Khám sức khỏe toàn dân: định nghĩa lại cách tiếp cận sức khỏe cộng đồng
Khám sức khỏe toàn dân tại TP.HCM là chương trình y tế dự phòng quy mô lớn, đặt mục tiêu mọi người dân được thăm khám định kỳ miễn phí, lập hồ sơ điện tử sức khỏe và được quản lý sức khỏe liên tục theo vòng đời, qua đó chuyển trọng tâm hệ thống y tế từ “chữa bệnh” sang “chăm sóc sức khỏe chủ động” tại tất cả tuyến cơ sở. Điều đáng nói là thành phố không xem đây như một chiến dịch phong trào, mà như một bước chuyển mô hình. Mục tiêu trong năm 2026, TP.HCM sẽ tổ chức khám sức khỏe, tầm soát sàng lọc cho 100% người dân ít nhất một lần, dựa trên nền tảng y tế dự phòng kết hợp dữ liệu số. Với quy mô gần 15 triệu dân, nếu chương trình thành công, nó sẽ trở thành minh chứng mạnh mẽ rằng chăm sóc sức khỏe chủ động có thể triển khai ở đô thị siêu lớn, chứ không chỉ trên giấy. Đây là cuộc thử nghiệm mang tính hệ thống, nơi người dân được đặt vào vị trí trung tâm, nhưng cũng là nơi mọi điểm yếu của mạng lưới y tế cơ sở sẽ bộc lộ rất rõ.
Từ Tân Định đến Thạnh Mỹ Tây: y tế dự phòng đi vào từng khu phố
Sức sống của chương trình khám sức khỏe toàn dân thể hiện rõ nhất ở những phường đã coi sức khỏe cộng đồng là ưu tiên chính trị chứ không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn. Ngày 2/8, UBND Phường Tân Định tổ chức chương trình phát động tạo lập hồ sơ sức khỏe điện tử gắn với khám sức khỏe toàn dân năm 2026 tại Trường THCS Trần Văn Ơn. Đối tượng được mời tham gia không chỉ là người có hộ khẩu ổn định mà còn gồm người tạm trú ở 15 khu phố, ưu tiên người cao tuổi, người khuyết tật, người có công, hộ nghèo, cận nghèo, lao động tự do chưa có bảo hiểm y tế và nội trợ. Đây là cách tiếp cận đúng: nếu bỏ qua nhóm dễ tổn thương, khẩu hiệu “không ai bị bỏ lại phía sau” sẽ chỉ là lời hứa. Ngày 23/7, Phường Thạnh Mỹ Tây phối hợp Bệnh viện Quân Y 4 và hệ thống nhà thuốc, tiêm chủng tổ chức khám sức khỏe định kỳ lưu động miễn phí, đặt mục tiêu đến tháng 12-2026, hơn 144.300 người dân trên địa bàn được khám để phát hiện và phòng ngừa nguy cơ bệnh tật từ sớm. Cách tổ chức lưu động, khám ngoài giờ, bố trí khu vực tiếp đón và lấy mẫu khoa học cho thấy khi chính quyền phường vào cuộc quyết liệt, y tế dự phòng không hề là khái niệm xa vời.
Hồ sơ điện tử sức khỏe: nền tảng dữ liệu hay rào cản mới?
Ở cấp độ chiến lược, điểm tham vọng nhất của chương trình không phải số lượt khám, mà là hồ sơ điện tử sức khỏe cho từng người dân. Tại Tân Định, người dân khi khám sức khỏe toàn dân được tạo lập và cập nhật hồ sơ sức khỏe điện tử, đồng thời được hướng dẫn cài đặt, sử dụng VNeID, ứng dụng Công dân số TP.HCM và ứng dụng Tân Định số. Nếu các ứng dụng này trở thành thói quen, việc quản lý sức khỏe xuyên suốt sẽ khả thi, thay vì phụ thuộc vào những tờ sổ khám lẻ tẻ. Theo lãnh đạo ngành y tế TP.HCM, có thể ví hồ sơ sức khỏe điện tử như “nhật ký sức khỏe” của mỗi người dân: lưu trữ thông tin định danh, tiền sử bệnh, yếu tố nguy cơ, kết quả khám định kỳ, các lần khám chữa bệnh, xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh, đơn thuốc, tiêm chủng, quản lý thai sản, bệnh mạn tính và nhiều dữ liệu khác. Dự kiến cuối năm 2026, hồ sơ này sẽ liên thông với hồ sơ bệnh án điện tử, bổ sung thêm “nhật ký bệnh tật” cho từng người dân. Câu hỏi lớn không nằm ở công nghệ, mà ở khả năng bảo vệ dữ liệu và năng lực của trạm y tế trong việc cập nhật thông tin chính xác, liên tục – nếu sai sót, người dân phải biết cách phản ánh và cơ sở y tế phải đủ trách nhiệm để chỉnh sửa.
Thách thức triển khai: khoảng cách giữa những phường chủ động và những nơi chậm nhịp
Bên dưới các con số mục tiêu đẹp, thực tế đang cho thấy sự chênh lệch đáng kể giữa các địa phương. Theo Sở Y tế TP.HCM, hiện có nơi đạt gần 50% dân số được khám sức khỏe, nhưng cũng có nơi mới chỉ đạt dưới 5%. Sự khác biệt này không phải chuyện xếp hạng, mà là lời cảnh báo rằng nếu không tháo gỡ sớm, mục tiêu 100% dân số được khám sẽ chỉ hoàn thành trên giấy. Những nơi đạt tỷ lệ cao thường có cấp ủy, chính quyền vào cuộc mạnh, y tế cơ sở phối hợp chặt với bệnh viện và đoàn thể, tổ chức khám ngoài giờ, lưu động, thậm chí khám tại nhà cho người cao tuổi, người khó di chuyển. Ngược lại, các địa bàn đông dân, biến động dân cư lớn, nhiều người lao động làm việc theo ca, hoặc người dân chưa thấy ý nghĩa của khám định kỳ, đều có tiến độ rất chậm. Điều đáng ghi nhận là ngành y tế không dùng dashboard quản trị để khoe thành tích, mà để nhận diện địa phương gặp khó, phân tích nguyên nhân và xây dựng hỗ trợ. Đây là tư duy quản trị dựa trên dữ liệu đúng hướng. Nhưng nếu chính quyền cơ sở vẫn xem khám sức khỏe toàn dân như nhiệm vụ “điểm danh”, không điều chỉnh thời gian khám, không mở các đội khám lưu động, thì dữ liệu sẽ chỉ phản ánh sự trì trệ, chứ không tự tạo ra thay đổi.
Tác động thực tế lên người dân và bài kiểm tra của hệ thống
Ẩn sau những cụm từ như y tế dự phòng, chăm sóc sức khỏe chủ động hay hồ sơ điện tử sức khỏe là những thay đổi rất cụ thể trong trải nghiệm khám chữa bệnh của người dân. Khi tham gia chương trình, người dân được khám sức khỏe miễn phí với nhiều chuyên khoa, lập hồ sơ sức khỏe điện tử, tư vấn dinh dưỡng, tiêm chủng và hướng dẫn sử dụng các ứng dụng số để theo dõi dữ liệu sức khỏe của mình. Tại Thạnh Mỹ Tây, hoạt động khám bao gồm lấy mẫu máu xét nghiệm cận lâm sàng, đo huyết áp, chiều cao, cân nặng, tính BMI; khám Nội, Ngoại, Sản, Mắt, Tai – Mũi – Họng, Răng – Hàm – Mặt, Da liễu; tư vấn tầm soát tăng huyết áp, tim mạch, đái tháo đường và các bệnh mạn tính khác. Kết quả sau đó được cập nhật, liên thông vào hồ sơ sức khỏe điện tử để quản lý theo vòng đời. Nói cách khác, người dân không chỉ được “khám cho xong”, mà từng chỉ số trở thành dữ liệu để theo dõi lâu dài. Mục tiêu hoàn thành 100% người dân được khám sức khỏe định kỳ trong năm 2026 được lãnh đạo ngành y tế đánh giá là “thách thức rất lớn, nhưng hoàn toàn khả thi nếu có sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị”. Vấn đề còn lại là liệu sự đồng bộ ấy có được duy trì đủ lâu, để đến vài năm nữa, khám sức khỏe toàn dân trở thành thói quen định kỳ gắn với trạm y tế, bác sĩ gia đình và đội chăm sóc sức khỏe liên tục, thay vì chỉ là một chiến dịch cao điểm 150 ngày đêm.
