Thư viện không còn là căn phòng yên tĩnh
Thư viện trải nghiệm là mô hình không gian học tập kết hợp đọc sách với các hoạt động ngoại khóa, trò chơi, nghệ thuật và đối thoại, trong đó trẻ em không chỉ tiếp nhận tri thức mà được tham gia sáng tạo, tương tác nhóm và rèn luyện kỹ năng sống thông qua những tình huống thực tế được thiết kế ngay trong môi trường đọc. Với cách tiếp cận này, thư viện không còn là nơi “im lặng cho người lớn”, mà trở thành điểm hẹn thường xuyên của học sinh, giáo viên và cộng đồng yêu sách. Nhìn vào các hoạt động đang diễn ra ở Pleiku và Hà Nội, có thể thấy một chuyển dịch rõ rệt: từ mô hình thư viện tĩnh sang thư viện trải nghiệm năng động, lấy trẻ làm trung tâm. Đây không phải chuyện trang trí vài góc chơi cho đẹp, mà là thay đổi triết lý giáo dục: coi việc phát triển kỹ năng trẻ quan trọng ngang với việc truyền đạt kiến thức.
Thư viện Pleiku: từ kệ sách đến không gian trải nghiệm
Tại Thư viện Pleiku, buổi ngoại khóa “Tết Trung thu cùng trang sách” dành cho gần 100 học sinh lớp 6 Trường THCS Phạm Hồng Thái đã cho thấy sức hút của mô hình thư viện trải nghiệm. Ở đây, đọc sách chỉ là một phần của bức tranh rộng hơn: các em nghe giới thiệu cuốn “Chú Tễu kể chuyện Tết Trung thu”, chơi trò sắp xếp chữ, xem video về “Những cuộc phiêu lưu của Tom Sawyer”, tự chọn sách và làm thẻ thư viện. Một góc khác là bàn cờ ô ăn quan, cờ tướng, cờ vua – nơi sách gặp trò chơi và giao tiếp bạn bè. Quan trọng hơn, các chương trình này diễn ra thường xuyên. Từ năm 2023, thư viện phối hợp tổ chức hoạt động ngoại khóa đọc sách cho học sinh; riêng năm 2024 có 22 buổi với hơn 1.000 học sinh tham gia, năm 2025 là 32 buổi với hơn 1.600 em, và 9 tháng đầu 2026 dù mới 19 buổi nhưng đã gần 2.000 học sinh tham dự. Con số này cho thấy: khi thư viện trở thành không gian học tập gắn với trải nghiệm, trẻ em chủ động tìm đến sách hơn.
Kỹ năng sống được rèn từ những buổi chơi và đọc
Điều đáng nói ở mô hình thư viện trải nghiệm không chỉ là tăng số lượt mượn sách, mà là phát triển kỹ năng trẻ một cách hệ thống. Tại Pleiku, bên cạnh đọc và trò chơi, học sinh được hướng dẫn kỹ năng tự chăm sóc và bảo vệ bản thân, kỹ năng nói trước đám đông, trải nghiệm làm cộng tác viên tuyên truyền giới thiệu sách. Những thử thách như xếp chữ thành từ nghĩa, trả lời câu hỏi nhanh khiến các em phải quan sát, phán đoán và làm việc nhóm, từ đó hình thành tư duy phản biện ở mức gần gũi. Không gian học tập thân thiện tại thư viện được thiết kế để trẻ tiếp cận trực tiếp nguồn lực thông tin, học và trải nghiệm, qua đó phát triển kỹ năng và phong trào đọc sách, tăng sự tham gia của các em trong hoạt động khuyến đọc. Đây là cách dạy kỹ năng sống âm thầm nhưng hiệu quả: không gọi tên “kỹ năng”, mà để trẻ luyện trong bối cảnh tự nhiên.
Khi thơ ca và sách tạo nên cộng đồng học tập
Không gian học tập hiện đại không dừng ở trò chơi mà còn mở rộng sang văn học. Tại Hệ thống Phổ thông Liên cấp Alfred Nobel School, chương trình “Bài thơ hạnh phúc” nhân dịp ra mắt hai tập thơ “Lời mẹ lời cô” và “Bài thơ hạnh phúc” của nhà giáo, nhà thơ Hoàng Ngọc Mai đã biến thơ thành trải nghiệm tập thể. Học sinh từ tiểu học đến THPT trực tiếp đọc thơ, kết hợp với âm nhạc, hình ảnh, trò chơi nhận diện tác phẩm, đặt câu hỏi cho khách mời và tặng tranh, thiệp tự làm. Như vậy, các em không chỉ tiếp nhận mà còn làm nên đời sống của tác phẩm ngay trong không gian trường học. Cuộc gặp gỡ này quy tụ nhà thơ, nhà nghiên cứu, nhà văn, họa sĩ, những người làm giáo dục, hoạt động văn hóa… cùng đối thoại về văn chương và tuổi thơ. Gần 500 cuốn thơ đã được trao cho các câu lạc bộ đọc sách, trường học, thư viện, tạo hạt giống cho một cộng đồng học tập quanh thơ thiếu nhi. Đây là minh chứng rõ ràng: các cuộc gặp gỡ văn học có thể làm sống dậy văn hóa đọc nếu trẻ được đặt vào trung tâm câu chuyện.
Từ mô hình thử nghiệm đến thói quen học tập mới
Điểm chung của Thư viện Pleiku và không gian thơ tại Alfred Nobel là cách nhìn trẻ em như chủ thể của tri thức, chứ không phải đối tượng được dạy bảo. Trẻ được đọc, chơi, đặt câu hỏi, đối thoại với người lớn và với nhau; được trao quyền viết nên câu chuyện của chính mình, từ những vần thơ về mẹ, mái trường cho đến các trải nghiệm Trung thu. Đó là bước chuyển quan trọng trong giáo dục: tôn trọng tiếng nói của trẻ. Mô hình thư viện trải nghiệm đã bắt đầu lan rộng. Sau những buổi đầu, nhiều trường ở khu vực Pleiku chủ động liên hệ đăng ký cho học sinh đến trải nghiệm. Kế hoạch mỗi tháng tổ chức 1-2 hoạt động ngoại khóa, nếu duy trì đều đặn, sẽ giúp văn hóa đọc trở thành thói quen và mang lại hiệu quả lâu dài. Trong bối cảnh trẻ em bị kéo mạnh bởi màn hình, những không gian học tập gắn với trải nghiệm, vui chơi và cộng đồng có thể là lời đáp thiết thực: hãy để sách và kỹ năng sống cùng lớn lên trong cuộc đời trẻ.
