Hợp tác thiết thực, bắt đầu từ nhu cầu cụ thể
Hợp tác Việt Nam Timor-Leste trong nghệ thuật, thể thao và thanh niên là sự kết nối chuyên môn, đào tạo và giao lưu để đáp ứng những ưu tiên phát triển cụ thể của mỗi nước. Ngày 17/11 tại Dili, Đại sứ Việt Nam Phạm Bình Đàm làm việc với Bộ trưởng Thanh niên, Thể thao, Nghệ thuật và Văn hóa Timor-Leste Nélio Isaac Sarmento, trao đổi về đào tạo nghệ thuật, tập huấn vận động viên, bảo tồn di sản và hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp.
Điểm đáng chú ý là các đề xuất không dừng ở lời kêu gọi tăng cường quan hệ. Timor-Leste đang chuẩn bị lập học viện âm nhạc và học viện nghệ thuật, đồng thời tìm kiếm hỗ trợ để đưa hai cơ sở vào hoạt động. Việt Nam có thể đóng góp bằng kinh nghiệm đào tạo, giảng viên và nghệ sĩ, còn thanh niên Timor-Leste có thêm cơ hội học tập chuyên môn. Cách tiếp cận này biến giao lưu thành năng lực có thể duy trì lâu dài.

Chia sẻ kinh nghiệm để xây nền đào tạo nghệ thuật
Bộ trưởng Nélio Isaac Sarmento đánh giá cao mô hình của Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam và các cuộc trao đổi với nghệ sĩ, nhạc sĩ Việt Nam; ông mong Việt Nam hỗ trợ chuẩn bị vận hành hai học viện mới của Timor-Leste. Đây là cơ hội để chia sẻ không chỉ nội dung giảng dạy mà cả cách phát triển đội ngũ và tạo môi trường học tập chuyên nghiệp.
Các hướng được nêu gồm học bổng đại học và sau đại học, đào tạo giảng viên, trao đổi nghệ sĩ, những đợt giao lưu chuyên môn ngắn hạn, cùng khả năng cử giảng viên và nghệ sĩ Việt Nam sang giảng dạy, biểu diễn. Về mỹ thuật, các cơ sở Việt Nam có thể chia sẻ chuyên môn trong quá trình Timor-Leste xây dựng học viện nghệ thuật. Nếu được cụ thể hóa thành chương trình có đầu mối và lộ trình rõ, hợp tác đào tạo nghệ thuật sẽ tạo nền tảng nhân lực thay vì chỉ dừng ở những chuyến thăm.
Tập huấn thể thao gắn với mục tiêu thi đấu
Timor-Leste ưu tiên phát hiện và đào tạo vận động viên từ cơ sở, đồng thời muốn phát triển thể dục dụng cụ và bơi lội bên cạnh bóng đá. Nước này đề nghị đưa vận động viên sang Việt Nam tập huấn ngắn hạn từ một tuần đến một tháng để chuẩn bị cho SEA Games và các giải quốc tế. Thời lượng linh hoạt giúp mở ra phương án hợp tác cụ thể, phù hợp với từng đội tuyển và lịch thi đấu.
Đại sứ Phạm Bình Đàm chia sẻ bài học của Việt Nam: xác định môn có thế mạnh, đầu tư có trọng tâm, kết hợp đưa vận động viên ra nước ngoài tập huấn và mời chuyên gia quốc tế. Tại SEA Games 33 năm 2025, Việt Nam giành 87 huy chương vàng, xếp thứ ba toàn đoàn. Đại sứ cũng gợi ý chuyên gia Việt Nam khảo sát cùng cơ quan Timor-Leste để nhận diện môn tiềm năng và xây dựng định hướng đào tạo. Kết quả sẽ phụ thuộc vào việc biến kinh nghiệm chung thành kế hoạch phù hợp với điều kiện từng môn.
Giao lưu thanh niên mở rộng quan hệ song phương
Hợp tác thanh niên có thể nối nghệ thuật và thể thao với cơ hội học tập, việc làm và khởi nghiệp. Đại sứ Phạm Bình Đàm giới thiệu kinh nghiệm gắn đào tạo kỹ năng với tạo việc làm, khuyến khích khởi nghiệp cùng doanh nghiệp và tổ chức xã hội, đồng thời phát triển nhà văn hóa, khu thể thao cộng đồng, câu lạc bộ nghệ thuật và hoạt động tình nguyện. Những mô hình này giúp giao lưu thanh niên diễn ra thường xuyên hơn, thay vì chỉ tập trung vào các sự kiện cấp cao.
Bối cảnh cũng thuận lợi để hai nước mở rộng trao đổi: cuộc gặp diễn ra khi Việt Nam và Timor-Leste hướng tới 25 năm thiết lập quan hệ ngoại giao vào ngày 28/7/2027; ngày 15/11, lãnh đạo ASEAN xác nhận Timor-Leste đảm nhiệm cương vị Chủ tịch ASEAN năm 2029. Một kênh hợp tác khác đã được mở qua trao đổi giữa Học viện Hành chính và Quản trị công Việt Nam với đoàn Timor-Leste về cải cách hành chính, đào tạo và nghiên cứu. Cuộc trao đổi giới thiệu mô hình chính quyền địa phương hai cấp triển khai từ 1/7/2025: cấp tỉnh giảm từ 63 xuống 34 đơn vị, 696 đơn vị cấp huyện kết thúc hoạt động và cấp xã giảm từ 10.035 xuống 3.321. Mục tiêu là rút gọn tầng nấc, tăng vai trò cấp cơ sở và kết hợp nhận hồ sơ trực tiếp với dịch vụ trực tuyến.
Kết luận, hợp tác Việt Nam Timor-Leste có triển vọng nhất khi mỗi đề xuất được nối với bước triển khai rõ: hỗ trợ xây học viện, tổ chức học bổng và trao đổi chuyên gia, thiết kế các đợt tập huấn thể thao, rồi tạo thêm không gian giao lưu thanh niên. Việt Nam có kinh nghiệm để chia sẻ; giá trị của kinh nghiệm ấy sẽ được chứng minh bằng khả năng đáp ứng nhu cầu và tạo kết quả bền vững cho Timor-Leste.






