WorldSkills 2026 Shanghai: phép thử cho kỹ năng nghề Việt Nam
Đội tuyển Việt Nam tại WorldSkills 2026 Shanghai là hình ảnh cô đọng của hệ thống giáo dục nghề nghiệp đang nỗ lực bứt phá, nơi mỗi thí sinh vừa là vận động viên kỹ năng vừa là người kiểm định thực tế mức độ tiệm cận tiêu chuẩn quốc tế của lao động Việt Nam trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt.
Từ ngày 22 đến 27/9, kỳ thi Kỹ năng nghề thế giới lần thứ 48 diễn ra tại Thượng Hải quy tụ hơn 1.400 thí sinh đến từ hơn 70 quốc gia và vùng lãnh thổ, tranh tài ở 64 nghề – quy mô lớn nhất trong lịch sử. Trong sân chơi này, đoàn Việt Nam tham dự 11 nghề, từ cơ điện tử, phay – tiện CNC đến năng lượng tái tạo và chăm sóc sức khỏe. Kết quả, Việt Nam giành 3 Huy chương Kỹ năng nghề xuất sắc ở các nghề Phay CNC, Tiện CNC và Năng lượng tái tạo, một dấu mốc cho hành trình hội nhập của kỹ năng nghề Việt Nam.
Điều đáng nói là nhiều thí sinh Việt Nam đã đạt mức điểm tiệm cận 700 – ngưỡng để nhận Huy chương Kỹ năng nghề xuất sắc – trong đó có thí sinh đạt 690 điểm. Dù chưa chạm tới nhóm huy chương vàng, bạc, đồng, thành tích này cho thấy tay nghề và độ tinh xảo của thí sinh Việt Nam đã tiệm cận tiêu chuẩn quốc tế, giữ vững vị thế từng đạt được tại kỳ thi năm 2019. Nhìn từ WorldSkills 2026 Shanghai, câu hỏi không còn là “Việt Nam có theo kịp thế giới không?” mà là “Chúng ta dám đặt mục tiêu cao đến đâu và chuẩn bị nghiêm túc như thế nào?”.
Từ huy chương của Phú Quy đến chiến lược vinh danh và truyền lửa
Câu chuyện của Ông Phú Quy – sinh viên lớp Cao đẳng Cơ – Điện tử khóa 23, Trường Cao đẳng Công nghệ – Năng lượng Khánh Hòa – là minh chứng cụ thể cho cách một cá nhân có thể kéo cả hệ thống tiến lên nếu được chuẩn bị đúng và ghi nhận đúng. Tại WorldSkills 48, Phú Quy đoạt Huy chương Kỹ năng nghề xuất sắc ở nghề Năng lượng tái tạo, trở thành một trong 3 thí sinh Việt Nam nhận danh hiệu này.
Điểm đáng chú ý không chỉ là huy chương mà là cách nhà trường biến thành tích đó thành động lực tập thể. Lãnh đạo trường tổ chức lễ chào cờ trang trọng, trao giấy khen và phần thưởng cho Phú Quy, ban huấn luyện, cũng như giảng viên – chuyên gia nghề Năng lượng tái tạo Nguyễn Duy Gơ, người trực tiếp đồng hành cùng thí sinh. Theo nhà trường, việc vinh danh nhằm ghi nhận thành tích của sinh viên và chuyên gia huấn luyện, đồng thời tạo động lực để học sinh, sinh viên tích cực rèn luyện kỹ năng nghề và tự tin tham gia các sân chơi quốc tế.
Nếu coi WorldSkills là nơi kiểm tra đỉnh cao, thì những buổi vinh danh như ở Khánh Hòa chính là “trạm tiếp sức” trên đường dài. Chúng định hình lại hệ giá trị: giỏi nghề được coi trọng ngang, thậm chí hơn, nhiều tấm bằng lý thuyết. Khi những câu chuyện như Phú Quy được kể lại trong sân trường, kỹ năng nghề Việt Nam có thêm chất xúc tác để lan rộng từ một vài cá nhân thành phong trào rèn luyện ở quy mô lớn.
Giáo dục nghề nghiệp Việt Nam đang tiệm cận tiêu chuẩn quốc tế, nhưng chưa đủ
Đằng sau những huy chương tại WorldSkills 2026 Shanghai là cả một hệ thống giáo dục nghề nghiệp đang chuyển mình. Một Phó Chủ tịch Hiệp hội Giáo dục nghề nghiệp Việt Nam nhận định, về mặt bằng chung, kỹ năng và độ tinh xảo của thí sinh Việt Nam đã tiệm cận tiêu chuẩn quốc tế, giữ vững vị thế so với kỳ thi tại Kazan. Câu nói này vừa là lời khen, vừa là lời nhắc: “tiệm cận” không có nghĩa là “bắt kịp”, càng chưa phải “dẫn dắt”.
Các kỳ thi kỹ năng nghề được xem là công cụ để người học rèn luyện, cọ xát với yêu cầu thực tế và giúp cơ sở giáo dục nghề nghiệp tiệm cận tiêu chuẩn khu vực, quốc tế. Kết quả 3 Huy chương Kỹ năng nghề xuất sắc tại WorldSkills 2026 tạo thêm động lực để các cơ sở giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học đổi mới chương trình, phương pháp đào tạo, tăng cường gắn đào tạo với công nghệ và nhu cầu thị trường lao động.
Điểm tích cực là nhiều trường đã xác định rõ hướng đi: tích hợp tiêu chuẩn quốc tế vào chương trình huấn luyện thí sinh đi thi, rồi lan rộng sang chương trình đào tạo chính quy. Một lãnh đạo nhà trường khẳng định sẽ vận dụng các tiêu chuẩn quốc tế từ những kỳ thi tay nghề quốc gia, ASEAN và thế giới để phát triển hệ thống cơ sở giáo dục nghề nghiệp chất lượng cao đạt chuẩn quốc tế. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng ở việc “chuẩn hóa trên giấy”, kỹ năng nghề Việt Nam sẽ khó tiến thêm một bước so với vị thế “tiệm cận” hiện nay.
Khoảng trống công nghệ và yêu cầu đổi mới mô hình đào tạo
Khi nhìn sâu hơn vào quá trình chuẩn bị cho WorldSkills, khoảng trống lớn nhất của Việt Nam không nằm ở ý chí hay sự chăm chỉ của thí sinh, mà ở hạ tầng công nghệ đào tạo. Một chuyên gia đánh giá Việt Nam đang thiếu các công nghệ Smart Classroom, VR, 3D, Digital Twin và các trung tâm thực hành chuyên sâu cho những ngành mũi nhọn như tự động hóa, ô tô điện, năng lượng tái tạo, robot và AI. Trong khi đó, đây chính là những lĩnh vực “thời sự” tại các cuộc thi kỹ năng nghề thế giới.
Rào cản không dừng lại ở công nghệ. Thí sinh Việt Nam còn đối mặt với áp lực tâm lý, hạn chế ngoại ngữ, thể hình và sức khỏe, cùng điều kiện máy móc thực hành chưa đầy đủ, tất cả đều ảnh hưởng đến kỹ năng và độ tinh xảo. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu thay đổi mạnh và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ 4 lan rộng, lợi thế “cần cù, chịu khó” không còn đủ để giữ chỗ cho lao động Việt Nam.
Gợi ý giải pháp đã được nêu rõ: thiết lập cơ chế đòn bẩy để doanh nghiệp đầu tư trung tâm thực hành; thí điểm mô hình trung tâm xuất sắc đồng sở hữu giữa trường và doanh nghiệp; cho phép doanh nghiệp khai thác trung tâm ngoài giờ hành chính mà không vướng thủ tục đấu giá phức tạp. Mô hình “Xưởng trong trường – Trường trong xưởng”, nơi dây chuyền sản xuất thương mại đặt ngay trong cơ sở giáo dục nghề nghiệp, cũng là cách để học sinh vừa học vừa có thu nhập, rút ngắn khoảng cách giữa bài thi WorldSkills và ca làm ngoài đời.
Từ sân chơi kỹ năng đến làm chủ công nghệ và tương lai nghề nghiệp
WorldSkills 2026 Shanghai cho thấy rõ một điều: kỹ năng nghề không chỉ là đích đến mà là bước đệm để người lao động làm chủ công nghệ. Một thí sinh Việt Nam đoạt Huy chương Kỹ năng nghề xuất sắc ở nghề Tiện CNC chia sẻ rằng việc làm chủ kỹ năng nghề sẽ tạo nền tảng để làm chủ công nghệ, và anh mong muốn sau này sẽ tham gia giảng dạy để truyền lửa kỹ năng cho thế hệ sau. Đây là thái độ mà giáo dục nghề nghiệp cần nhân rộng nếu muốn có thế hệ thợ lành nghề có thể “đọc hiểu” máy móc thông minh.
Trong bối cảnh AI, robot và tự động hóa tác động mạnh đến thị trường lao động, nâng cao kỹ năng không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc nếu người trẻ muốn có chỗ đứng ổn định. Tham gia các kỳ thi kỹ năng nghề – từ cấp trường, quốc gia đến WorldSkills – giúp thế hệ trẻ có thêm cơ hội khẳng định năng lực, bản lĩnh và khả năng thích ứng với tiêu chuẩn nghề nghiệp ngày càng cao.
Đội tuyển Việt Nam tại WorldSkills 2026 là hình ảnh thu nhỏ của con đường phía trước: chúng ta đủ sức tiệm cận chuẩn quốc tế, nhưng muốn bứt phá phải dám đầu tư hạ tầng công nghệ, cải tổ mô hình “trường – xưởng” và coi trọng kỹ năng nghề như một giá trị xã hội chủ chốt. Khi đó, mỗi huy chương WorldSkills không chỉ là vinh quang cá nhân mà còn là cam kết: kỹ năng nghề Việt Nam sẵn sàng bước lên nấc thang mới trong chuỗi giá trị toàn cầu.
