Từ “chờ người bệnh” sang chủ động quản lý sức khỏe toàn dân
Chiến dịch khám sức khỏe miễn phí, sàng lọc bệnh tại cộng đồng kết hợp lập hồ sơ sức khỏe điện tử là chương trình y tế dự phòng quy mô lớn, nhằm bảo đảm mỗi người dân được khám ít nhất một lần mỗi năm, được số hóa toàn bộ dữ liệu sức khỏe và theo dõi liên tục suốt vòng đời, qua đó phát hiện sớm nguy cơ bệnh tật, giảm chi phí điều trị và nâng cao chất lượng sống. Điểm đáng nói ở sáng kiến này là nó đánh dấu chuyển dịch tư duy rất rõ: hệ thống y tế không còn “đợi bệnh nhân đến cửa bệnh viện” mà đi thẳng về xã, phường, trường học, khu phố để chủ động khám sức khỏe, lập hồ sơ, phân tầng nguy cơ và quản lý từ cơ sở. Đây là lựa chọn mang tính chính sách, không phải hoạt động từ thiện nhất thời: nó cụ thể hóa nghị quyết và chỉ thị cấp Trung ương về chăm sóc sức khỏe toàn dân, với mục tiêu 100% người dân được khám định kỳ ít nhất mỗi năm một lần. Quan điểm cần được nhấn mạnh là: nếu người dân xem khám sức khỏe miễn phí như quyền lợi mới gắn với trách nhiệm tự quản lý sức khỏe, thì chương trình này có thể trở thành bước ngoặt đưa y tế Việt Nam sang hẳn mô hình phòng bệnh.
Chiến dịch 90 ngày đêm: cơ hội không nên bỏ lỡ
Vĩnh Long đang là một trong những địa phương đi đầu khi tổ chức Hội nghị triển khai kế hoạch khám sức khỏe định kỳ cho người dân và phát động Chiến dịch 90 ngày đêm khám sàng lọc sức khỏe miễn phí trên toàn tỉnh chiều 7/8. Ngành y tế tỉnh đặt mục tiêu rất tham vọng: đến nay đã có hơn 1,33 triệu người được khám sức khỏe, tương đương gần 40% dân số, với 59 cơ sở đủ điều kiện tham gia chiến dịch gồm 33 cơ sở công lập và 26 cơ sở ngoài công lập. Hoạt động khám được tổ chức ngay tại trạm y tế xã, phường, ấp, khóm, khu phố, trường học và tại nhà đối với các trường hợp đặc biệt. Cách làm này phá vỡ rào cản khoảng cách địa lý, giúp cả người cao tuổi, người khuyết tật, người bán vé số, lao động tự do… có thể tiếp cận sàng lọc bệnh tại cộng đồng mà không lo chi phí hay thủ tục phức tạp. “Việc tập trung thực hiện mục tiêu 100% người dân được khám sức khỏe định kỳ ít nhất mỗi năm một lần là bước chuyển quan trọng từ chữa bệnh sang phòng bệnh, từ chăm sóc khi đã mắc bệnh sang quản lý sức khỏe xuyên suốt vòng đời mỗi người dân.” Câu nói này không phải khẩu hiệu, mà là lời nhắc: nếu người dân thờ ơ, cơ hội phòng bệnh sớm sẽ trôi qua.
Hồ sơ sức khỏe điện tử gắn VNeID: nền tảng cho y tế số bền vững
Khám sức khỏe miễn phí sẽ mất nhiều ý nghĩa nếu thông tin bị bỏ quên trong các tờ giấy xét nghiệm rời rạc. Tin tích cực là sau mỗi lần khám, 100% người dân được lập Sổ sức khỏe điện tử, tích hợp trên ứng dụng VNeID và cập nhật sau mỗi lần khám. Đến nay, tỉnh đã tích hợp hơn 1,25 triệu Sổ sức khỏe điện tử lên ứng dụng định danh quốc gia, đồng thời triển khai bệnh án điện tử tại 100% cơ sở khám chữa bệnh. Một hồ sơ sức khỏe điện tử thống nhất giúp bác sĩ nắm được lịch sử bệnh, các chỉ số quan trọng, kết quả xét nghiệm trước đó để tư vấn chính xác hơn, xây dựng chiến lược phòng ngừa cá nhân hóa cho từng người, thay vì chỉ xử lý triệu chứng tức thời. Ngành y tế Vĩnh Long đặt mục tiêu xây dựng hệ thống quản lý sức khỏe trọn đời, số hóa dữ liệu liên tục từ khi sinh ra đến tuổi cao, đẩy mạnh ứng dụng AI, Big Data và liên thông bệnh án điện tử, lấy người dân làm trung tâm. Nếu được triển khai nghiêm túc và bảo đảm bảo mật, hồ sơ sức khỏe điện tử không chỉ là công cụ hành chính, mà là “bản đồ sức khỏe” cho cả đời mỗi người dân.
“Lá chắn” phòng bệnh: sàng lọc sớm, giảm gánh nặng chi phí và biến chứng
Điểm mạnh nhất của các chương trình khám sức khỏe miễn phí hiện nay là khả năng phát hiện sớm nguy cơ bệnh trước khi trở thành cấp cứu tốn kém. Chiến dịch được mô tả như một “lá chắn” khi giúp sàng lọc, phát hiện sớm nhiều ca bệnh để kịp thời điều trị, ngăn ngừa biến chứng. Ngành y tế thành lập các tổ chuyên môn lưu động, phối hợp chuyển tuyến, quản lý điều trị sau sàng lọc đối với các trường hợp phát hiện bệnh. Thực tế tại điểm khám cho thấy: người cao tuổi lần đầu được chụp X-quang, xét nghiệm máu bài bản; người bán vé số được phát hiện dấu hiệu nghi ngờ lao phổi qua phim chụp và được hướng dẫn phác đồ điều trị. Những tình huống này cho thấy nếu không có sàng lọc bệnh tại cộng đồng, rất nhiều bệnh không được chẩn đoán cho tới khi biến chứng nặng. Khi dữ liệu khám được đưa vào hồ sơ sức khỏe điện tử, ngành y tế có cơ sở để xây dựng cơ sở dữ liệu quản lý sức khỏe quốc gia, phục vụ công tác quản lý, chăm sóc và bảo vệ sức khỏe người dân toàn diện, liên tục theo vòng đời. Về dài hạn, đây chính là nền tảng để giảm gánh nặng bệnh tật, chi phí y tế cho từng gia đình.
Điều kiện để chương trình không trở thành phong trào hình thức
Mục tiêu đến ngày 31/12/2026, 100% người dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí ít nhất một lần trong năm và duy trì những năm tiếp theo là rất rõ ràng. Chương trình dự kiến phục vụ hơn 3,3 triệu lượt người, với sự tham gia của hàng chục cơ sở y tế và hệ thống dữ liệu y tế số. Nhưng để kết quả không chỉ là con số báo cáo, cần ba điều kiện. Thứ nhất, dữ liệu phải chính xác, đầy đủ và được sử dụng đúng mục đích; chính ngành y tế đã nhấn mạnh yêu cầu tư vấn, quản lý sức khỏe thực chất, tránh hình thức. Thứ hai, người dân phải được thông tin rõ, được hỗ trợ cài đặt và dùng Sổ sức khỏe điện tử, thay vì coi đó là thủ tục mang tính phong trào. Thứ ba, chính quyền địa phương phải coi khám sức khỏe miễn phí là trách nhiệm chung, tổ chức điểm khám lưu động, khám tại nhà cho người yếu thế với tinh thần “không để ai bị bỏ lại phía sau”. Nếu ba điều kiện này gặp nhau, chiến dịch không chỉ là kế hoạch ba năm mà có thể đặt nền cho một hệ thống y tế dự phòng bền vững, nơi mỗi người dân quen với việc khám định kỳ, theo dõi chỉ số sức khỏe và chủ động phòng bệnh.
