hội Timor-Leste cũng cho biết có kế hoạch thông qua nghị quyết phê chuẩn hiệp định miễn thị thực cho người mang hộ chiếu phổ thông giữa hai nước, một bước có thể giúp việc đi lại phục vụ giao lưu và hoạt động kinh doanh thuận tiện hơn.
Hỗ trợ Timor-Leste gắn với sức mạnh chung của ASEAN
Timor-Leste bước vào giai đoạn hội nhập khu vực mới sau một năm trở thành thành viên ASEAN; Quốc hội nước này đồng thời được Ban Chấp hành AIPA nhất trí trình Đại hội đồng xem xét kết nạp làm thành viên chính thức thứ 11. Vì vậy, sự hỗ trợ của Việt Nam không chỉ là một nội dung song phương: Việt Nam sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ Timor-Leste thực hiện các cam kết trong ASEAN, cũng như chuẩn bị đảm nhiệm vai trò Chủ tịch ASEAN năm 2029. Cách tiếp cận này có lợi cho cả hai bên nếu giúp thành viên mới tham gia đầy đủ hơn vào các cơ chế chung, thay vì chỉ đạt được tư cách chính thức.
Hai lãnh đạo cũng nhấn mạnh phối hợp ủng hộ lập trường chung của ASEAN và giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, trên cơ sở luật pháp quốc tế. Trong bối cảnh đó, hợp tác nghị viện có thể góp phần củng cố sự nhất quán giữa cam kết khu vực và chính sách trong nước, thông qua hoàn thiện pháp luật và giám sát thực hiện. Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã mời bà Maria Fernanda Lay thăm Việt Nam vào thời gian phù hợp và bà vui vẻ nhận lời. Chuyến thăm cùng kỳ họp Ủy ban Hỗn hợp và việc thúc đẩy thỏa thuận miễn thị thực sẽ là những phép thử cụ thể cho đà hợp tác hiện nay.
Kết luận: lấy cam kết làm thước đo
Cuộc gặp tại AIPA-47 mở ra một chương trình hợp tác có phạm vi rộng, từ trao đổi nghị viện và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp đến cung cấp gạo, hỗ trợ hội nhập ASEAN. Giá trị của chương trình sẽ được quyết định bởi những bước tiếp theo: Ủy ban Hỗn hợp có sớm họp hay không, các thỏa thuận thương mại và đầu tư có được thúc đẩy hay không, và cam kết hỗ trợ lương thực có đáp ứng đúng nhu cầu hay không. Nếu hai bên duy trì được nhịp phối hợp và đưa cam kết vào thực hiện, quan hệ Việt Nam - Timor-Leste có thể trở thành một mối liên kết thiết thực hơn, đồng thời góp phần củng cố đoàn kết trong ASEAN.






