Thư viện thân thiện là gì?
Thư viện thân thiện là mô hình thư viện trường học được tổ chức như không gian học tập mở, nơi học sinh tự chọn sách, khám phá nội dung, giao lưu và chia sẻ điều đã đọc. Đây là bước chuyển cần thiết: thư viện không nên chỉ là nơi cất giữ sách hay làm thủ tục mượn trả, mà cần giúp trẻ hình thành thói quen tự tìm hiểu. Từ ngày 3 đến 5/11/2026, Sở Giáo dục và Đào tạo Lâm Đồng phối hợp với Tổ chức Room to Read tập huấn triển khai chương trình cho cán bộ quản lý và nhân viên thư viện của 26 trường phổ thông có cấp tiểu học tham gia dự án nhân rộng. Quy mô này đáng chú ý vì đặt việc đổi mới vào năng lực vận hành ở từng trường, thay vì dừng ở sửa sang phòng đọc. Mục tiêu là đưa đọc sách thành nhu cầu tự thân, phù hợp với định hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.
Đọc, khám phá và chia sẻ theo sở thích
Điểm đáng giá của mô hình không nằm ở cách trang trí thư viện, mà ở việc trẻ được lựa chọn và tham gia. Học sinh không chỉ đọc sách mà còn khám phá, chia sẻ và trải nghiệm tri thức theo sở thích. Những hoạt động như giới thiệu sách, kể chuyện, giao lưu đọc và trao đổi nội dung khiến việc đọc có thêm tương tác, đồng thời tạo cơ hội để các em diễn đạt điều mình hiểu. Cách tổ chức sách thuận tiện, quy trình đọc và mượn trả linh hoạt cũng giúp trẻ dễ tiếp cận tài liệu hơn. Một học sinh chia sẻ rằng em thường ở lại thư viện sau giờ học, thích truyện và sách tiếng Anh vì có thể học từ mới, hiểu thêm về văn hóa và con người ở nhiều nước. Trải nghiệm ấy cho thấy văn hóa đọc học sinh được nuôi dưỡng tốt hơn khi thư viện gắn với tò mò và sở thích, thay vì chỉ được xem như một nhiệm vụ học tập.
Từ thư viện trường học đến năng lực tự học
Lâm Đồng đang đi cùng một chuyển động rộng hơn trong giáo dục: thư viện trường học dần trở thành không gian hỗ trợ học sinh tự học, thay vì chỉ quản lý tài liệu. Khi trẻ được tiếp cận sách thường xuyên và tham gia hoạt động phù hợp lứa tuổi, các em có cơ hội phát triển ngôn ngữ, giao tiếp, tư duy sáng tạo, kỹ năng tự học và khả năng chủ động khám phá tri thức. Vì thế, không gian trải nghiệm không phải phần trang trí thêm, mà là cách đưa mục tiêu giáo dục vào sinh hoạt hằng ngày. Mô hình chỉ phát huy nếu có sách phù hợp, người phụ trách biết tổ chức hoạt động và giáo viên kết nối việc đọc với quá trình học. Tập huấn cho cán bộ quản lý, nhân viên thư viện vì vậy là mắt xích thiết thực: một căn phòng đẹp nhưng ít hoạt động khó tạo được thói quen đọc bền vững. Điều cần đo không chỉ là số lượt mượn sách, mà còn là mức độ chủ động và hứng thú của học sinh.
Muốn duy trì cần đầu tư và đồng hành
Nhân rộng mô hình mới là khởi đầu; thách thức tiếp theo là duy trì chất lượng sau tập huấn. Ngành Giáo dục cho biết thời gian tới sẽ tiếp tục khuyến khích các trường củng cố cơ sở vật chất, bổ sung sách, đổi mới hoạt động đọc và phát huy hiệu quả Thư viện thân thiện. Nguồn sách phong phú cũng cần sự chung tay của cộng đồng: một ví dụ được ghi nhận ở địa phương khác là thư viện trường được trao tặng hơn 4.400 đầu sách, đi kèm hỗ trợ phân loại, sắp xếp và tổ chức hoạt động khuyến đọc. Điều đó nhắc rằng thư viện hiệu quả không thể chỉ dựa vào một đợt trang bị hay phong trào ngắn hạn; cần sự quan tâm thường xuyên từ nhà trường, chính quyền và xã hội. Với 26 trường tham gia, tiêu chí thành công nên là mỗi học sinh có cơ hội tiếp cận sách, được lựa chọn và có nơi để chia sẻ điều mình khám phá.
