Ý tưởng: Biến ổ SSD SATA cũ thành băng game Steam mang cảm giác console
Biến SSD SATA cũ thành băng game Steam là dự án PC DIY retro nơi mỗi ổ SSD 2,5 inch được cấu hình như một cartridge kỹ thuật số độc lập, có vỏ in 3D và nhãn riêng, cho phép game thủ cắm vào dock SATA để tự động nhận diện và khởi chạy game trên Steam trong vài giây, tái hiện cảm giác cắm băng console nhưng trên nền tảng PC hiện đại. Ý tưởng này không nhằm làm game chạy nhanh hơn mà để biến phần cứng dư thừa thành trải nghiệm mang đậm chất hoài niệm. Thay vì lướt qua một thư viện số vô hạn, bạn thực sự "cầm" trò chơi trên tay, chọn đúng băng game Steam, cắm vào dock và để hệ thống lo phần còn lại. Trong bối cảnh giá NAND và SSD có xu hướng tăng, đây là cách tận dụng SSD SATA cũ vừa tiết kiệm vừa thú vị.
Chuẩn bị: Những gì bạn cần cho một hệ thống cartridge kỹ thuật số
Để tự dựng hệ thống băng game Steam từ SSD SATA cũ, bạn cần cả phần cứng lẫn phần mềm tương đối rõ ràng. Về phần cứng, trọng tâm là các SSD SATA 2,5 inch dung lượng khoảng 128GB, kích thước đủ cho một hoặc vài game AAA nhưng không làm đầy ổ chính của máy tính. Người tạo dự án cho biết anh mua ổ 128GB với giá khoảng 7 euro (USD 8, khoảng ₫200,000), nên nếu bạn đang có sẵn SSD SATA cũ từ các lần nâng cấp trước, chi phí gần như bằng 0. Bạn sẽ cần thêm dock hoặc khung chuyển SATA sang USB để cắm cartridge vào PC. Về phần vỏ ngoài, dự án gốc dùng thiết kế in 3D cho cả khung SSD lẫn dock nhiều kích thước, kèm nhãn dán game khiến mỗi ổ nhìn không khác gì băng Nintendo hay PlayStation ngày xưa.
Thiết lập phần mềm: Biến việc cắm SSD thành hành động "Play"
Phần hay nhất của dự án nằm ở lớp tự động hóa: khi bạn cắm SSD, game tự bật như console. Hệ thống gốc tận dụng Linux với udev để phát hiện khi một SSD được cắm vào, systemd để tự động chạy dịch vụ nền và Steam URL Protocol để mở đúng trò chơi hoặc trang game tương ứng trên Steam. Mỗi SSD chứa sẵn một script nhỏ: khi udev thấy ổ mới, systemd kích hoạt dịch vụ, script trên SSD được tìm và chạy, gửi lệnh cho Steam mở game. Theo người tạo ra hệ thống, "các trò chơi nằm trên những SSD này, với một script tự động truy cập trang game trên Steam; cũng có thể khởi chạy trò chơi ngay lập tức". Điều thú vị là cùng một kiểu mã còn có thể hoạt động với USB và thẻ SD, nhận diện ổ rồi tìm file thực thi của game để chạy như console.
Trải nghiệm PC DIY retro: cảm giác cắm băng trong vài giây
Khi mọi thứ đã thiết lập, trải nghiệm sử dụng mới là phần làm game thủ mê mẩn. Thay vì mở launcher, cuộn qua danh sách game và nhấn nút Play, bạn làm ba bước: chọn đúng "băng game", cắm vào dock SATA, chờ vài giây để game tự chạy. Tốc độ phản hồi của SSD khiến việc khởi động game diễn ra nhanh đến mức cảm giác gần như tức thì, trong khi sự tách riêng từng ổ mang lại cảm giác sở hữu vật lý rõ ràng dù bạn vẫn dùng thư viện game kỹ thuật số của Steam. Dự án được cộng đồng PC đánh giá cao vì tạo ra trải nghiệm rất giống thời dùng cartridge truyền thống trên console, nhưng vẫn tận dụng những tiện lợi hiện đại như cập nhật game, lưu trữ trên SSD và khả năng mở rộng sang nền tảng khác như GOG Galaxy, Epic Games Store hay Heroic nếu có thêm mã hỗ trợ.
Ai nên làm và giới hạn của dự án băng game Steam
Dự án này rõ ràng nhắm tới game thủ PC có sẵn nhiều ổ SSD SATA cũ từ các lần nâng cấp và thích những dự án PC DIY retro mang chút tinh thần modding. Nếu bạn thích tự in 3D, thiết kế nhãn dán game và chơi những tựa đơn lẻ, đây là một cách thú vị để thổi sức sống mới vào phần cứng bỏ quên. Tuy nhiên, nó không phải giải pháp toàn diện cho mọi game. Người tạo dự án nhấn mạnh hệ thống không được xây dựng với game dịch vụ (live service) trong đầu, vì những trò chơi đó thường đòi cập nhật nặng và liên tục. Dù vậy, đối với game đơn hoặc các tựa yêu thích thi thoảng quay lại, cập nhật vẫn hoạt động bình thường: khi Steam yêu cầu, bạn để nó tải bản vá rồi tiếp tục chơi trên "băng" tương ứng. Điểm mạnh của hệ thống không nằm ở hiệu năng, mà ở cách nó biến phần cứng cũ, Linux và thư viện game kỹ thuật số thành cartridge kỹ thuật số độc đáo trên PC.
